Niskie tętno? Przyczyną nie zawsze są problemy z sercem

U osoby dorosłej prawidłowa spoczynkowa częstość pracy serca wynosi zwykle od 60 do 100 uderzeń na minutę. O bradykardii mówi się wtedy, gdy tętno spada poniżej 60 uderzeń na minutę. Nie zawsze jednak oznacza to chorobę. Podczas snu tętno naturalnie się obniża. Również osoby bardzo aktywne fizycznie, w tym sportowcy, mogą mieć spoczynkowe tętno poniżej 60 uderzeń na minutę i nie odczuwać żadnych dolegliwości.

Wiele osób automatycznie kojarzy bradykardię z poważną chorobą kardiologiczną, ale w praktyce nie zawsze oznacza zagrożenie. U części osób jest to stan fizjologiczny i nie wymaga leczenia, natomiast w innych przypadkach może być sygnałem, że organizm zmaga się z problemem zdrowotnym, który trzeba zdiagnozować. Najczęściej spotykaną postacią jest bradykardia zatokowa, spowolnienie rytmu serca wynikające z wolniejszej pracy węzła zatokowego, który jest naturalnym "rozrusznikiem" serca.

Poza fizjologicznym zwolnieniem rytmu serca, bradykardia może być związana z różnymi stanami zdrowotnymi. Do najczęstszych należą:

• zaburzenia pracy węzła zatokowego,
• blok przedsionkowo-komorowy (zaburzenia przewodzenia impulsów w sercu),
• uszkodzenie mięśnia sercowego po zawale lub w przebiegu choroby wieńcowej,
• zapalenie mięśnia sercowego,
• wrodzone wady serca,
• powikłania po operacjach kardiochirurgicznych,
• działanie niektórych leków stosowanych w kardiologii.

Bradykardia może pojawić się nie tylko przy chorobach serca. Czasem wynika z zaburzeń hormonalnych, takich jak niedoczynność tarczycy, kiedy metabolizm spowalnia, a serce pracuje wolniej. U osób aktywnych fizycznie niskie tętno bywa efektem adaptacji organizmu do regularnego treningu, szczególnie wytrzymałościowego. Zdarza się też, że spadek tętna jest przejściowy i towarzyszy takim stanom, jak odwodnienie, infekcja czy ogólne osłabienie organizmu.

Warto również pamiętać o problemach ze snem, ponieważ obturacyjny bezdech senny może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, w tym okresowego spowolnienia jego pracy. Dlatego kluczowe pytanie brzmi nie tylko "czy tętno jest niskie", ale przede wszystkim czy występują objawy i co jest przyczyną takiego stanu.

Zbyt wolna praca serca może powodować niedostateczny dopływ krwi do mózgu i innych narządów. Objawy nie zawsze występują, ale jeśli się pojawią, mogą obejmować:

• osłabienie i przewlekłe zmęczenie,
• zawroty głowy,
• uczucie "pustki w głowie",
• splątanie i problemy z koncentracją,
• omdlenia lub stany przedomdleniowe,
• duszność,
• szybką męczliwość przy wysiłku,
• ból w klatce piersiowej.

W ciężkich przypadkach bradykardia może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak niewydolność serca, częste omdlenia, a nawet zatrzymanie krążenia w skrajnych sytuacjach. Ryzyko powikłań rośnie zwłaszcza wtedy, gdy bradykardia jest długotrwała i wiąże się z chorobą układu przewodzącego serca.

Jeśli tętno jest niskie, ale osoba nie ma objawów i nie ma poważnych chorób serca, lekarz może zalecić jedynie obserwację. Jeśli jednak wolnemu tętnu towarzyszą:

• zawroty głowy,
• omdlenia,
• duszność,
• ból w klatce piersiowej,
• wyraźne osłabienie,

wówczas należy pilnie skonsultować się z lekarzem. Nawet jeśli bradykardia okaże się niegroźna, warto ustalić jej przyczynę.

Leczenie zależy przede wszystkim od przyczyny. Jeśli bradykardię wywołują leki, możliwa jest zmiana dawki lub preparatu. Gdy problem wynika z zaburzeń przewodzenia impulsów w sercu i powoduje objawy, konieczne może być wszczepienie rozrusznika serca, który kontroluje i w razie potrzeby przyspiesza jego rytm. W wielu przypadkach zbyt wolna praca serca jest przejściowa i możliwa do skutecznego leczenia. Najważniejsze jest jednak, aby nie bagatelizować objawów i sprawdzić, czy bradykardia nie jest sygnałem innego problemu zdrowotnego.

Źródło:

• Cleveland Clinic,

• Heart.