Wrzody żołądka - charakterystyka, objawy, przyczyny, leczenie

Zgaga, promieniujący ból, wymiotowanie krwią - to tylko niektóre objawy wrzodów żołądka. Badaniem potwierdzającym wrzody na żołądku jest gastroskopia, ale już wcześniej można rozpoznać pierwsze symptomy wrzodów żołądka. Dobra wiadomość jest taka, że wrzody na żołądku można leczyć w domu. Wystarczy przestrzegać zaleceń lekarza.

Zobacz film: "Przyczyny wrzodów układu pokarmowego"

spis treści

1. Czym jest wrzód?

Wrzód to mały ubytek występujący w śluzówce żołądka lub dwunastnicy. Czasem powstaje w dolnej części przełyku. Wrzody powstają w miejscach, gdzie znajduje się pepsyna, enzym odpowiedzialny za trawienie białek. Wrzody mogą mieć średnicę od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów.

2. Wrzody żołądka - charakterystyka

Kiedyś uważano, że przyczyną powstania wrzodu żołądka jest stresujący tryb życia, jednak obecnie okazuje się, że wrzody na żołądka dotyczą również osób spokojnych. Nieleczona choroba wrzodowa żołądka może przekształcić się w nowotwór. Wrzody żołądka przypominają stożkowate zagłębienie.

Jaką dietę stosować w przypadku wrzodów żołądka?
Jaką dietę stosować w przypadku wrzodów żołądka? [4 zdjęcia]

Wrzody żołądka to powszechny problem wśród Polaków – aż jedna na dziesięć osób cierpi na tę przypadłość,...

zobacz galerię

Wrzód żołądka może być bardzo głęboki i sięgać do błony mięśniowej ściany żołądka. Wrzód żołądka może również powstać w dolnej części przełyku, który może być wystawiony na działanie kwasu żołądkowego. Najczęściej jednak wrzód żołądka powstaje tam, gdzie pojawia się enzym pepsyna. Powstający wrzód na błonie śluzowej żołądka i dwunastnicy może mieć 5 mm, a nawet kilka centymetrów. Czasem zdarza się, że wrzód żołądka jest tak głęboki, że może przenikać przez ścianę żołądka lub dwunastnicy.

Gdy w czasie choroby wrzodowej żołądka pojawia się nagły ostry ból żołądka, może to oznaczać, że doszło do perforacji wrzodu. Jeśli podejrzewamy u siebie perforację wrzodu, należy natychmiast udać się do szpitala, ponieważ jest to sytuacja poważnie zagrażająca naszemu zdrowiu i życiu. Perforacja wrzodu żołądka oznacza przerwania ściany żołądka. Dlatego perforacja może doprowadzić do zapalenia otrzewnej i wymaga pomocy chirurga.

3. Wrzody żołądka - objawy

Jakie dolegliwości mogą świadczyć o wrzodach żołądka? Objawy choroby wrzodowej żołądka zależą w dużej mierze od umiejscowienia wrzodu oraz zaawansowania choroby. We wrzodach żołądka objawem najbardziej charakterystycznym jest zgaga, czyli uczucie palenia w przełyku połączone z silnym bólem w nadbrzuszu.

Ból często promieniuje - od pleców i prawego ramienia. Jakie objawy powinny wzbudzić niepokój? Przede wszystkim długość utrzymywania się objawów wrzodów żołądka - jeśli ból brzucha i zgaga występują nieustannie przez kilka dni lub tygodni, czas na wizytę u lekarza, gdyż możemy chorować na wrzody żołądka.

W przypadku wrzodów żołądka objawem mogą być również ataki bólu, które pojawiają się natychmiast po zjedzeniu posiłku. Chorzy na chorobę wrzodową żołądka skarżą się również na uczucie przesytu i pełności żołądka po jedzeniu.

Wśród typowych objawów wrzodów żołądka wymienia się także krwawe lub fusowate wymioty oraz czarny, smolisty kolor kału.

4. Wrzody żołądka - stopień nasilenia

Wrzody mają okres nasilonych dolegliwości oraz złagodzenia. Każdy z tych okresów wymaga odpowiedniego żywienia i diety.

4.1. Okres ostrych dolegliwości

W tym czasie powinniśmy pić dużo ciepłych napojów, lecz nie gorących. Zaleca się picie ziół, zielonej herbaty lub wód leczniczych. Zawsze pijmy przed posiłkiem lub w trakcie.

Picie po posiłku jest niewskazane. Przy ostrych dolegliwościach powinniśmy jeść około 6-10 razy dziennie. Przygotowane posiłki powinny być lekkie, miękkie i dobrze ugotowane. Nie przyprawiajmy nadmiernie potraw, gdyż niepotrzebnie pobudza to wydzielanie soków żołądkowych. Nie wskazane jest również spożywanie surowych owoców i warzyw.

Przy ostrych dolegliwościach zaleca się spożywanie puree ziemniaczano-warzywnych, galaretek owocowych, zmielonej cielęciny, kisielu lub przecieranych zup warzywnych. Oczywiście należy zrezygnować z alkoholu i papierosów;

4.2. Okres złagodzenia dolegliwości

Przy złagodzeniu dolegliwości nadal należy spożywać małe porcje posiłków, co około 2-3 godziny. Do jadłospisu można stopniowo wprowadzać surowe owoce i warzywa, lecz zaczynając od małych porcji. Przy złagodzeniu dolegliwości możemy zacząć spożywać wędliny, jednak istotne by były chude i dobre jakościowo. Jedzenie można doprawiać melisą, koperkiem, bazylią lub natką pietruszki. W diecie może się też znaleźć nabiał.

5. Wrzody żołądka - przyczyny

Wrzody żołądka powoduje bakteria Helicobacter pylori. Wywołuje ona stan zapalny błony śluzowej żołądka. To prowadzi do zmniejszenia produkcji śluzu, a w konsekwencji do znacznego osłabienia warstwy ochronnej żołądka i słabszej obrony przed czynnikami agresywnymi. W ten sposób rozwija się choroba wrzodowa żołądka.

Za powstanie wrzodu żołądka odpowiada jednak głównie zbyt duża ilość kwasu solnego w sokach żołądkowych, które podrażniają ścianki żołądek. Kwas solny jest normalnym składnikiem soków żołądkowych, jednak jeśli jednak jego stężenie wzrasta, może stać się przyczyną choroby wrzodowej żołądka.

Wrzody żołądka mogą być spowodowane przyjmowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych, tj. aspiryna, ibuprofen, naproxen. Jeżeli jednocześnie zażywa się glikokortykosteroidy, wówczas ryzyko zachorowania na chorobę wrzodową żołądka znacznie wzrasta. Niesteroidowe leki przeciwzapalne uszkadzają komórki nabłonka żołądka.

Wrzody żołądka dają wiele objawów, jednym z nich jest zgaga
Wrzody żołądka dają wiele objawów, jednym z nich jest zgaga (Zdjęcie kobiety / Shutterstock)

Na wrzody żołądka bezpośredni wpływ ma palenie papierosów. Dym tytoniowy powoduje osłabienie błony śluzowej żołądka i powstanie wrzodów żołądka. Poza tym u osób palących zaobserwowano częste nawroty choroby i większe trudności w jej wyleczeniu. Duże znaczenie mają czynniki genetyczne. Osoby, które mają grupę krwi 0 są bardziej narażone na zachorowanie na wrzody żołądka. Wiąże się to z genetycznie uwarunkowaną dużą ilością komórek okładzinowych oraz ich wrażliwością na gastrynę.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

6. Wrzody żołąda - powikłania

Jeśli nie zdecydujemy się na leczenie wrzodów żołądka grożą nam następujące powikłania:

  • Krwotoki przewodu pokarmowego – podczas tego typu powikłania występują wymioty przypominające barwą słabą kawę. Czasem widać także krew. Stolec ma bardzo ciemny kolor. Krwotokowi towarzyszą omdlenia, zaburzenia równowagi, osłabienie i silne poty. Niezbędna jest wizyta w szpitalu;
  • Bliznowate zmiany – mogą powodować wymioty w godzinach wieczornych, wzdęcia i brak apetytu. Jeśli objawy nie ustępują konieczna jest wizyta u chirurga;
  • Przebicie wrzodu (perforacja) – do tego stanu dochodzi przy przerwaniu ściany żołądka. Następuje wtedy wyciek zawartości żołądka do jamy brzusznej. Może dojść także do zapalenia otrzewnej. Odczuwany jest wtedy bardzo silny, ostry ból w dolnej, prawej części brzucha. Nasila się on przy każdym ruchu. Przy zapaleniu otrzewnej brzuch jest twardy, a temperatura ciała szybko wzrasta. Stan ten zagraża życiu, dlatego niezbędne jest natychmiastowe wezwanie pogotowia;
  • Nowotwór – nieleczone wrzody żołądka prowadzą do powstania zmian nowotworowych. Po rozwinięciu się raka konieczne jest usunięcie całego żołądka lub jego części. Po operacji można normalnie funkcjonować, jednak niezbędne jest przestrzeganie diety, zrezygnowanie z palenia i picia oraz nadmiernego wysiłku.

7. Wrzody żołądka - diagnostyka

Wrzody żołądka potwierdza się poprzez wykonanie gastroskopii. Zabieg polega na wprowadzeniu przez przełyk do żołądka, giętkiego przewodu zakończonego minikamerą. Lekarz przeprowadzający zabieg widzi błonę śluzową i może pobrać wycinki z miejsc zmienionych owrzodzeniowo. To bardzo ważne, ponieważ nieleczone wrzody żołądka mogą zamieniać się w komórki nowotworowe, które z wyglądu nie różnią się niczym od zwykłych wrzodów. Dopiero podczas badania wycinka można dostrzec te różnice. Wycinki służą też do testów potwierdzających obecność bakterii Helicobacter pylori.

Dodatkowym badaniem wykonywanym w diagnostyce choroby wrzodowej żołądka jest badanie RTG z kontrastem. Pacjent dostaje specjalny płyn, dzięki któremu zmiany wrzodowe są lepiej widoczne na zdjęciu RTG. Kilka dni przed badaniem nie wolno jeść produktów wzdymających, ponieważ gazy zalegające w jelitach pogarszają jakość zdjęć.

Wrzody żołądka diagnozuje się również za pomocą tomografii komputerowej przewodu pokarmowego. Tutaj również używa się środka kontrastowego. Przez tomografią badany dostaje do wypicia wodę, która wypełnia żołądek, dzięki czemu jest on lepiej widoczny na zdjęciach. Podczas badania tomografem można dowolnie przybliżać, oddalać i wycinać fragmenty zdjęć, tworząc gotowe obrazy. Dzięki temu lekarz lekarz może wykryć nawet najdrobniejsze zmiany. Badanie nie jest zalecane kobietom w ciąży.

Jeśli pacjent cierpi na klaustrofobię, przed badaniem powinien powiedzieć o tym lekarzowi. Badanie CT jest dość stresującym przeżyciem. Lekarz może zalecić przyjęcie środka uspokajającego. Przed badaniem pacjent powinien także powiedzieć o swoich alergiach. W ten sposób lekarz uzyska wiedzę o tym czy jesteśmy uczuleni na kontrast. W ten sposób pacjent uniknie reakcji uczuleniowej, które może być bardzo silna.

8. Wrzody żołądka - testy

Jedną z głównych przyczyn wrzodów żołądka jest bakteria H.pylori. Bardzo łatwo można się nią zarazić, dlatego warto zrobić test na obecność tej bakterii, zwłaszcza jeśli ktoś z rodziny cierpi z powodu wrzodów żołądka. Badanie na obecność bakterii można wykonać w laboratorium lub samodzielnie w domu. Koszt badania w laboratorium wynosi ok. 40 zł. W aptece możemy również kupić test na obecność H. pylori. Jego koszt to ok. 35-40 zł.

Test nie jest skomplikowany i można go wykonać w domu. Wystarczy pobrać próbkę krwi z palca, rozcieńczyć ją według instrukcji na opakowaniu i nanieść na pole testowe. Wyniki dostępne są już po kilku minutach. Ciemnoczerwona, pionowa linia oznacza, że we krwi znajdują się przeciwciała IgG anty H. pylori. Świadczy to o bardzo dużym prawdopodobieństwie zakażenia bakterią. Nie jest to jednak dowód na to, że mamy wrzody żołądka. U 25 proc. osób, u których wykryto bakterię, nie ma wrzodów. Jeśli test wskazuje na obecność bakterii warto wybrać się do lekarza na dalszą diagnostykę.

9. Wrzody żołądka - antybiotykoterapia

Helicobacter pylori, która jest główną przyczyną wrzodów żołądka, jest odporna na leczenie i trudno się jej pozbyć. Jeśli okaże się, że test na obecność tej bakterii wypadł pozytywnie i to faktycznie ona odpowiada za problemy żołądkowe i wrzody, nie należy wpadać w panikę. Skutecznym środkiem zwalczającym H. pylori jest inhibitor pompy protonowej (np. lanzoprazol, omeprazol). Inhibitor zmniejsza wydzielanie kwasu solnego praktycznie do zera. Jednocześnie pacjent przyjmuje dwa antybiotyki: klarytromycynę oraz amoksycylinę lub metronidazol. Antybiotyki i inhibitor pompy protonowej przyjmuje się przez tydzień. Potem jeszcze przez ok. 1-2 tygodnie przyjmuje się sam inhibitor. Taka kuracja gwarantuje wyleczenie wrzodów u ponad 90 proc. pacjentów.

10. Wrzody żołądka - leczenie

Chory żołądek wymaga leczenia. Podczas leczenia wrzodów żołądka dąży się do ich zagojenia i wyeliminowania czynników, mogących spowodować nawrót choroby. Najważniejsze jest całkowite usunięcie bakterii odpowiedzialnej za powstanie wrzodów. W tym celu przyjmuje się antybiotyki. Ponadto stosuje się leki zmniejszające kwaśność w żołądku lub takie, które blokują działanie histaminy na komórki wydzielające kwas. Rzadko podczas leczenia wrzodów żołądka dochodzi do zabiegu chirurgicznego.

Żeby wspomóc leczenie farmakologiczne i sprawić, by objawy wrzodów żołądka się nie pojawiły należy unikać czynników wywołujących chorobę. Należy zrezygnować z kawy i ostrych ziół i przypraw. Lepiej unikać stresu. Bezwzględnym nakazem jest rzucenie palenia. Przy wrzodach żołądka często zaleca się picie mleka, jednak jest to rozwiązanie krótkotrwałe i pozorne. Mleko łagodzi ból tylko na chwilę. Poza tym powoduje zwiększenie produkcji kwasu żołądkowego.

W leczeniu wrzodów żołądka dieta odgrywa najważniejszą rolę. Dieta we wrzodach żołądka powinna być zdecydowanie lekkostrawna. Z diety na wrzody żołądka powinny zniknąć produkty pobudzające wydzielanie soków żołądkowych oraz błonnik. Na diecie na wrzody należy również unikać soli i tłuszczu. Na chory żołądek nie posłuży nam mąka razowa oraz wszelkie produkty z pełnego ziarna. W czasie choroby wrzodowej żołądka nie posłużą nam na żołądek również zupy na tłustych wywarach.

Na żołądek zaszkodzą nam również grzyby, pierogi oraz naleśniki. Na wrzód żołądka zaszkodzą nam również gotowe sosy, żółte sery, czy smalec i słonina. Na podrażniony żołądek zaszkodzi nam również np. rzodkiewka, warzywa kapustne oraz strączkowe. Żołądek osoby chorej podziękuje nam również za rezygnację ze słodyczy oraz gazowanych i słodzonych napojów.

11. Wrzody żołądka - zapobieganie

W uniknięciu zachorowania na chorobę wrzodową żołądka mogą pomóc następujące rady:

  • Badaj się – przy wszelkiego rodzaju nawracających niestrawnościach, problemach przewodu pokarmowego lub zgadze, warto udać się do lekarza i przeprowadzić badania. Przyczyną problemów może być np. refluks żołądkowy, który może przyczyniać się do powstawania wrzodów;
  • Odżywiaj się regularnie – nie powinniśmy przy odżywianiu pomijać śniadania. Jest to niezwykle ważny posiłek w ciągu całego dnia. Unikajmy bardzo gorących napojów i potraw. Warto także ograniczyć tłuszcze zwierzęce zastępując je tłuszczami roślinnymi. Potrawy najlepiej przyprawiać naturalnymi ziołami np. tymiankiem, majerankiem, miętą pieprzową lub koperkiem;
  • Zwalcz zaparcia – przewód pokarmowy potrzebuje od 12-24 godzin na strawienie i pozbycie się odpadów pokarmowych. Przy problemach z wypróżnianiem resztek przetrawionej żywności osadza się ona na jelitach, co może prowadzić do ich uszkodzenia;
  • Oczyść organizm – raz w roku można zrobić małą głodówkę odciążającą układ pokarmowy. Istotne jest wtedy picie dużej ilości wody;
  • Dbaj o zęby – dobry stan zębów wymagany jest do odpowiedniego rozdrabniania pokarmu. Nieprawidłowo rozdrobnione jedzenie może ranić śluzówkę lub długo zalegać w żołądku uszkadzając jego ścianki;
  • Zadbaj o nerwy – stres i nerwy mogą przyczyniać się do powstawania wrzodów. Nie warto dusić w sobie złości lub żalu. Istotne jest również wyznaczenie sobie czasu na relaks i rozrywkę;
  • Dobieraj odpowiednio ubrania – uciskające brzuch spodnie, źle dopasowana bielizna lub paski mają zły wpływ na nasze organy wewnętrzne;
  • Nie nadużywaj leków – leki przeciwzapalne i środki przeciwbólowe stosowane w nadmiarze sprzyjają powstawaniu wrzodów;
  • Utrzymaj prawidłową wagę – nadwaga lub otyłość może doprowadzić do problemów żołądkowych;
  • Bądź aktywny – aktywność fizyczna poprawia trawienie, perystaltykę jelit i sprzyja regularnemu wypróżnianiu.
Następny artykuł: Rak żołądka

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Ważne tematy