Somnologia – czym się zajmuje i co leczy?

Somnologia to stosunkowo młoda dziedzina medycyny, w centrum zainteresowania której znajduje się sen. Jej nazwa pochodzi z łaciny, gdzie somnus oznacza sen, a logos nauka, co doskonale ujmuje jej istotę.

Czasem w odniesieniu do somnologia stosuje się termin medycyna snu. Faktycznie jednak jest ona podzbiorem somnologii. Medycyna snu to dziedzina kliniczna zajmująca się diagnozą i leczeniem osób cierpiących z powodu zaburzeń snu.

Somnologia zajmuje się:

• fizjologią snu,
• zachowaniami związanymi ze snem,
• następstwami zaburzeń snu i braku snu w odniesieniu do indywidualnych przypadków,
• konsekwencjami zaburzeń snu dla ogółu populacji pod względem zdrowia, wydajności, bezpieczeństwa i jakości życia.

Podstawowym odniesieniem dla naukowców i diagnostów jest Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu utworzona w 1990 roku przez American Academy of Sleep Medicine. Ta zaburzenia snu dzieli na cztery kategorie:

• parasomnie (mimowolne ruchy i zachowania pojawiające się podczas snu),
• dyssomnie (zaburzenia snu, charakteryzujące się nieprawidłową ilością, jakością oraz czasem jego trwania),
• zaburzenia snu związane z chorobami psychicznymi, neurologicznymi lub innymi schorzeniami,
• zaburzenia snu, które muszą być traktowane jako ostateczne zaburzenia snu z powodu braku wystarczającej ilości danych.

Na wizytę u somnologa warto się zdecydować, jeśli sen jest nieprawidłowy. Objawem zaburzenia snu może być:

• sen, który nie regeneruje. Rano nie jest się wypoczętym, a sennym, zmęczonym, zdekoncentrowanym,
• sen, który nie odbywa się w nocy,
• krótki sen, trwający mniej niż 7 godzin,
• przerywany sen, któremu towarzyszy wybudzanie,
• problemy z zaśnięciem,
• nieregularny sen.

Aby stwierdzić zaburzenia snu, problemy związane z odpoczynkiem nocnym muszą wywoływać dyskomfort, regularnie się powtarzać oraz utrzymywać się przez określony, dłuższy czas.

Jakie zaburzenia snu rozróżnia somnologia? Co leczy? Według Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu (ICSD-2, 2005) wyróżnia się następujące grupy zaburzeń snu:

• bezsenność, czyli zakłócenie stanu zdrowia, w którym niewystarczająca jest długość snu lub niezadowalająca jego jakość. Może polegać na: trudnościach w zasypianiu, wczesnym przebudzaniu się, wybudzaniu się w trakcie snu lub na złej jakości snu. Następstwem jest pojawiające w ciągu dnia uczucie braku wypoczęcia, gorsze samopoczucie, drażliwość, osłabienie koncentracji i zdolności uczenia się,
• zaburzenia snu związane z oddychaniem,
• hipersomnia pochodzenia centralnego, czyli notoryczne poczucie niewyspania i spanie w czasie, gdy organizm powinien być aktywny,
• zaburzenia rytmu dobowego,
• parasomnia, to jest lęki i koszmary senne,
• zaburzenia ruchowe podczas snu.

Jak leczy się nieprawidłowości związane z wypoczynkiem nocnym? Terapia zaburzeń snu opiera się na:

• zmianie nawyków, przestrzeganiu zasad higieny snu,
• psychoterapii. Korzysta się głównie z nurtu poznawczo-behawioralnego, gdzie kładzie się nacisk na wyeliminowanie złych nawyków i niekorzystnych zachowań związanych ze snem. Specjaliści korzystają również z psychoanalizy w przypadku koszmarów sennych czy logoterapii przy bezsenności wywołanej kryzysem egzystencjalnym. Działania koncentrują się na poszukiwaniach przyczyny zaburzeń snu, wypracowaniu korzystnych nawyków i przywrócenie regenerującego sen zgodnego z zasadami jego higieny,
• leczeniu zabiegowym: inwazyjnym, nieinwazyjnym, chirurgicznym w terapii chrapania, zaburzeń oddychania czy bruksizmu,
• leczeniu farmakologicznym, z którego korzysta się najczęściej przy bezsenności lub nadmiernej senności w ciągu dnia. To leki przeciwdrgawkowe, anty-narcoleptics, przeciwparkinsonowskie, benzodiazepiny, stymulator receptora melatoniny, niebenzodiazepinowe leki nasenne oraz opiaty opiatów.

Metody leczenia dopasowane są do konkretnych zaburzeń i są dobierane indywidualnie do potrzeb pacjenta. Jeśli problemy ze snem pojawiają się epizodycznie, a i nie trwają dłużej niż miesiąc, często wystarczy wizyta u lekarza rodzinnego. Często pomagają delikatne leki nasenne do stosowania doraźnego oraz rozmowa, co robić, by zadbać o higienę snu i ułatwić sobie zasypianie.

Ponieważ zaburzenia snu mają często charakter wtórny, co oznacza, że wynikają z jakichś nieprawidłowości i chorób somatycznych, warto wykonać badania.