Mukormykoza – przyczyny, objawy i leczenie

Mukormykoza, inaczej mukormikoza (dawniej zygomykoza) jest chorobą rzadką. To grzybica oportunistyczna, to jest taka, która rozwija się u osób ze znacznie obniżoną odpornością. Wywołują ją grzyby z rzędu Mucorales, najczęściej z gatunku Rhizopus oryzae.

Z uwagi na lokalizację wyróżnia się pięć głównych postaci tego agresywnego zakażenia. To mukormykoza:

• mukormykoza skórna,
• mukormykoza płucna,
• mukormykoza rozsiana,
• mukormykoza nosowo-mózgowa,
• mukormykoza żołądkowo-jelitowa.

Niektórzy wyróżniają grupę szóstą. Zaliczane są do niej postaci, w której łączone są zakażenia mózgu bez zajęcia zatok czy zakażenia kości. Najczęstszą postacią choroby jest mukormykoza nosowo-mózgowa, następnie postać skórna oraz płucna i rozsiana. W grupie pacjentów zdrowych (którzy nie są obciążeni immunosupresją lub innymi czynnikami ryzyka) najczęstsza jest postać skórna oraz nosowo-mózgowa.

Mukormykozę wywołują grzyby z rzędu Mucorales, najczęściej z gatunku Rhizopus oryzae. Są one bardzo rozpowszechnione. Znajdują się w kurzu, glebie, a także rozkładającej się materii organicznej. Typową drogą zakażenia Mucoralesjest inhalacja zarodników, które zatrzymują się w zatokach obocznych nosa. Mogą również kolonizować dolne drogi oddechowe. Choroba wywołana dotyka przede wszystkim osoby przewlekle chore. To najczęściej pacjenci z obniżoną odpornością: z kwasicą ketonową w przebiegu cukrzycy i osoby z przeszczepem komórek krwiotwórczych HSCT. To trzecia co do częstości, po aspergilozie i kandydozie, inwazyjna choroba grzybicza występująca głównie u pacjentów z nowotworami układu krwiotwórczego oraz u biorców przeszczepów. Drogą inwazji są błony śluzowe górnych dróg oddechowych. Do zakażenia może dojść również poprzez uszkodzoną skórę: oparzenia, ukąszenia owadów lub błonę śluzową przewodu pokarmowego.

Czynniki ryzyka to:

• niedożywienie,
• rozległe oparzenia,
• rozległe rany,
• kwasica ketonowa w przebiegu źle lub nie leczonej cukrzycy,
• leczenie kortykosteroidami,
• terapia deferoksaminą u pacjentów dializowanych,
• leki immunosupresyjne,
• neutropenia,
• zakażenie wirusem cytomegalii.

Grzyby pleśniowe z rzędu Mucorales atakują przede wszystkim płuca, a także zatoki oboczne nosa, skąd rozprzestrzenia się i zajmują okolice oczodołu oraz tkankę mózgową. Zainfekowane bywają także narządy jamy brzusznej i skóra. Pojawia się także postać mieszana choroby.

Mukormykozie towarzyszą: bóle głowy, gorączka, obrzęk tkanek miękkich, nieprawidłowa krzepliwość, konwulsje, a także ciągłe zmęczenie, pogorszenie stanu psychicznego oraz apatia. Cechą charakterystyczną infekcji jest skłonność do naciekania śródbłonków, zakrzepy wewnątrznaczyniowe, zawały i martwica zajętych tkanek.

Pozostałe symptomy mukormykozy zależą przede wszystkim od miejsca lokalizacjigrzybów w organizmie. Jeśli patogen osiedli się na skórze, pojawiają się przekrwienia, krwotoki lub wysięk ropnej wydzieliny z nosa, a także wrzody. Z kolei w postaci żołądkowo-jelitowej choroby pojawiają się bóle brzucha, wymioty i nudności. W przypadku zajęcia płuc - kaszel, krwioplucie, problemy z oddychaniem.

Jednoznaczne stwierdzenie mukormykozy jest trudne i nie zawsze możliwe z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze zarówno objawy kliniczne, jak i radiologiczne mukormykozy są niespecyficzne (przypominają np. aspergilozę). Po drugie rozpoznanie wymaga stosowania inwazyjnych procedur w celu pobrania materiału z ogniska choroby. Ustalenie patogenu chorobotwórczego jest jednak ważne, z uwagi na konieczność ustalenia właściwej metody leczenia. Diagnoza mukormykozy w większości przypadków opiera się na badaniu mikroskopowym, hodowli i badaniu histopatologicznym zajętej tkanki, z identyfikacją rodzaju i gatunku. Lekami wykazującymi aktywność w zwalczaniu grzybów z rzędu Mucorales są amfoterycyna B, pozakonazol oraz izawukonazol.

Oprócz leków przeciwgrzybicznych nie mnie ważnymi działaniami terapeutycznymi postępowania w leczeniu mukormykozy jest także leczenie chirurgiczne oraz minimalizowanie zaburzeń, które wynikają z choroby podstawowej. Choroba postępuje gwałtownie, a szansę na przeżycie daje szybkie podjęcie skutecznego leczenia. Śmiertelność w mukormykozie w dużej mierze zależy od lokalizacji oraz choroby podstawowej.