Nieprzespane noce postarzają twój mózg. Rośnie ryzyko demencji i problemów z pamięcią
Sen zajmuje prawie jedną trzecią naszego życia, ale nie jest czasem straconym. To aktywny proces, który pozwala regenerować ciało i chronić mózg. Coraz więcej dowodów pokazuje, że jego jakość ma kluczowe znaczenie dla zdrowia, a brak snu może sprawiać, że mózg starzeje się szybciej, niż wskazuje nasz wiek metrykalny.
W tym artykule:
Jak zmierzono "wiek mózgu"?
Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował dane ponad 27 tys. dorosłych Brytyjczyków w wieku od 40 do 70 lat, łącząc informacje o ich nawykach snu z obrazami mózgu uzyskanymi dzięki rezonansowi magnetycznemu.
Wykorzystano sztuczną inteligencję, by na podstawie tysięcy cech widocznych w skanach, takich jak ubytki tkanki mózgowej, grubość kory czy stan naczyń krwionośnych, oszacować tzw. wiek biologiczny mózgu.
Porównanie wyników ujawniło wyraźną zależność: osoby z niezdrowym profilem snu miały mózgi wyglądające średnio o rok starzej niż ich faktyczny wiek. Z kolei uczestnicy z dobrym snem nie wykazywali takiego przyspieszenia starzenia się.
Spanie przy świetle negatywnie wpływa na organizm
Co najbardziej szkodzi mózgowi?
Badacze zwrócili uwagę na pięć kluczowych czynników snu: chronotyp (czy ktoś jest "skowronkiem" czy "sową"), długość snu, obecność bezsenności, chrapanie i senność w ciągu dnia. Największy wpływ na starzenie się mózgu miały zbyt krótki lub zbyt długi sen oraz późne chodzenie spać.
Co ciekawe, różnice w starzeniu się mózgu rosły stopniowo – każdy spadek o jeden punkt w skali zdrowego snu oznaczał dodatkowe pół roku "starszy" mózg.
Jednym z mechanizmów może być zwiększony stan zapalny w organizmie. Naukowcy wykazali, że część wpływu złej jakości snu na starzenie mózgu tłumaczą właśnie podwyższone markery zapalne we krwi. Stan zapalny uszkadza naczynia krwionośne, przyspiesza obumieranie neuronów i sprzyja odkładaniu się toksycznych białek.
Innym wytłumaczeniem jest zaburzenie pracy tzw. układu glimfatycznego – nocnego systemu "oczyszczania mózgu" z produktów przemiany materii. Brak odpowiedniego snu sprawia, że proces ten działa mniej wydajnie, co sprzyja pogarszaniu się funkcji poznawczych.
Co możemy zrobić?
Choć nie da się zatrzymać naturalnego starzenia, możemy je spowolnić, dbając o sen. Eksperci zalecają m.in.:
regularne pory zasypiania i wstawania,
unikanie kofeiny, alkoholu i ekranów tuż przed snem,
stworzenie ciemnego, cichego i chłodnego środowiska w sypialni.
"Mózg będzie starzał się w swoim tempie, ale nasze wybory i styl życia mogą sprawić, że będzie zdrowszy na dłużej. Dlatego warto traktować sen jako priorytet" – podsumowali autorzy badania opublikowanego w "Neuroepidemiology".
Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródła
- Karolinska Institutet
- Neuroepidemiology
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
