Lawenda lekarska – uprawa, zastosowanie i właściwości

Lawenda lekarska (Lavandula angustifolia) to gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych. Pochodzi z basenu Morza Śródziemnego, jest uprawiana - także w Polsce. Jej inne nazwy to lawenda wąskolistna i lawenda angielska.

Jak wygląda lawenda? Jest półkrzewem osiągającym od 50 do 90 cm wysokości. W sprzyjających warunkach tworzy regularne kępy. Posiada wzniesione łodygi, dla których charakterystyczne jest to, że w dolnej części są zdrewniałe, zaś w górnych zielone. Są pokryte srebrzystymi włoskami. Jej listki są wąskie i ciemnozielone. Przyrastają przez cały rok.

Lawenda kwitnie od czerwca do sierpnia. Jej kwiaty są wonne, zebrane są w nibyokółki, tworzą poprzerywane kwiatostany. Bywają fioletowe lub niebieskie, rzadziej białe lub różowe. Zależy to od odmiany. Najpopularniejsze to: Hidcote Blue, Munstead, Dwarf Blue, Blue Scent, Lavander Lady, Aromatico Blue Rosea, Nana Alba.

Lawenda jest rośliną ozdobną i leczniczą, sadzoną na plantacjach, w ogrodach, parkach i na balkonach. Odnajduje się w przemyśle spożywczym i kosmetycznym, także farmaceutycznym. Znajduje zastosowanie w kuchni i medycynie naturalnej.

Uprawa lawendy

Lawendę uprawia się na glebach gliniastych i próchnicznych, w miejscach słonecznych i suchych. Rozmnażana się ją z nasion lub za pomocą sadzonek pędowych i rozłogów (pozyskiwanych wiosną lub późnym latem). By lawenda miała zwarty pokrój, a i obficie kwitła, należy ją systematycznie przycinać.

Zbiór kwiatów przeprowadza się, gdy te nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Zebrany surowiec suszy się i zamyka w szczelnie zamkniętych opakowaniach, bez dostępu światła lub układa w bukiety czy wianki. Susz można wykorzystać na wiele różnych sposobów.

Lawendę lekarską można znaleźć w składzie wielu produktów spożywczych. W kuchni wykorzystuje się ją do przyprawiania dżemów, wypieków (tak ciast i ciasteczek, jak i chleba) czy aromatyzowania mięs, ale i produkcji syropu lawendowego. Można ją znaleźć w miodzie. Kwiaty można również kandyzować.

Surowiec zielarski stanowi kwiat lawendy (Lavandulae flos), który zawiera olejek eteryczny (około 3%). Ten składa się ze związków terpenoidowych (borneol, cyneol, alfa-terpineol, geraniol, kamfora, kwas ursolowy) oraz flawonoidów, antocyjanów, kwasów organicznych, kwasów fenolowych, garbników, kumaranów, fitosteroli (cholesterol, kampesterol) i soli mineralnych. Za charakterystyczny, przyjemny zapach lawendy odpowiadają estry linalolu.

Działanie lawendy i wskazania do stosowania

Jak działa lawenda lekarska? Przede wszystkim uspokaja. Działa rozluźniająco i tonująco na ośrodkowy układ nerwowy, zmniejsza wrażliwość nerwów czuciowych. Ma również działanie przeciwskurczowe, rozluźniające mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Działa wiatropędnie.

Poprawia perystaltykę i trawienie. Zwiększa produkcję kwasu żołądkowego, usprawnia wchłanianie oraz przepływ żółci. Ponadto pozytywnie wpływa na mięśniówkę dróg moczowych. Wykazuje także antyseptyczne, bakteriobójcze i napotne, przeciwgrzybicze oraz przeciwświądowe.

Właściwości i profil aktywności sprawia, że lawenda jest stosowana w wielu okolicznościach. Pomaga, gdy problemem stanowi:

• schorzenie lub niedyspozycja w obrębie układu pokarmowego. To zaburzenia trawienia, obniżona perystaltyka elit, zaburzenia wydzielania żółci,
• stres, rozdrażnienie, napięcie,
• bezsenność,
• ból w chorobach reumatycznych.

Roślina stosowana zewnętrznie wspiera proces gojenia i regeneracji naskórka. Olejek lawendowy łagodzi oparzenia słoneczne, ukąszenia oraz użądlenia, także zmiany grzybicze.

Kwiaty lawendy są obecne w składzie wielu kosmetyków, zarówno kremów wieloskładnikowych, olejków czy hydrolatów. Można je wykorzystywać do pielęgnacji każdej cery, zwłaszcza wrażliwej i delikatnej.

Ma to związek z tym, że lawenda łagodzi podrażniania, przyspieszają regenerację naskórka, działa antyseptycznie i przeciwtrądzikowo.

Jak stosować lawendę lekarską?

Lawenda lekarska stosowana w celach leczniczych powinna być przyjmowana w postaci naparu doustnego, ale także kapsułek, tabletek czy płynu. W zastosowaniu zewnętrznym lawendę wykorzystuje się jako składnik maści przeciwbólowych, rozgrzewających i przyspieszających regenerację.

Stosuje się także olejek eteryczny. Można go dodawać do kominków stosowanych w aromaterapii, jak i inhalacji lub kąpieli. Sprawdza się w zimnych kompresach na czoło oraz kark. Olejek można także wcierać bezpośrednio w skórę. Docenia się także właściwości lawendy w domu: odświeża powietrze, ale i odstrasza komary i mole.

Lawendzie przypisuje się także właściwości magiczne. Już Egipcjanie umieszczali ją w rękach zmarłego. Zgodnie z wierzeniami ludowymi w domu, w którym rośnie lawenda i unosi się jej zapach, małżonkowie żyją w zgodzie.

Przeciwwskazaniem do stosowania lawendy lekarskiej jest nadwrażliwość na substancję. Ostrożność należy zachować w przypadku kobiet w ciąży oraz w czasie laktacji, a także u dzieci poniżej 12 roku życia. Stosując lawendę bądź preparaty, które ją zawierają, doustnie, należy zachować środki ostrożności. O czym pamiętać?

Stosowanie lawendy lekarskiej podczas terapii barbituranami oraz lekami uspokajającymi może wywoływać nadmierną senność, a przyjmowanie jej wraz z litem może wywoływać efekt toksyczny.

Skutkiem ubocznym wewnętrznego przyjmowania lawendy mogą być bóle głowy i zaparcia. Stosowanie lawendy na skórę może prowadzić do miejscowych podrażnień oraz silnego zaczerwienienia.