Sepsa - rozpoznanie, ciężka sepsa, przyczyny i predyspozycje, leczenie

Sepsa to choroba, którą nie możemy zarazić się od innej osoby. Możemy jednak zarazić się inną zakaźną chorobą, której przebieg może zakończyć się sepsą. Sytuacja taka występuje najczęściej w przypadku zakażeń gronkowcami czy meningokokami, które mogą skutkować pojawieniem się tego groźnego stanu zapalnego.

Zobacz film: "Jakie są objawy sepsy?"

spis treści

1. Sepsa - rozpoznanie

Wszystkie zakażenia i rany powodują, że do wnętrza organizmów dostają się mikroorganizmy. Zwykle jednak nasz system odpornościowy skutecznie i szybko radzi sobie z większością patogenów, przez co kończy się na podwyższonej temperaturze, bólu, ropieniu, obrzęku. Są to objawy toczącego się stanu zapalnego, który jest odpowiedzią układu immunologicznego na atak mikroorganizmów z zewnątrz.

Stan zapalny, o którym mowa, szybko radzi sobie z tymi zagrożeniami, choć są one nieprzyjemne i zwykle je tłumimy. Jest on dobrodziejstwem jednak nie w każdej sytuacji.

Posocznica, uogólniony zespół odczynu zapalnego, zespół układowej odpowiedzi zapalnej, zapalne zakażenie krwi i SIRS – to inne nazwy sepsy. Jest to rodzaj patologicznej, ciężko przebiegającej uogólnionej reakcji organizmu na zakażenie, które wiąże się z wysoką śmiertelnością.

Sepsa charakteryzuje się obecnością drobnoustrojów i ich toksycznych produktów we krwi. Do zakażenia sepsą może dochodzić u noworodków i niemowląt na oddziałach szpitalnych.

Z pojęciem sepsy wiąże się także wstrząs septyczny. Mówimy o nim, gdy mamy do czynienia z ciężką sepsą połączoną z niskim ciśnieniem, czyli spadkiem ciśnienia tętniczego. Natomiast z sepsą mamy do czynienia, gdy wystąpią przynajmniej dwa z czterech objawów uogólnionej reakcji zapalnej.

2. Sepsa - objawy

W mediach co jakiś czas pojawiają się elektryzujące doniesienia o przypadkach sepsy. Samo hasło "sepsa" powoduje u wielu ludzi lęk, szczególnie że stan ten dotyczy najczęściej osób ciężko chorych, które przebywają w sterylnych szpitalach, pośród personelu medycznego.

Sepsa nie jest chorobą, tym bardziej zakaźną. Jest to zespół objawów, które wynikają z gwałtownej reakcji organizmu za zakażenie, co w niektórych przypadkach może prowadzić do wstrząsu, niewydolności a nawet śmierci pacjenta.

O sepsie może świadczyć:

  • ciepłota ciała powyżej 38ºC lub poniżej 36ºC,
  • tachykardia - przyspieszona praca serca, >90/min,
  • tachypnoe - przyspieszony oddech, > 30/min (lub konieczność zewnętrznego wspomagania oddechu np. poprzez respirator),
  • liczba leukocytów (białych ciałek krwi) >12 000/µl lub
  • gdy mamy zidentyfikowane ognisko zakażenia, czyli wykazana jest obecność drobnoustrojów chorobotwórczych w tkankach, płynach lub jamach ciała.

Dodatkowymi kryteriami rozpoznawania sepsy są:

Choroby, które można złapać przez kosmetyki do makijażu
Choroby, które można złapać przez kosmetyki do makijażu [7 zdjęć]

Makijaż ma podkreślać naturalne piękno i maskować ewentualne niedoskonałości. Niestety, nie zawsze kosmetyki...

zobacz galerię

3. Sepsa - ciężka sepsa

W przypadku ciężkiej sepsy przyczyny obejmują ciężką infekcję i stan zapalny. Ciężka sepsa charakteryzuje się dodatkowo nakładaniem i wzajemnym wzmacnianiem tych dwóch stanów. To sprawia, że ciężka sepsa wyjątkowo szybko i mocno atakuje i w końcu przełamuje opór układu odpornościowego. W dalszej kolejności ciężka sepsa daje objawy w postaci rozszerzonych naczyń krwionośnych, co w efekcie powoduje spadek ciśnienia.

Warto podkreślić, że w przypadku ciężkiej sepsy objaw ten jest bardzo charakterystyczny. Ciężka sepsa sprawia, że ciśnienie pozostaje niskie, choć łożysko naczyniowe jest odpowiednio wypełnione krwią. Aby w tym stanie utrzymać ciśnienie na odpowiednim poziomie, konieczne jest podawanie odpowiednich leków.

4. Sepsa - szybka diagnoza

Od stycznia 2016 roku w Polsce i Europie dostępna jest nowa technologia diagnostyczna, która umożliwia szybkie czułego markera sepsy - prokalcytoniny. Wcześniej tego typu badania były możliwe do przeprowadzenia tylko w dobrze wyposażonych laboratoriach szpitalnych.

Badanie takie jest wykonywane przy udziale nowoczesnego, zminiaturyzowanego urządzenia diagnostycznego Lagdeo IB-10, które umożliwia badanie stężenia tej substancji bezpośrednio w gabinetach lekarskich, szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR), przychodni, izbie przyjęć nawet najmniejszego szpitala czy w karetce pogotowia. Wynik jest dostępny w ciągu około dwudziestu minut od pobrania krwi. Jest to sprawdzony i potwierdzony badaniami klinicznymi test.

5. Sepsa - przyczyny i predyspozycje 

Ryzyko wystąpienia sepsy występuje u osób szczególnie do tego predysponowanych. Wśród przyczyn sepsy należy wymienić ogólnie słaby stan zdrowia osób, ze współistniejącymi chorobami takimi jak przewlekłe choroby płuc czy neutropenie (najczęstsza, u osób leczonych chemioterapią).

Osobami szczególnie narażonymi na wystąpienie sepsy, są też pacjenci poddani immunosupresji (czyli celowemu obniżeniu odporności, np. w związku z przeszczepami oraz osoby starsze, niedożywione i wyniszczone.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Ryzyko sepsy rośnie także w związku z rodzajem stosowanej diagnostyki i leczenia inwazyjnego, czyli stwarzającego możliwość wprowadzenia drobnoustroju do organizmu. Wszystkie wymienione przyczyny sepsy sprawiają, że największy odsetek występowania sepsy istnieje na oddziałach intensywnej opieki medycznej - ok. 5 - 10 proc. Sepsa występuje zarówno w warunkach szpitalnych, jak i poza szpitalnych.

Do najczęstszych patogenów będących przyczyną sepsy zaliczamy:

  • bakterie: Staphylococcus, Streptococcus, Entrobacterie (E.coli, Klebssiella, Proteus) czy beztlenowce, jak Pseudomonas,
  • grzyby: Candida sp.,
  • wirusy (denga).

5.1. Sepsa - sepsa meningokokowa u dzieci

Dla dzieci i młodzieży szczególnie niebezpieczne są zakażenia wywołane przez bakterie z gatunku Neisseria meningitidis (meningokoki). Przebiegają one bowiem jako ropne zapalenie opon mózgowych lub zakażenie krwi (posocznica, sepsa).

Sepsa meningokokowa u dzieci może mieć gwałtowny przebieg. Zupełnie zdrowe dziecko z powodu infekcji menigokokowej w ciągu zaledwie kilku godzin może trafić na oddział intensywnej terapii. Na zachorowanie na tego rodzaju sepsę szczególnie narażone są dzieci do piątego roku życia oraz młodzież w wieku 14-19 lat. Z zakażeniami tymi trudno jest walczyć, ponieważ meningokoki rozprzestrzeniają się drogą kropelkową.

Na początku sepsa daje objawy grypopodobne, których nasilenie pozornie zmniejsza się po 4-6 godzinach. Jednak, kiedy niemowlę lub małe dziecko wykazuje niepokój ruchowy, nie ma \apetytu, ma ból głowy i kończyn połączony z wymiotami, podejrzenie sepsy jest całkowicie uzasadnione.

Typowym objawem sepsy jest sztywność karku. Najbardziej charakterystyczny objaw wstrząsu septycznego, czyli drobne wybroczyny, pojawia się, niestety, w zaawansowanym stadium choroby. Nie należy czekać, aż ujawni się on na skórze lub błonach śluzowych, lecz od razu podjąć leczenie.

Rokowanie w sepsie zależy od szybkiego postawienia diagnozy i bezzwłocznego rozpoczęcia leczenia w wyspecjalizowanym ośrodku wysokimi dawkami antybiotyków podawanych pozajelitowo. Obecnie duże nadzieje wiąże się z zastosowaniem aktywowanego białka C. Profilaktyka sepsy właściwie sprowadza się do zapobiegania zakażeniom szpitalnym.

Meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - zdjęcia
Meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - zdjęcia

W przedstawionej sytuacji powstałe wybroczyny przyczyniły się do rozwinięcia gangreny, w wyniku której...

zobacz galerię

6. Sepsa - wielokierunkowość patomechanizmów i objawów

Sepsa nie jest wyłącznie zwykłym zakażeniem układowym organizmu, lecz zjawiskiem powodującym zakłócenia większości procesów organizmu. W wyniku objawów sepsy u dzieci dochodzi do wydzielania całego szeregu mediatorów procesów zapalnych tzw."burzy cytokinowej”. Rozwijająca się odpowiedź zapalna zwrotnie prowadzi do uruchomienia mechanizmów ją blokujących. W konsekwencji wyróżnia się okres nadmiernej odpowiedzi układu odpornościowego oraz jej niedoboru.

Podczas sepsy dochodzi także do zmian w śródbłonku naczyniowym - jego uszkodzenia, prowadzących, między innymi do wykrzepiania krwi w naczyniach. Jest to tak zwany zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego - DIC, który z kolei, w wyniku tworzenia mikrozatorów i niedokrwienia narządów prowadzi do ich niewydolności. Niewydolność narządów prowadzi do szeregu zaburzeń metabolicznych (np. niewydolność wątroby) czy równowagi kwasowo - zasadowej (niewydolność nerek).

W wyniku wzrostu przepuszczalności naczyń krwionośnych (pod wpływem mediatorów zapalnych), a także zmniejszenia kurczliwości mięśnia sercowego dochodzi także do niewydolności krążenia, które również jest przyczyną niewydolności innych narządów wewnętrznych. Powyższe przykładowe patologiczne zmiany zachodzące w organizmie podczas sepsy nakreślają wielokierunkowość choroby oraz wzajemne potęgowanie się jej poszczególnych elementów.

Zobacz także

7. Sepsa - leczenie

Leczenie sepsy wymaga dwukierunkowego działania. Pierwszym zadaniem, jakie stawiane jest przed lekarzem w przypadku pacjenta z sepsą, jest identyfikacja patogenu i wdrożenie leczenia przeciwko niemu. Jest to, tak zwane leczenie przyczynowe sepsy. Z reguły polega ono na stosowaniu antybiotyków, początkowo dobranych empirycznie o szerokim spektrum działania, a po identyfikacji wroga celowanych. Nie mniej ważna i często decydująca o przeżyciu pacjenta z sepsą jest druga ścieżka leczenia, czyli działanie objawowe. Ma ono na celu wyrównywanie zakłóconych funkcji życiowych.

Zobacz także:

Leczenie sepsy polega m.in. na:

  • przetaczaniu płynów infuzyjnych dożylnie, w celu wyrównywania niedociśnienia i zaburzeń ukrwienia,
  • wyrównywaniu równowagi kwasowo - zasadowej m.in.: poprzez stosowanie dwuwęglanów,
  • prowadzeniu dializ w przypadku niewydolności nerek,
  • stosowaniu glikokortykosteroidów w celu opanowywania reakcji zapalnych,
  • przetaczaniu płytek krwi w przypadku krwawień,
  • podawaniu insuliny w przypadku zaburzeń gospodarki węglowodanowej,
  • wspomaganiu oddechu w przypadku niewydolności oddechowej.

Współczesna medycyna daje nam bardzo wiele narzędzi do walki z sepsą. Pomimo to wciąż w wielu przypadkach jest ona bezradna w jej obliczu - śmiertelność w ciężkiej sepsie szacuje się na 28-60%!

8. Sepsa - oporność bakterii na leczenie

Sepsa jest znana od wieków, pisał o niej nawet Hipokrates. W dawnych czasach jej wystąpienie, kiedy nie znane były antybiotyki i środki antyseptyczne, było jak najbardziej uzasadnione. Jednak, mimo dzisiejszej wiedzy i postępu w medycynie, w dalszym ciągu sepsa jest groźna i w ciągu kilku godzin może pozbawić chorego nawet życia.

Po odkryciu antybiotyków, zaczęto je stosować nagminnie i często bez żadnego uzasadnienia, co spowodowało powstanie mikroorganizmów opornych na wiele z nich. Skutkuje to tym, że wiele patogenów, z którymi mamy do czynienia, nie da się wyleczyć i jest realnym zagrożeniem, szczególnie dla osób z obniżoną odpornością (m.in. noworodki, wcześniaki, osoby w podeszłym wieku, pacjenci leczenie chemio- i radioterapią, osoby po oparzeniach znacznej części ciała). U tych chorych występuje mocno zwiększone ryzyko zakażenia ogólnoustrojowego i w konsekwencji sepsy.

Postęp technologiczny pozwala na coraz dokładniejsze ingerencje w ludzkie ciało, co przyczynia się do wydłużania życia u chorych, u których do niedawna rokowania były bardzo złe. Mimo to, przedłużające się pobyty w szpitalu oraz inwazyjne procedury medyczne przynoszą zwiększone ryzyko zakażeń, w tym właśnie sepsy.

9. Sepsa - profilaktyka

Aby nie dopuścić do zakażenia, powinniśmy:

  • stosować podstawowe zasady higieny,
  • w przypadkach obniżonej odporności unikać kontaktu z chorymi,
  • dokładnie dezynfekować rany,
  • stosować się do zaleceń lekarskich w przypadku infekcji.

W niektórych przypadkach konieczna może okazać się zapobiegawcza antybiotykoterapia, m.in. przed operacją lub porodem (np. jeśli u kobiety w ciąży stwierdzono kolonizację paciorkowcem.

Nie istnieje szczepionka przeciw sepsie, jest jednak możliwość zaszczepienia się na patogeny, które mogą sepsę wywołać.

SIRS jest poważnym problemem medycznym. W samej tylko UE rocznie z jej powodu umiera 146 tysięcy chorych. W Wielkiej Brytanii śmiertelność z jej powodu wynosi od 30 do 50 na 100 000 zachorowań w ciągu roku, co plasuje ją w czołówce najczęstszych przyczyn zgonów.

W leczeniu sepsy najważniejsza jest skuteczna diagnostyka czynników infekcyjnych, które ja wywołują. Decyduje ona o skuteczności terapii i czasie hospitalizacji chorego.

Na chwilę obecną nie ma możliwości wyeliminowania posocznicy, lecz możemy zmniejszyć częstotliwość jej występowania poprzez:

  • wprowadzenie racjonalnej polityki antybiotykoterapii,
  • dokładne badania laboratoryjne w celu dobrania właściwego lekarstwa,
  • przestrzeganie procedur medycznych,
  • restrykcyjnej kontroli zakażeń szpitalnych.

Działania te mogą zmniejszyć liczbę nowych zakażeń oraz zwiększyć szanse na szybkie i skuteczne leczenie chorych.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy