Epizod psychotyczny

Epizod psychotyczny to stan utraty właściwego kontaktu z otoczeniem, w którym mogą występować urojenia i halucynacje. Pojedynczy epizod psychotyczny nie zawsze świadczy o schizofrenii, jednak jest traktowany poważnie, gdyż może być czynnikiem wskazującym na rozwój choroby. Na rozpoznanie schizofrenii mają wpływ także inne czynniki jak tzw. objawy negatywne, okres trwania (powyżej 6 miesięcy) oraz ewentualne zmiany zachowania „osobowości” chorego po epizodzie. Nie każdy epizod psychotyczny oznacza schizofrenię, choć każdy taki epizod należy traktować poważnie. Może być on wskaźnikiem wielu innych problemów natury psychicznej a którymi warto sobie radzić, choćby z tego względu, że stanowią czynniki ryzyka rozwoju schizofrenii a odpowiednio wcześnie leczone mogą zapobiegać rozwojowi tej choroby. Obecnie coraz więcej wiemy zarówno na temat schizofrenii i skutecznego jej leczenia, zarówno farmakologicznego jak i psychoterapeutycznego. Sam obraz schizofrenii, życie osób nią dotkniętych, wygląda zupełnie inaczej niż kiedyś. Są to osoby często normalnie funkcjonujące w społeczeństwie, a na pewno mające w większości przypadków do tego pełną możliwość. Ważne jest tutaj oczywiście odpowiednie leczenie. Niezmiernie ważny jest po wystąpieniu nawet pojedynczego epizodu psychotycznego stały kontakt z lekarzem oraz psychoterapia. Stres jest ważnym czynnikiem ryzyka wystąpienia epizodów choroby, dlatego warto nauczyć się obserwować siebie, rozpoznawać sytuacje w życiu kiedy istnieje większe obciążenie czynnikami wywołującymi stres.

Zobacz film: "Coraz więcej Polaków cierpi na depresję"

1. Halucynacje

Halucynacje zwykle są łączone z istnieniem jakiś poważnych zaburzeń psychicznych, jednak mogą wystąpić także u osób zdrowych. Niektóre badania wskazują na występowanie halucynacji u nawet 10-15% populacji, oczywiście są to raczej sytuacje sporadyczne. Podwyższone ryzyko wystąpienia halucynacji może mieć miejsce w różnych sytuacjach; w zmęczeniu, stresie, braku odpowiedniej stymulacji (bodźców ze środowiska), a także w stanach podwyższonej świadomości. Uważa się, że w okresie młodzieńczym prawdopodobieństwo pojawiania się pojedynczych halucynacji jest większe. Wystąpienia halucynacji z całą pewnością nie należy ignorować, zawsze w takich sytuacjach warto skonsultować się z lekarzem, jednak nie ma także potrzeby brania każdego wystąpienia halucynacji za świadectwo schizofrenii. Halucynacje mogą także występować przy innych niż schizofrenia zaburzeniach psychicznychbyć może nie tak ciężkich, ale także wymagających interwencji i leczenia.

Choć jak wspomniano wyżej pojawienie się pojedynczych halucynacji nie musi świadczyć o schizofrenii, może jednak wskazywać na pewne ryzyko zaburzonej organizacji osobowości, dlatego warto zwracać baczną uwagę, nawet na pojedyncze objawy. W nowej klasyfikacji chorób psychicznych amerykańskiego towarzystwa psychiatrycznego DSM-V, którego ostatnia aktualizacja ukazała się w maju 2013 roku pojawiła się jednostka syndromu psychotycznego (Attenuated Psychosis Syndrome) o szerokich kryteriach diagnostycznych, jak pojawianie się halucynacji, urojeń, zdezorganizowanej mowy itp. Zabieg taki ma na celu jak najwcześniejsze wykrywanie poważnych chorób psychicznych, jaką jest schizofrenia i jest to założenie całkowicie słuszne, gdyż zarówno w przypadku schizofrenii jak i wielu innych schorzeń, szybkie wykrycie i leczenie ma ogromne znaczenie. Z związku z czym od lat prowadzi się badania mające na celu określenie objawów tzw. prodromalnych, poprzedzających wystąpienie pełnoobjawowego epizody choroby. Do czynników tych należy: wycofanie społeczne (czasami zbytnie zainteresowanie filozofią, religią, czarami), nasilenie lęku i zmieszania, pogorszenie funkcjonowania społecznego, wiele badań wskazuje na określone poznawcze, jednak jest to wskaźnik bardzo niespecyficzny i zapewne potrzeba jeszcze więcej dokładnych badań w tej kwestii. Tak jak wspomniano powyżej dziś osoba dotknięta schizofrenią, może całkiem normalnie funkcjonować i często nie jest już osobą wykluczoną społecznie, skazana na przebywanie z zakładach psychiatrycznych jak to było kiedyś i dzieje się to w dużej mierze za sprawą wczesnego wykrywania choroby.

2. Wpływ środków psychoaktywnych

Substancje psychoaktywne mogą wywołać halucynacje. Nie do końca znany jest dokładny mechanizm. Ostatnio wiele uwagi budzi wywoływanie psychozy/schizofrenii przez kanabinoidy do których należy marihuana. Zdania specjalistów są podzielone, czy używanie kanabinoidów wywołuje schizofrenię. Trudno jest o przeprowadzenie dokładnych badań, faktem jest, że substancje z tej grupy mogą wywoływać ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne, ale co ważniejsze być może nawet i schizofrenię u osób u których występuje genetyczna podatność. Badania skupiają się na określeniu interakcji poszczególnych wariantów różnych genów z kannbinoidami prowadzących do wystąpienia psychozy. Sprawa nie jest tak oczywista gdyż psychoza, a szczególnie schizofrenia to nie tylko halucynacje i urojenia ale także i objawy negatywne jak utrata napędu, zainteresowań, zamknięcie się w sobie, apatia. Niektórzy także zwracają uwagę na konstytucję osobowościową użytkownika substancji psychoaktywnych. Z całą pewnością czynniki osobowościowe mają znaczenie przy wystąpieniu każdej choroby psychicznej.

3. Urojenia

Choć raczej uważa się, że pojedyncze halucynacje mogą się pojawiać także u osób zdrowych. Jednak ich interpretacja urojeniowa, może świadczyć o rozwijającej się chorobie. Urojenia są to silnie nasilone, błędne interpretacje poszczególnych zdarzeń. Każdy z nas ma określona tendencję do interpretowania rzeczywistości w określony, mniej lub bardziej subiektywny i zniekształcony sposób, tak zresztą działa mózg, ze pewne rzeczy upraszcza. Nie sposób za każdym razem, nad każdym wydarzeniem zastanawiać się w systematyczny, wręcz naukowy sposób, rozważając wszystkie obiektywne czynniki. Nie każde zachowanie np. sąsiada będziemy w ten sposób analizować. W większości przypadków bardziej typowe będzie automatyczne wydanie osadu, na podstawie naszych przypuszczeń i założeń dotyczących świata. Np. sąsiad był nie miły, bo… „miał zły dzień”, „jest ponurakiem”, „nie lubi nas”. Człowiek każde zdarzenie interpretuje automatycznie w oparciu o swój system myślenia, niejako buduje ich znaczenie w oparciu o ten system, Jeśli uważamy, ze świat jest wrogi i ludzie są nastawieni przeciwko nam łatwo o odpowiednią do tego sposobu myślenia interpretację zachowania sąsiada. Można zauważyć pewną ciągłość pomiędzy tzw. myślami automatycznymi a urojeniami. Myśli automatyczne to także określone, automatyczne interpretacje otaczającego świata, zdarzeń w nim zachodzących. Takie przekonania i myśli ma każdy z nas, jest to w dużej mierze praktyczny efekt ewolucji, nie sposób wnikliwie zastanawiać się nad każdym wydarzeniem dnia codziennego, nad tym dlaczego sąsiadka była niemiła, autobus uciekł, w sklepie zabrakło jakiegoś towaru, zwykle dzieje się tak, że automatycznie interpretujemy to w zależności od naszych przekonań, możemy pomyśleć, że sąsiadka jest po prosu niemiłą osobą, miała dziś zły humor, możemy także doszukiwać się winy w sobie lub jeszcze inaczej interpretować. Wiele ludzi ma problem z dysfunkcjonalnymi myślami automatycznymi, są one także podstawą wielu zaburzeń psychicznych. Przekonania dysfunkcjonalne są takimi w dwóch względów: zwykle są nieprawdziwe oraz źle wpływają na osobę nimi dotkniętą. W celu ich zmiany stosuje się psychoterapię. Urojenia od zwykłych myśli automatycznych różnią się nasileniem, oraz wiarą z ich prawdziwość. Zwykłe myśli automatyczne mogą się pojawiać, jednak osoba z nimi skonfrontowana zrozumie łatwo ich dysfunkcjonalność, w przypadku urojeń taki wgląd może okazać się nieco trudniejszy do osiągnięcia. Istnieje także pewne kontinuum od myśli automatycznych poprzez nastawienie urojeniowe, do urojeń. Nastawienie urojeniowe to sytuacja w której mamy do czynienia z dość duża tendencją do interpretowania zachowań innych pod kątem swoich (nieprawdziwych) interpretacji świata i zasad nim rządzących. Urojenia występują nie tylko w schizofrenii, są także typowe dla silnych zaburzeń afektywnych, nastawienie urojeniowe jest powszechne z zaburzeniach osobowości, te stany także warto leczyć, jako, ze stanowią czynnik ryzyka dla innych, poważniejszych zaburzeń.

Bardzo prawdopodobne, że ta siła urojeń oraz duża i znacznie trudniejsza do zmiany wiara w ich prawdziwości wynika z silnego lęku jaki występuje w psychozie. Generalnie także osiągnięciem ewolucji jest silne warunkowanie pod wpływem lęku, w lęku ludzki mózg niejako nastawiony jest na monitorowanie i wykrywanie zagrożeń. Jeśli jakiś sposób interpretowania świata pojawił się w silnym lęku, to mógł się ona bardzo silnie utrwalić.

4. Psychospołeczne podstawy zaburzeń typu schizofrenii

Choć mamy coraz więcej wiedzy na temat schizofrenii do dnia dzisiejszego nie określono konkretnych czynników, które ją wywołują. Są to z całą pewnością zarówno czynniki genetyczne, biologiczne (strukturalne i funkcjonalne) ale także i psychospołeczne (środowisko społeczne, stresory). W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku określono tzw. model rodziny schizofrenicznej i choć koncepcja ta nie obroniła się jako jedyny czynnik wywołujący chorobę, i być może w tego względu została już nieco odstawiona na tor boczny, to jednak w tym myśleniu można znaleźć wiele cennych i aktualnych informacji. Choć koncepcja taka może być dotkliwa dla rodziny osoby dotkniętej schizofrenią (która ma z cała pewnością także czynnik biologiczny), jednak warto rozważyć także fakt, że pewne czynniki istniejące w środowisku mogą w określony sposób oddziaływać na osobę (szczególnie w zderzeniu z określonym temperamentem osoby). Tak jak czynniki biologiczne, tak też i osobowościowe mogą mieć wpływ na radzenie sobie ze stresem, wystąpienie i przebieg choroby. Są to trudności z możliwością zaspokajania podstawowych potrzeb i wyrażania emocji w prawidłowy sposób. To ważne aspekty, podkreślić także tu trzeba wagę pewnych zaburzeń osobowości jako czynnika ryzyka wystąpienia zaburzeń psychotycznych. Na wystąpienie choroby maja wpływ zarówno czynniki biologiczne, jak i stresy ale także sposób postrzegania świata, reagowania na stres, owe czynniki osobowościowe.

5. Objawy negatywne

W schizofrenii mamy także do czynienia z określonymi objawami deficytowymi inaczej zwanymi objawami negatywnymi. Generalnie w przeciwieństwie do objawów pozytywnych, gdzie do typowego przeżywania świata niejako dodane są pewne elementy, co bardzo dobrze widoczne jest w przypadku halucynacji, osoba nimi dotknięta słyszy więcej, niż to w rzeczywistości dane jest zmysłom. W przypadku objawów negatywnych mamy do czynienia z deficytami z zakresie odczuwania emocji, myślenia itp. Osoba dotknięta schizofrenią może nie być w stanie przezywać i pokazywać emocji, może cierpieć w powodu spowolnienia myślenia, zubożenia spontaniczności i zmienności myślenia, mniejszej ilości wątków myślowych. Osoby dotknięte schizofrenią także często mają tendencję do wycofania się ze świata społecznego do świata własnych przeżyć, co może być spowodowane wieloma czynnikami, także może wystąpić na skutek objawów wytwórczych jak halucynacje, brakiem zrozumienia itp.

6. Zaburzenia nastroju w schizofrenii, po psychozach

Wiele osób dotkniętych schizofrenią, ale także osoby po przebyciu jednorazowego epizodu psychotycznego, mogą cierpieć z powodu zaburzeń nastoju, częsty jest nastrój depresyjny. Tutaj zaburzenia emocji mają nieco inny obraz niż typowy dla schizofrenii, nie jest to tyle niemożność odczuwania uczuć, co raczej uczucia smutku, rezygnacji. Jest to także sytuacja wymagająca interwencji psychiatry i psychologa. Obecnie dużą wagę przykłada się do dokładnej diagnozy także i pod kątem współwystępujących w psychozą zaburzeń afektywnych, jako że zarówno w przypadku zaburzeń afektywnych mogą wystąpić objawy psychotyczne oraz także, z drugiej strony w przebiegu schizofrenii mogą pojawić się epizody afektywne. Warto utrzymywać stały kontakt z lekarzem, każdorazowo wyjaśniać przyczyny swojego przeszłego i obecnego stanu.

7. Terapia zaburzeń psychotycznych

W przypadku zdiagnozowanej schizofrenii, bądź innych zaburzeń psychotycznych, podstawą leczenia jest leczenie farmakologiczne. Obecnie leki mają znacznie mniej skutków ubocznych, a leczenie pozwala na normalne funkcjonowanie, powrót do pracy i możliwość pełnego korzystania z życia. Niezwykle ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarza oraz współpraca w terapii. Leki także ważne są nawet w przypadku tylko pojedynczego epizodu, warto je stosować ponieważ zapobiegają nawrotom, rozwinięciu się choroby.

8. Psychoterapia

Bardzo duże znaczenie dla leczenia psychozy ma także psychoterapia. Pierwszą i najskuteczniejszą metodą leczenia objawów psychotycznych jest terapia poznawczo-behawioralna. Koncepcja poznawcza zaburzeń psychotycznych przede wszystkim pomaga pogodzić się z chorobą poprzez zrozumienie objawów (wiele badań pokazuje, że uzyskanie tzw. wglądu w chorobę jest dobrze prognozującym czynnikiem) ponadto uczy obserwowania swoich stanów psychicznych oraz zapobiegania wystąpienia pełnoobjawowej remisji. Pomoże także osobom, które przeżyły pojedynczy epizod psychotyczny i czuja się w tym zagubione. Ujmuje ona urojenia jako szczególnie utrwalone dysfunkcjonalne myśli, halucynacje mogą być z kolei interpretowane jako niejako oderwane od „ja” ugłośnione myśli. Często są to myśli o byciu obserwowanym, negatywne myśli o sobie lub przeciwnie myśli nadwartościowe. Ze wszystkimi tymi myślami można radzić sobie w psychoterapii. Oczywiście przy wsparciu farmakoterapii. Także tzw. objawy negatywne jak wycofanie społeczne mogą być interpretowane się jako sposób radzenia sobie z objawami pozytywnymi (jak halucynacje). Psychoterapia może mieć niezwykle korzystny wpływ zrozumienie objawów i radzenie sobie z nimi. Oczywiście w psychoterapii przede wszystkim leczony jest człowiek, czasem istnieje także potrzeba większego skupienia się na czynnikach osobowościowych w celu zwiększenia odporności na nawroty choroby. Istnieją różne, skuteczne formy pomocy psychoterapeutycznej, tak jak zróżnicowane są osoby chorobą dotknięte, jej objawy choroby oraz ich przyczyny.

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Schizofrenia hebefreniczna

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!