"Matka Boska Szopienicka". Netfliks odsłania kulisy pracy lekarki z Katowic

Główną rolę w serialu Netflixa zagrała Joanna Kulig, która wcieliła się w postać Jolanty Wadowskiej-Król, nazywanej "Matką Boską Szopienicką" - pediatry, która w latach 70. pracowała w Szopienicach i okolicznych dzielnicach Katowic znajdujących się w bliskim sąsiedztwie huty.

To właśnie tam, przyjmując małych pacjentów, zaczęła dostrzegać pewien schemat niepokojących dolegliwości, w tym: nawracającą anemię, osłabienie, bóle brzucha, problemy rozwojowe. Przełomem okazał się przypadek chłopca, u którego po pogłębionej diagnostyce rozpoznano ołowicę.

Wadowska-Król zaczęła kierować na badania kolejne dzieci, dokumentować wyniki i nagłaśniać skalę zatrucia ołowiem w rejonie huty. W realiach PRL oznaczało to wejście na pole minowe, bo temat uderzał w wizerunek państwa i przemysłu. Lekarka jednak uznała, że zdrowie pacjentów jest ważniejsze niż spokój urzędników i własna kariera. Organizowała leczenie, pomagała w kierowaniu dzieci do szpitali i sanatoriów, walczyła o działania ograniczające narażenie, a jej determinacja sprawiła, że o sytuacji nie dało się dłużej milczeć.

Trzy lata po jej śmierci powstał serial, który jest nie nie tylko opowieścią o lekarce, ale o odwadze cywilnej, o medycynie rozumianej jako odpowiedzialność i o cenie, jaką czasem płaci się za mówienie prawdy wbrew systemowi.

Zobacz także: Suplementy pod lupą. Śladowe ilości ołowiu i rtęci w kapsułkach

Ołowica, z którą walczyła Wadowska-Król, to zatrucie ołowiem – metalem ciężkim wnikającym do organizmu głównie z pyłem (przez drogi oddechowe) lub z jedzeniem i wodą. Jest toksyczny dla wielu narządów: uszkadza układ nerwowy, może wywoływać niedokrwistość, a także szkodzić nerkom i wątrobie.

Ołów jest szczególnie groźny dla dzieci, ponieważ ich mózg i układ nerwowy dopiero się rozwijają, i nawet niewielka ekspozycja może odbić się na koncentracji, nauce, zachowaniu i rozwoju.

Objawy ołowicy są początkowo mało charakterystyczne i przypominają wiele innych chorób, pojawia się m.in.:

• ból brzucha,
• nudności,
• wymioty,
• brak apetytu,
• spadek masy ciała,
• osłabienie,
• rozdrażnienie,
• problemy ze snem,
• gorsza pamięć.

Z czasem mogą dołączać zaparcia, bladość i objawy niedokrwistości, a w cięższych przypadkach także zaburzenia neurologiczne (np. silne bóle głowy, drgawki, zaburzenia świadomości).

Zobacz także: Polacy myślą, że jest pełna rtęci i ołowiu. "Jedna z najmniej zanieczyszczonych ryb"

Pomimo rozwoju zarówno medycyny, jak i przemysłu ołowica może nadal stanowić zagrożenie dla najmłodszych. UNICEF w raporcie "Miejsca i przestrzenie: Wpływ środowiska na dobrostan dzieci" z 2022 roku przyjrzał się m.in. problemowi narażenia dzieci na ołów w krajach zamożnych, także w Polsce. W zestawieniu 43 państw UE i OECD, pokazującym gdzie ryzyko skażenia ołowiem jest największe, Polska znalazła się na 29. miejscu.

Joanna Gajda-Wyrębek, kierownik Pracowni Dodatków do Żywności w Zakładzie Bezpieczeństwa Żywności w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH - Państwowym Instytucie Badawczym, w rozmowie z Polską Agencją Prasową zaznaczyła, że przyswajanie ołowiu jest uzależnione w dużej mierze od miejsca zamieszkania.

- Ołów wchłaniamy do organizmu dwiema drogami: pokarmową i środowiskową, tu ważna jest jakość powietrza, którym oddychamy. Bardzo istotne więc jest, gdzie dziecko żyje. Jeśli wychowuje się pod hutą miedzi w Legnicy czy na Śląsku, gdzie są kopalnie węgla kamiennego, ma większy poziom ołowiu we krwi niż dziecko z Podlasia. Podam przykład naszej koleżanki, która na co dzień pracuje z ołowiem. Gdy przeprowadziła się z Legnicy do Warszawy, miała dość wysoki poziom ołowiu we krwi. W Warszawie, mimo pracy z tym pierwiastkiem, ale z zachowaniem wszelkich norm bezpieczeństwa, poziom ołowiu w jej krwi obniżył się - powiedziała ekspertka.

Do najważniejszych źródeł środowiskowego narażenia na ołów zalicza się m.in. farby (zwłaszcza w starych budynkach), wodę pitną, glebę i domowy kurz, zanieczyszczone powietrze oraz żywność.

Leczenie ołowicy zależy od stopnia zatrucia. Najważniejszy krok to odcięcie źródła ekspozycji (bez tego nawet najlepsza terapia nie rozwiąże problemu). Przy wyższych stężeniach lub nasilonych objawach stosuje się leczenie szpitalne, w tym chelatację – podawanie leków, które wiążą ołów i pomagają usunąć go z organizmu.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

• WP abcZdrowie
• Netflix
• Polska Agencja Prasowa