Psychoneuroimmunologia

Struktura układu odpornościowego to interdyscyplinarny kierunek badań, który powstał w latach 80. XX wieku. Dzięki współpracy psychologów, biochemików, mikrobiologów, endokrynologów i neurofizjologów, możliwe jest odkrycie mechanizmów biochemicznych, które pośredniczą między czynnikami psychospołecznymi a powstaniem i rozwojem choroby somatycznej. Psychoneuroimmunologia bazuje na odkryciu, które dowodzi ścisłego związku trzech układów: odpornościowego, nerwowego i hormonalnego. Co to jest psychoneuroimmunologia? Jaki jest związek stresu z układem dokrewnym, neuronalnym i immunologicznym? Jak powstają choroby psychosomatyczne?

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Czym jest ból?"

Jak działa układ odpornościowy?

Układ immunologiczny to ochrona każdego człowieka. O odporności organizmu decyduje sprawność funkcjonowania komórek systemu immunologicznego, które mają rozpoznawać „intruzów” w ciele i niszczyć ich.

Psychoneuroimmunologia

Układ odpornościowy stanowi w naszym organizmie rodzaj bariery ochronnej, która odpowiada za zachowanie integralności i spójności ustroju. To jeden z najbardziej...

Komórka odpornościowa to limfocyt, który rozpoznaje antygeny (np. wirusy, bakterie, grzyby) i je zabija. Wyróżnić można limfocyty T i B. Komórki T powstają w szpiku kostnym, dojrzewają w grasicy, a potem wraz z krwią i limfą trafiają do śledziony i węzłów chłonnych. Limfocyty B są specyficzne dla danego patogenu, tzn., że po rozpoznaniu zagrożenia rozmnażają się i produkują przeciwciała.

Przeciwciała (immunoglobuliny) łączą się z antygenem, tworząc tzw. nieaktywny kompleks, który przestaje być szkodliwy. Natomiast niektóre komórki T po rozpoznaniu właściwego dla nich antygenu uaktywniają się i gwałtownie niszczą błonę komórkową „intruza”. Jeszcze inne komórki, zwane naturalnymi zabójcami (NK – natural killer), zabijają komórki nowotworowe, wydzielając substancje niszczące. Natomiast fagocyty czy makrofagi „pożerają” zmienione komórki lub inne patogeny. Dzięki pamięci immunologicznej walka z antygenem jest szybsza i skuteczniejsza niż za pierwszym razem, gdyż układ odpornościowy „zapamiętuje” skuteczne strategie w rozprawianiu się z „niechcianym gościem”.

Psychika a choroby

Psychoneuroimmunologia poszukuje zależności między samopoczuciem psychicznym a zdrowiem fizycznym ciała i pod tym względem lokuje się bardzo blisko psychosomatyki. Psychosomatyka bowiem to nic innego, jak rozpatrywanie wpływu czynników psychicznych na organizm człowieka. Psychika (psyche) i ciało (soma) są ze sobą nierozerwalnie związane. Niektóre cechy osobowości (np. podejrzliwość, silna potrzeba autonomii itp.), wysiłek adaptacyjny, traumatyczne przeżycia, permanentne stany napięcia emocjonalnego czy stres mogą prowadzić do zachwiania równowagi organizmu.

Choroba psychosomatyczna, np. choroby wrzodowe, nadciśnienie, migreny, bezsenność, zaburzenia łaknienia, objawy konwersyjne czy tiki nerwowe mogą mieć swoje źródło w czynnikach natury psychicznej. Psychoimmunologia zajmuje się wpływem stanu psychiki człowieka na poziom odporności immunologicznej ustroju. W psychologii znane jest np. zjawisko jatrogenii, kiedy lekarz stawia pomyłkową diagnozę i pacjent zaczyna przejawiać symptomy charakterystyczne właśnie dla tej mylnie rozpoznanej choroby. Inny przykład sprzężenia psychiki z ciałem to efekt placebo, polegający na tym, iż pacjent, któremu podano w rzeczywistości neutralny środek, zaczyna zdrowieć, wierząc, że medykament naprawdę pomaga mu w walce z chorobą.

Co to jest psychoneuroimmunologia?

Psychoneuroimmunologia to nauka zajmująca się wzajemnym wpływem zjawisk psychicznych, nerwowych i odpornościowych. Te trzy układy – immunologiczny, neuronalny i dokrewny – są ze sobą wzajemnie powiązane. Jak to się dzieje? Układ współczulny unerwia nie tylko żołądek czy serce, ale też narządy układu odpornościowego, czyli grasicę, śledzionę oraz węzły chłonne. Zakończenia nerwów współczulnych uwalniają neurotransmitery – adrenalinę i noradrenalinę, a narządy i komórki układu immunologicznego zawierają odpowiednie receptory tych hormonów.

Układ odpornościowy i nerwowy łączą się też za pomocą podwzgórza i przysadki mózgowej, która produkuje ACTH – hormon adrenokortykotropowy, wzmagający aktywność nadnerczy. Te z kolei wydzielają do krwi glikokortykoidy, na które reagują receptory limfocytów T i B. Za pomocą hormonów (układu dokrewnego) przekazywana jest informacja z podwzgórza (układu nerwowego) do układu odpornościowego człowieka.

Wpływ czynników psychologicznych na zdrowie

Liczne badania psychologiczne dowodzą, że długotrwały stres ma destrukcyjny wpływ na organizm człowieka i może prowadzić do powstania chorób psychosomatycznych. Sytuacje stresowe bowiem powodują obniżenie odporności organizmu. Badania studentów podczas stresu egzaminacyjnego dowodzą, że sytuacja stresowa powoduje spadek aktywności komórek T i komórek NK (natural killer). Wykazano też, że układ odpornościowy wdowców funkcjonuje gorzej niż mężczyzn żonatych. U mężczyzn, którzy przeżyli śmierć żony, zaobserwowano mniejsze wytwarzanie limfocytów oraz mniejszą ich aktywność.

Stres katalizuje proces zachorowania u osób, które wykazują podatność na jakąś chorobę. Wysokie napięcie emocjonalne destabilizuje funkcjonowanie układu immunologicznego, który pracuje zbyt słabo lub zbyt intensywnie. Jeżeli odporność spada, zwiększa się ryzyko zapadnięcia na infekcje, a nawet choroby nowotworowe. Nadmierna aktywność układu immunologicznego może skutkować natomiast chorobami autoimmunologicznymi, kiedy organizm walczy sam ze sobą.

Czynniki psychiczne, np. stres, mogą przyczyniać się do chorób, ale też odwrotnie – psychika może mieć swój znamienny udział w procesie zdrowienia. Badania wnoszą, że podczas ataku epidemii rzadziej ulegają chorobie i lżej ją przechodzą ci, którzy są w dobrym nastroju. Ponadto, ilość produkowanych przeciwciał po podaniu szczepionki jest większa u tych, którzy są najmniej zestresowani i zdenerwowani. Osoby z depresją, które mogą liczyć na wsparcie ze strony najbliższych, lżej przechodzą objawy związane z obniżeniem nastroju. Dodatkowo wspomina się o substancjach stymulujących działanie układu odpornościowego, tzw. immunokorektorach. Warto zatem wiedzieć, jak zmniejszyć stres lub efektywnie radzić sobie z przeciwnościami losu, by zadbać o dobre samopoczucie. Humor, uśmiech i uczucie zadowolenia to często lepsze lekarstwo niż niejedna pigułka czy antybiotyk.

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Odporność organizmu
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Odporność organizmu
Odporność organizmu

Odporność prosto z domowej spiżarni

Odporność prosto z domowej spiżarni

, które są pomocne w stymulowaniu odporności organizmu. Cebula (w postaci surowej, świeżej lub soku) może być stosowana w ramach wspomagania tradycyjnego leczenia przeziębień czy kaszlu. Zawarte w niej substancje ułatwiają...

Odporność organizmu

Osiem chorób, których głównym objawem jest zmęczenie

Osiem chorób, których głównym objawem jest zmęczenie

Zmęczenie jako symptom Walka z układem odpornościowym wymaga dużych nakładów energii. Nie dziwi więc fakt, że jednym z najczęstszych symptomów prawie każdej choroby jest zmęczenie. Może objawiać się ono zaraz po przebudzeniu, chronicznie lub w poszczególnych...

Odporność organizmu

Struktura układu odpornościowego (WIDEO)

Struktura układu odpornościowego (WIDEO) Odtwórz wideo

Układ odpornościowy stanowi w naszym organizmie rodzaj bariery ochronnej, która odpowiada za zachowanie integralności i spójności ustroju. To jeden z najbardziej skomplikowanych i jednocześnie zagadkowych systemów człowieka. Jego badaniem,...

Odporność organizmu

Jak opiekować się chorym dzieckiem, by samemu nie zachorować?

Jak opiekować się chorym dzieckiem, by samemu nie zachorować?

Infekcje u dzieci Przebywanie w dużych skupiskach, takich jak przedszkole czy szkoła, sprawia, że organizm dziecka jest bardziej podatny na działanie (...) choroby dziecka pamiętaj również o sobie. Zdrowo się odżywiaj, wysypiaj się regularnie,...

Odporność organizmu

Sposoby na obniżenie gorączki bez leków

Sposoby na obniżenie gorączki bez leków

od razu sięgamy po leki, które mimo iż mogą przynieść ulgę, obniżają odporność naszego systemu immunologicznego, sprawiając, że w przyszłości (...) nie jest chorobą, a jej objawem. To sposób walki organizmu z wirusem,...

Odporność organizmu

10 sposobów na nakłonienie dziecka do przyjęcia lekarstwa

10 sposobów na nakłonienie dziecka do przyjęcia lekarstwa

Frustrujący problem Bardzo często zdarza się, że rodzice mają duży problem z podaniem dziecku lekarstwa. Wiele razy stanowi to dla nich prawdziwe wyzwanie. Dzieci marudzą lub ostentacyjnie odmawiają przyjęcia leku, sprawiając, że rodzice stają się coraz...

Odporność organizmu

Męska grypa straszy. Przeczytaj, jak się przed nią ustrzec

Męska grypa straszy. Przeczytaj, jak się przed nią ustrzec

do łóżka i odpocznij. Twoja odporność powoli wzrośnie, jeśli zaaplikujesz do organizmu dużą dawkę witaminy C, która wspomaga działanie układu immunologicznego. (...) kolegów i rodzinę przed przeziębieniem. Wysypiaj...

Odporność organizmu

Obudź odporność na wiosnę!

Obudź odporność na wiosnę!

Czujesz się zmęczony, senny, brakuje ci energii, a w dodatku bierze cię przeziębienie? To typowe objawy przesilenia wiosennego, które u wielu z nas pojawia się w marcu. Jak sobie radzić ze spadkiem formy, by móc cieszyć się pełnią wiosny? Odpowiedź jest...

Odporność organizmu

Przewianie organizmu - objawy i leczenie

Przewianie organizmu - objawy i leczenie

nas zimny wiatr. Spada wtedy odporność organizmu, co prowadzi do rozwoju infekcji. Pojawia się stan podgorączkowy, bóle głowy, gardła i złe samopoczucie (...) korzonków. Najczęstszym jednak skutkiem przewiania jest...