Nieżyt nosa - przyczyny, objawy, leczenie

Powierzchnię jamy nosa wyściela błona śluzowa pokryta ochronną warstwą śluzu. Spełnia on niezwykle ważną funkcję dla całego układu oddechowego, ponieważ substancje w nim zawarte neutralizują wirusy i bakterie, które atakują organizm. Ponadto gruczoły błony śluzowej produkują płyn nawilżający, ogrzewający i oczyszczający powietrze.

W niekorzystnych warunkach funkcjonowanie błony śluzowej może ulec zaburzeniu. Dochodzi wtedy do skurczu naczyń, co powoduje niedostateczne ukrwienie i wiąże się niedostateczną ilością i składem jakościowym warstwy ochronnej śluzu. Dlatego też wirusy lub bakterie mogą wtedy łatwo spowodować zachorowanie.

Do niekorzystnych warunków powodujących zmiany w śluzówce nosa, a w konsekwencji przyczyn kataru i nieżytu nosa, należą:

• wychłodzenie organizmu, np. w chłodne jesienne dni;
• osłabienie odporności;
• przeziębienie organizmu;
• przemęczenie fizyczne;
• przepracowanie;
• niedożywienie;
• stres;
• niekorzystne warunki atmosferyczne.

Rhinowirusy mogą powodować pojawienie się nieżytu nosa i przenoszą się drogą kropelkową, zatem do zakażenia nimi może dojść podczas rozmowy, w momencie kichnięcia lub kaszlnięcia.

Nie wszyscy wiedzą, że pod wspólną nazwą „nieżyt nosa” kryją się trzy różne rodzaje kataru:

• powodowany przez wirusy;
• powodowany przez bakterie (infekcje bakteryjne, np. nadkażenie błony śluzowej nosa uprzednio zakażonej przez wirusy);
• katar alergiczny (tzw. katar sienny) – jest jednym z objawów alergii i powstaje jako efekt kontaktu z alergenem, np. z pyłkami roślin czy drzew.

Rhinowirusy odpowiedzialne za powstanie nieżytu nosa mają bardzo krótki okres wylęgania – od kontaktu z wirusem do wystąpienia pierwszych symptomów dolegliwości mija 24-48 godzin. Objawy kataru wyglądają następująco:

• pojawia się kichanie, drapanie w gardle i w nosie;
• błona śluzowa nosa staje się przekrwiona i obrzęknięta;
• nos jest zatkany i niedrożny; pojawiają się trudności w oddychaniu;
• w okolicach zatok szczękowych i czołowych pojawia się uczucie ucisku;
• pojawia się łzawienie z oczu;
• następuje spadek apetytu;
• nieżytowi nosa towarzyszą bóle głowy, bóle kostno-stawowe i ogólne złe samopoczucie.

W zależności od przyczyny nieżytu nosa różne może być zabarwienie wydzieliny nosowej. Tak np., jeżeli wydzielina jest rzadka i przezroczysta – wskazuje to na infekcję wirusową, natomiast lepka, gęsta, żółto-zielona – na infekcję bakteryjną. Zielono-brunatna wydzielina może być wynikiem zapalenia zatok. W przypadku, gdy w wydzielinie pojawia się krew – może wskazywać to na poważniejsze choroby układu oddechowego, np. gruźlicę.

Nie istnieją środki farmakologiczne, których przyjmowanie zapobiegałoby rozwojowi nieżytu nosa. Leczenie kataru jest objawowe i polega wyłącznie na łagodzeniu skutków kataru, gdyż organizm jest w stanie sam sobie poradzić z wirusem. Nieżyt nosa jest stosunkowo niegroźna chorobą, choć nieleczony może stać się przyczyną zapalenia zatok przynosowych, uszu lub nawet zapalenia oskrzeli i płuc. Przebycie kataru nie daje żadnej odporności na kolejne zachorowanie, stąd nawracające infekcje. Do metod łagodzących nieżyt nosa należą:

• stosowanie kropli do nosa – krople do nosa można stosować maksymalnie przez 5-7 dni, gdyż wysuszają one błonę śluzową;
• zażywanie tabletek do ssania oraz płynów do płukania gardła, np. rumianku i szałwii;
• przyjmowanie zwiększonych dawek witaminy C, rutyny i wapnia – łagodzą skutki kataru i skracają czas jego trwania, wzmacniając i uszczelniając osłabione ściany naczyń krwionośnych;
• smarowanie nosa preparatami zawierającymi wazelinę lub maścią witaminową;
• inhalacje na katar z dostępnych w aptece olejków eterycznych;
• częste wydmuchiwanie nosa;
• stosowanie irygacji nosa roztworami soli fizjologicznych najlepiej z dodatkiem dwuwęglanu sodu.

Chociaż nieżyt nosa nie jest bardzo poważnym schorzeniem, nie należy go lekceważyć. W przypadku, gdy utrzymuje się długo, warto skonsultować się z lekarzem.

Źródła

1. Standardy diagnostyczne i terapeutyczne alergicznego nieżytu nosa
2. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
3. Antczak A. Wielka interna - pulmonologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60135-76-1
4. Kokot F. Diagnostyka różnicowa objawów chorobowych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3295-6