Rehabilitacja pulmonologiczna – cele, wskazania i przeciwwskazania

Rehabilitacja pulmonologiczna to specjalistyczne i kompleksowe działania połączone z indywidualnym planem leczenia, którym objęte są osoby zmagające się z przewlekłymi chorobami układu oddechowego. Choć jej idea zrodziła się w XIX wieku, dopiero w latach 70. XX wieku rehabilitacja oddechowa zaczęła rozwijać się jako koncepcja działania wielokierunkowego i zespołowego.

Założenia realizowane są zarówno w warunkach szpitalnych, jak i ambulatoryjnie oraz w domu pacjenta. Z założenia pacjentem poddawanym rehabilitacji pulmonologicznej opiekuje się zespół specjalistów, który tworzy: pulmonolog, fizjoterapeuta, dietetyk czy psycholog kliniczny. Programy rehabilitacji organizowane są zazwyczaj przez oddziały i przychodnie pulmonologiczne lub alergologiczne.

Rehabilitacją pulmonologiczną powinni być objęcie pacjenci z przewlekłymi chorobami płuc, mianowicie z:

• przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP),
• mukowiscydozą,
• rozstrzeniami oskrzeli,
• astmą oskrzelową,
• śródmiąższowymi chorobami płuc (pylice, zwłóknienia, sarkoidoza),
• nowotworami płuc.
• chorobami współistniejącymi z zaburzeniami oddychania, na przykład z otyłością, chorobami nerwowo-mięśniowymi czy zmianami ściany klatki piersiowej.

Działania rehabilitacyjne wdraża się również po zabiegach operacyjnych na klatce piersiowej oraz po operacjach górnej części jamy brzusznej, które mają wpływ na czynność układu oddechowego.

Osoby zmagające się z przewlekłymi i postępującymi chorobami płuc borykają się z sukcesywnym pogarszaniem stanu zdrowia. Wynika to z nasilania dolegliwości. Duszności, osłabienie, kaszel, szybkie męczenie się ogranicza ich aktywność fizyczną, osłabia mięśnie, z czasem dramatycznie obniża komfort funkcjonowania. Rehabilitacja pulmonologiczna, która stanowi uzupełnienie leczenia farmakologicznego, wpływa na poprawę jakości życia.

Celem rehabilitacji pulmonologicznej jest:

• zmniejszenie nasilenia objawów choroby, zmniejszenie zaburzeń związanych z chorobami współistniejącymi,
• przywrócenie prawidłowej czynności układu oddechowego (w takim stopniu, w jakim to możliwe),
• zwiększenie wydolności fizycznej zależnej od czynności układu oddechowego,
• zwiększenie siły i wytrzymałości mięśniowej,
• zwiększenie sprawności ruchowej, uzyskanie pozytywnych zmian budowy ciała,
• poprawa codziennego funkcjonowania, utrzymanie aktywności,
• poprawa samopoczucia,
• wzmacnianie poczucia bezpieczeństwa,
• zmniejszenie częstości występowania zaostrzeń,
• spowolnienie progresji choroby,
• wydłużenie życia.

Program rehabilitacji pulmonologicznej dobierany jest indywidualnie, w zależności od stanu chorego, a także jego potrzeb oraz leczenia. Można przyjąć, że obejmuje on: badanie, edukację pacjenta, fizjoterapię klatki piersiowej, stosowanie ćwiczeń fizycznych, udzielanie pomocy psychospołecznej i porad.

Przed rozpoczęciem rehabilitacji pulmonologicznej niezbędne jest wykonanie badań laboratoryjnych i obrazowych, takich jak morfologia, zdjęcie RTG klatki piersiowej, EKG, spirometria z testem odwracalności, ocena saturacji tlenem krwi tętniczej, próba wysiłkowa.

Możliwa jest rehabilitacja pulmonologiczna na NFZ. Skierowanie mogą wystawić lekarze z oddziałów: pulmonologicznego, gruźlicy i chorób płuc, chirurgii klatki piersiowej, kardiologicznego, chorób wewnętrznych, laryngologicznego, onkologicznego, alergologicznego.

Najważniejsze jest, by rehabilitację pulmonologiczną rozpocząć jak najwcześniej, gdy nie doszło jeszcze do utrwalenia zmian i zaburzeń czynności układu oddechowego. Nie mniej ważne jest systematyczne stosowanie wszystkich zaleconych zabiegów.

Nie każdy może poddać się rehabilitacji pulmonologicznej. Przeciwwskazaniem jest:

• ciężkie nadciśnienie płucne,
• ostra postać serca płucnego,
• niewydolność nerek,
• choroba niedokrwienna serca,
• choroba nowotworowa w stadium przerzutów,
• zaburzenia czynności wątroby znacznego stopnia,
• ciężkie zaburzenia psychiczne,
• nadużywanie leków i substancji psychotropowych,
• palenie tytoniu.