Trwa ładowanie...

Choroby psychiczne - charakterystyka, objawy, typy, leczenie

Umysł człowieka podatny jest na choroby tak samo, jak inne części ciała. Choroby psychiczne to poważny problem dotyczący ludzi na całym świecie. Szacuje się, że w Polsce zmaga się z nimi kilka milionów osób, jednak dokładne dane są trudne do wyliczenia. Problemy ze zdrowiem psychicznym mogą być różnorodne. Co powinno zwrócić naszą uwagę?

Zobacz film: "Jak przekonać osobę z depresją do wizyty u psychiatry?"

spis treści

1. Czym są choroby psychiczne

Choroby psychiczne to zaburzenia w obrębie mózgu, które prowadzą do często nieodwracalnych albo trudnych do wyleczenia zmian. Osoby chore psychicznie często nie zdają sobie sprawy z tego, co się z nimi dzieje, uważają, że inni chcą ich na siłę zamknąć w ośrodku neuropsychiatrycznym i że cały świat jest przeciwko nim. Choroba może rozwijać się latami nie dając żadnych objawów. Niektóre choroby i zaburzenia psychiczne mają łagodny charakter, a do ich wyleczenia wystarczy psychoterapia i popularne leki przeciwlękowe i uspokajające.

Niektóre zaburzenia jednak są na tyle silne i wpływają na umysł, że chory może być niebezpieczny dla środowiska, w którym się znajduje. Dlatego nie warto lekceważyć pierwszych objawów i zgłosić się do psychologa.

2. Przyczyny chorób psychicznych

Większość chorób psychicznych to najczęściej skutek życiowych sytuacji i przeżyć oraz tego, jak dajemy sobie z nimi radę. Zwolnienie z pracy, śmierć, traumatyczne doświadczenie skutkują stresem), co może powodować zaburzenia. To kwestia bardzo indywidualna, często problemy psychiczne są dziedziczone, innym razem pojawiają się na skutek bieżących wydarzeń.

Z badań EZOP (Epidemiologia Zaburzeń Psychiatrycznych i Dostępność Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej) wynika, że 23 proc. osób cierpi na co najmniej jedno zaburzenie psychiczne, a co czwarta odczuwa ich znacznie więcej.

Według specjalistów, wpływ na słabą kondycję zdrowia psychicznego ma wiele czynników. Polacy skarżą się na zbyt szybkie tempo życia, złe warunki ekonomiczne i niestabilną pracę.

  • Środowisko obciąża, a nasza psychika nie staje się mocniejsza. Nie potrafimy radzić sobie ze stresem ani chronić się przed nim. Jest to powodem wielu zaburzeń - tłumaczy dr Artur Kochański.

Według badań CBOS 70 proc. respondentów uważa, że warunki życia w Polsce są szkodliwe dla zdrowia psychicznego, w tym 23 proc. nie ma co do tego żadnych wątpliwości.

65 proc. badanych za czynnik zagrażający zdrowiu psychicznemu uznało bezrobocie, na drugiej pozycji jest nadużywanie alkoholu. 46 proc. uważa, że czynnikiem powodującym zaburzenia są kłopoty rodzinne, a 30 proc. wskazuje na biedę.

W badaniu Polacy wymieniają także złe stosunki międzyludzkie i niepewność jutra. - Bezrobocie, a z drugiej strony nadmiar pracy czy dezintegracja rodziny - to przyczyny depresji, zaburzeń - dodaje dr Kochański.

3. Objawy chorób psychicznych

Objawy chorób psychicznych przyjmują różne formy. Wszystkie wpływają na tok myślenia, emocje lub zachowanie, a przy tym ograniczają umiejętność radzenia sobie w codziennych sytuacjach. Istnieją pewne symptomy, na które trzeba zwrócić uwagę, bo mogą świadczyć o zaburzeniach psychicznych i poważnej chorobie. To m.in. impulsywność, agresja, utrata wiary w siebie, długotrwały smutek, nadpobudliwość, spadek samopoczucia, rozdrażnienie.

Objawy chorób psychicznych różnią się w zależności od rodzaju. Czasem w ich przebiegu pojawia się wycofanie, apatia i niechęć do kontaktów społecznych, innym razem nadmierny ekstrawertyzm, a czasem także nieracjonalne zachowania, snucie teorii spiskowych czy lęk o własne zdrowie i życie. W poważnych stanach chorobowych dochodzą do tego omamy słuchowe i wzrokowe, majaczenie i utrudniony kontakt z otoczeniem.

Problemy psychiczne możemy podejrzewać wtedy, gdy sposób zachowania zaczyna się diametralnie różnić od tego, co jest normalne dla danej osoby bądź kiedy znacznie wykracza poza to, co jest powszechnie akceptowane. Chorobę psychiczną można podejrzewać, kiedy wymienione wcześniej uczucia stają się wyjątkowo skrajne albo gdy trwają tak długo, że utrudniają codzienne życie.

4. Rodzaje chorób psychicznych

Choć jest ich naprawdę dużo, można wyróżnić 3 podstawowe typy zaburzeń psychicznych. Są to nerwice, psychozy i upośledzenia umysłowe.

4.1. Nerwice

W nerwicach (zaburzeniach lękowych) dochodzi do dominacji lęku. Mogą być to napady paniki, lęk przed wyjściem z domu czy podróżą, różne typy fobii. Zwykle mają tutaj miejsce obsesje – czyli natrętne myśli – oraz kompulsje (przymusowe czynności). Co ważne, cierpiący na tę chorobę psychiczną jest świadomy swojego stanu i jego negatywnych skutków. Chory może nawet próbować się im przeciwstawić.

Nerwica to bardzo popularne zaburzenie, na które cierpi mnóstwo osób. Większość jest w stanie poradzić sobie z objawami przy pomocy psychoterapii, rozmów z psychologiem i stosowania technik relaksacyjnych. Jeśli to możliwe, osoby cierpiące na nerwice starają się unikać sytuacji stresowych i nasilających lęk.

Czasem objawy są tak silne, że trzeba wdrożyć farmakoterapię. Nerwice mogą objawiać się nerwowością, kołataniem serca, dusznościami, drżeniem rąk, płaczliwością i apatią.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Choroby psychiczne to m.in. nerwice i psychozy
Choroby psychiczne to m.in. nerwice i psychozy (Zdjęcie kobiety / Shutterstock)

4.2. Psychozy

Inaczej niż w nerwicach jest w przypadku psychozy - chory nie zdaje sobie sprawy ze swojego stanu; jest poza światem rzeczywistym i w okresie nasilenia objawów nie potrafi normalnie funkcjonować. Choroba psychiczna jest oczywista dla osób w otoczeniu pacjenta, jednak sam nią dotknięty nie zdaje sobie sprawy ze swojego zachowania.

Objawy psychotyczne mogą być wywołane przez ciężki stres, zażywanie narkotyków, chorobę organiczną, nadużywanie alkoholu. Lekarze nie są pewni, co dokładnie powoduje psychozę. To prawdopodobnie skutek kilku oddziaływań, w tym genów, traumatycznych doświadczeń, tłumionych uczuć, sytuacji rodzinnej i chemicznych zmian w mózgu. W chorobach psychicznych objawy psychotyczne sprawiają, że człowiek nie odróżnia fikcji od rzeczywistości.

Charakter psychozy mają zaburzenia maniakalno-depresyjne (choroba afektywna dwubiegunowa) i różne formy schizofrenii. W chorobie afektywnej dwubiegunowej mają miejsce epizody manii (gdy chory jest bardzo aktywny, pobudzony, też kreatywny, z zawyżoną samooceną) oraz epizody depresji (gdy następuje spadek nastroju, niska samoocena, brak pewności siebie, smutek, utrata zainteresowań, przygnębienie, zmniejszona energia).

Na szczególną uwagę zasługuje choroba psychiczna, jaką jest schizofrenia – szacuje się, że choruje na nią co setna osoba na świecie. Zwykle rozpoznaje się ją u młodych ludzi między 15. a 30. rokiem życia. To najczęstsza choroba psychotyczna, w której pacjent nie odróżnia rzeczywistości od urojenia. Przebieg schizofrenii u każdego jest inny, zwykle jednak występują dramatyczne zaburzenia myśli oraz uczuć objawiające się zachowaniem, które otoczenie uznaje za dziwne.

Niektórzy pacjenci ze schizofrenią słyszą głosy. Inni doświadczają omamów (wzrokowych, czuciowych, węchowych). Schizofrenik może czuć się zagrożony albo prześladowany. Występuje gonitwa myśli, apatia, lęk. Choroba psychiczna może wystąpić nagle albo rozwijać się stopniowo.

O chorobach psychicznych mogą również świadczyć zmiany zachowania: nowe zwyczaje dotyczące rytmu spania, zmienny apetyt, trudności w kontaktach z ludźmi, samouszkodzenia.

Do chorób psychicznych zalicza się także: zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia), otępienie, depresję.

4.3. Upośledzenia umysłowe

Upośledzeniem umysłowym nazywa się nieprawidłowości w rozwoju. Pojawiają się w wieku dziecięcym, najczęściej tuż po urodzeniu i dotykają dzieci bez względu na płeć czy przynależność etniczną. Upośledzenie znacznie opóźnia lub całkowicie hamuje rozwój, sprawiając tym samym, że chory do końca życia musi być pod opieką dorosłych. Najczęściej rodzice lub opiekuni w pewnym momencie nie są w stanie dalej opiekować się chorym, dlatego przekazują go do specjalnych ośrodków. Dzieci z upośledzeniem psychicznym trafiają zwykle do specjalnych szkół, które uczą tylko takich uczniów.

Najczęściej występujące upośledzenia to zespół Downa i mózgowe porażenie dziecięce. Osoby z upośledzeniem zwykle mają znacznie niższe IQ niż osoby zdrowe. To, jak poważne jest zaburzenie mierzy się właśnie poprzez określenie ilorazu inteligencji. Im niższy jest wskaźnik, tym poważniejszy jest problem.

Częstym problemem umysłowym u dzieci jest także alkoholowy zespół płodowy FAS, do którego dochodzi, kiedy matka spożywa alkohol w czasie ciąży.

5. Jak rozpoznać chorobę psychiczną

Rozpoznanie choroby psychicznej nie jest łatwe. Osoby z tego typu schorzeniami często przez wiele lat nie podejmują leczenia. Tymczasem zaburzenia upośledzają jedną albo więcej funkcji umysłowych, powodując cierpienie pacjenta i nierzadko osób w jego otoczeniu.

Najlepszą formą zdiagnozowania chorób psychicznych jest udanie się do psychologa, a później do psychiatry. Pamiętajmy, że tylko psychiatra może wypisać nam receptę i skierować nas na leczenie w zamkniętym ośrodku. Prawidłowa diagnoza jest bardzo ważną, ponieważ może nawet uratować życie - chorego i ludzi dookoła niego.

6. Choroby psychiczne a codzienne funkcjonowanie

Według prof. Rybakowskiego zaburzenia psychiczne są największym zagrożeniem dla zdrowia naszego społeczeństwa. Stanowią główną przyczynę niepełnosprawności. Cierpią na nie nie tylko dorośli, ale młodzież i dzieci, a choroba może trwać do końca życie. Osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne mają trudności ze znalezieniem i utrzymaniem pracy.

Zdaniem profesora Rybakowskiego do 2030 r. koszty związane z zaburzeniami psychicznymi zwiększą się 2,5-krotnie. Chodzi m.in. o pieniądze, które trzeba przeznaczyć na leczenie oraz zwolnienia lekarskie.

Osoby cierpiące na zaburzenia wycofują się z życia, bo wstydzą się swojej choroby. Dr Kochański uważa, że lekarze rodzinni i interniści, gdy zauważą, że dolegliwości, które zgłasza pacjent są natury psychicznej, a nie somatycznej, mają opory, by wysłać pacjenta do psychiatry z obawy przed jego reakcją.

7. Leczenie chorób psychicznych

Objawy psychozy powinny być rozpoznane jak najwcześniej i od razu leczone. Pomoc choremu może być jednak trudna, ponieważ osoby z objawami psychotycznymi często nie przyjmują do wiadomości, że coś jest nie w porządku. Leczeniem chorób psychicznych zajmuje się psychiatra często przy wsparciu psychologa. Pacjentowi podaje się leki, poddaje się go także psychoterapii. Ważne jest też uczestnictwo w grupach wsparcia.

W leczeniu problemów emocjonalnych może pomóc również aromaterapia, masaż, akupunktura. Niezwykle ważne w chorobach psychicznych jest wsparcie bliskich osób. Jeśli chory stanowi zagrożenie dla siebie lub otoczenia, może być przyjęty do szpitala wbrew jego woli (w Polsce reguluje to „Ustawa o zdrowiu psychicznym”).

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.