Przejdź na WP

Pozytywna rola "oporu" w psychoterapii - jak go najlepiej wykorzystać?

Zdarza się, że pacjenci rezygnują z terapii, bo czują się niezrozumiani, słyszą, że „wypierają” swoje emocje, że "oporują" itp. Mówią też, że chcą po prostu przegadać swoje wątpliwości, a nie mają do tego przestrzeni, bo zarzuca się im, że „nie wchodzą w kontakt”. To trudna sytuacja, dla każdej osoby, która przechodzi ciężkie chwile; ma problem, z którym sama sobie nie radzi, a od specjalisty nie uzyskuje pomocy, której oczekuje.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Psychoterapia par - razem czy osobno?"

1. W jaki sposób neurolingwistyczna psychoterapia (NLPt) pomaga takim pacjentom?

W NLPt rzadko używa się pojęcia opór pacjenta. Natomiast wiele uwagi poświęca się zjawisku obiekcji, które mają często nieświadomy charakter. Niekiedy bywają też mylnie interpretowane jako „opór” w psychoterapii, rozumiany jako odrzucenie współpracy, unikanie zmiany czy agresja wobec terapeuty. I właśnie umiejętność dostrzegania u pacjenta obiekcji i praca nad nimi zapobiegają powstawaniu oporu.

Psychoterapeuta, pracujący zgodnie z zasadami neurolingwistycznej psychoterapii, dokładnie obserwuje wszystkie sygnały płynące od osoby, której pomaga. Jest to bardzo ważne, ponieważ podjęcie interwencji, przeprowadzenie konkretnej techniki wymaga pełnej zgody pacjenta. Co więcej, konieczna jest jego spójność na poziomie świadomym i nieświadomym. Dlatego psychoterapeuta jest w stanie zauważyć (i zauważa) nawet drobne symptomy obiekcji. Kiedy pacjent odpowiada na daną propozycję pracy „tak” – zarówno werbalnie, jak i niewerbalnie - wtedy sytuacja jest jednoznaczna. Kiedy mówi konkretnie „nie ” - też wszystko jest jasne. Psychoterapeuta może oczywiście dopytać, z jakiego powodu pacjent odrzuca określoną technikę czy metodę pracy.

Może być również tak, że odczuwalna jest niespójność pacjenta. Na poziomie werbalnym pojawia się odpowiedź „tak”, a przy tym osoba, na przykład, głęboko się zamyśla, kręci głową, albo jej ton głosu zdradza wahanie. Wówczas zadaniem terapeuty jest wyjaśnić, co kryje się za tym „ale”. Tak długo pracuje nad wyjaśnieniem obiekcji, aż uzyska w pełni spójną odpowiedź- „tak” lub „nie”.

Poza tym, precyzyjne obserwowanie komunikacji niewerbalnej pozwala na wychwytywanie wczesnych sygnałów negatywnego stanu pacjenta i efektywną pracę nad jego zmianą. W podejściu NLPt uważa się za zbędne dopuszczanie do przeżywania przez pacjenta negatywnych, intensywnych przeżyć. W każdym razie dłużej, niż to konieczne.

2. Różne przyczyny obiekcji

  1. Obiekcje pacjenta mogą być rozterkami związanymi z wpływem ewentualnej zmiany na jego dotychczasowe życie czy relacje z innymi (tzw. ekologia zmiany). Dlatego ważne jest, by mu pomóc uświadomić potencjalne skutki w rodzinie, w pracy i innych kontekstach jego życia.
  2. Wątpliwości pacjenta są niekiedy sygnałem, że jego zdaniem metoda, o której mówi psychoterapeuta może przynieść mu więcej strat niż korzyści. Na przykład, osoba pragnąca osiągnąć więcej asertywności w relacjach z innymi może nie uwzględniać faktu, że jej otoczenie nie jest przyzwyczajone do udzielania przez nią odmowy, do wypowiadania krytyki, do stawiania granic interpersonalnych itp. Efektem takiej zmiany może być utrata życzliwości innych osób. Należy zatem zastanowić się nad jej sensem, kosztami oraz nad sposobami wprowadzenia w taki sposób, który zminimalizuje "szok" otoczenia. A obiekcje są w tej sytuacji ważną informacją i dla terapeuty, i dla pacjenta.
  3. Wahania pacjenta mogą też informować terapeutę, że interwencja nie została właściwie dobrana. Może nie być pomocna lub została zaproponowana zbyt wcześnie. Czasami pacjent po prostu potrzebuje więcej czasu, by zmienić swój sposób działania lub bycia.
  4. Obiekcje, pośrednio, mówią też o głębokości problemu bądź jego specyfice. Jeżeli pacjent ma na przykład, negatywny obraz własnej osoby, to potrzebny jest czas, by w procesie psychoterapii zbierał pozytywne doświadczenia i odkrywał, że występowały one także w jego przeszłości. Dzieje się to dzięki relacji terapeutycznej i wynikającym z niej korygującym doświadczeniom. Z czasem możliwa jest zmiana własnego obrazu na pozytywny. Istnieją techniki, które przyśpieszają, pogłębiają ten proces, ale użyte przedwcześnie nie przyniosłyby rezultatu. Jeśli ktoś przez lata budował swoją tożsamość "wokół" poczucia niskiej własnej wartości, to będzie potrzebować odpowiednio dużo czasu, aby teraz tworzyć ją w oparciu o aprobatywny obraz siebie.
  5. Zastrzeżenia pacjenta informują też o tym, że chce on po prostu więcej wiedzieć o sposobie pracy oraz o jej możliwych efektach. Zazwyczaj, po udzieleniu wyjaśnień, porozmawianiu o obawach, terapeuta uzyskuje pełną zgodę na daną interwencję.

Pojawienie się obiekcji jest często ważną wskazówką o gotowości lub nie pacjenta na wprowadzanie zmiany. Mogą one także pokazywać, czy działania podejmowane przez terapeutę są odpowiednie dla danego pacjenta w danym momencie procesu.

3. Jak w NLPt pracujemy z obiekcjami?

Kiedy terapeuta zauważa obiekcje, jego rolą jest rozpoznać ich treść i pomóc pacjentowi uświadomić na czym one polegają lub/i je wyrazić. Powinien też, wraz z pacjentem odkryć, co kryje się za tymi zastrzeżeniami. Wykorzystuje się w tym celu aktualną tematykę i kontekst pracy, by postawić różne hipotezy. W tym przypadku, bardzo istotny jest dobry kontakt - także na poziomie niewerbalnym (czyli synchronizacja) oraz odpowiednie poprowadzenie rozmowy.

Terapeuta formułuje zdania w taki sposób, by podać różne, możliwe treści obiekcji. Robi to tak długo, aż uda się znaleźć tę, która powstrzymuje osobę od pełnej zgody na proponowaną formę pracy. Uświadomienie przez pacjenta tego, co jest dla niego ważne, co chce lub może zmienić, a co zachować, pomaga mu podjąć odpowiednią dla niego decyzję.

Mimo świadomej deklaracji gotowości do zmiany, w wielu przypadkach, pacjenci mają zastrzeżenia, niechęć, wątpliwości (i wyrażają to niewerbalnie). Byłoby błędem, gdyby dostrzegający to psychoterapeuta powiedział coś w rodzaju "sam siebie oszukujesz, ale tak naprawdę, to nie chcesz tej zmiany". Wręcz przeciwnie, chodzi o otwarte sprzymierzenie się ze świadomą intencją pacjenta, i o równoczesne uwzględnienie i uszanowanie nieświadomych obiekcji. Często są one połączone z pozytywną, nieświadomą intencją, która podtrzymuje stan obecny.

Czasami jest to po prostu chęć pozostania w "strefie komfortu", bo chociaż cierpimy, to już przyzwyczailiśmy się do takiego naszego życia. A jakakolwiek zmiana, także ta jak najbardziej pozytywna, może wymagać wkroczenia w nieznane...

Tu właśnie zaznacza się ważna rola psychoterapeuty jako tego, który towarzyszy i udziela wsparcia w procesie eksperymentowania z nowymi sposobami myślenia, odczuwania i zachowania. Aby mogło się to dokonać, potrzebne jest zbudowanie dobrego kontaktu, atmosfery bezpieczeństwa i zaufania.

I właśnie ten dobry kontakt z drugą osobą jest jednym z założeń neurolingwistycznej psychoterapii. A jest on możliwy, gdy do spotkania dochodzi w jej modelu świata. W związku z tym, specjalista najpierw dostosowuje się do pacjenta, a potem go prowadzi. By efektywnie pokierować procesem zmiany, terapeuta stara się przede wszystkim dobrze zrozumieć daną osobę, a następnie dopasowuje do niej zarówno sposób komunikowania się, jak i metody interwencji.

Należy podkreślić, iż w NLPt za pierwszoplanowe uważane są właśnie praca akcentująca relację terapeutyczną i podążanie za procesem, a stosowane techniki, choć mogą być liczne - za pomocne i skuteczne narzędzia zmian. Przy tym, bardzo przydatne są wszystkie sposoby niewerbalnej i werbalnej synchronizacji z pacjentem i poznawanie jego mapy świata (por. Dilts 1983). One pomagają budować nie tylko dobry kontakt, ale również niezbędną motywację do zmiany.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy