Wiadomo, kim była pierwsza osoba zakażona kiłą. W szczątkach odkryto ślad krętka

Spór o to, skąd wzięła się kiła (syfilis), trwa od dekad. Jedni wskazują na Ameryki i argumentują, że choroba pojawiła się w Europie tuż po wyprawach Kolumba. Inni uważają, że syfilis "od zawsze" miał zasięg globalny, a europejskie epidemie to tylko lepiej udokumentowany rozdział dłuższej historii.

Do tej układanki dochodzi jednak coraz więcej twardych danych z archeogenetyki. Jeszcze niedawno za najstarszy znany dowód obecności bakterii z grupy Treponema pallidum uznawano materiał genetyczny wyizolowany z ludzkich szczątków sprzed około 2 tys. lat, znalezionych w Brazylii. Teraz poprzeczka poszła wyżej: międzynarodowy zespół badaczy wykrył DNA tej bakterii w szczątkach z Kolumbii datowanych na około 5,5 tys. lat. Wyniki opisano w najnowszym wydaniu tygodnika "Science". To kolejny argument wzmacniający hipotezę o amerykańskim rodowodzie patogenu, którego najbardziej zjadliwy podgatunek wywołuje kiłę.

Najciekawsze jest jednak nie tylko "kiedy" i "gdzie", ale "kto". Osoba zakażona 5,5 tys. lat temu nie była rolnikiem z dużej, gęstej osady, lecz łowcą-zbieraczem. To zaskakuje, bo zwykle tłumaczyło się rozprzestrzenianie patogenów rewolucją rolniczą: udomowienie zwierząt i stałe osady zwiększały kontakt z drobnoustrojami odzwierzęcymi, a większe skupiska ludzi ułatwiały szerzenie infekcji.

Tyle że łowcy-zbieracze nie żyli w próżni. Kontakty między grupami, wymiana partnerów, sezonowe spotkania czy relacje z sąsiadami mogły tworzyć sieci transmisji nawet bez zatłoczonych miast. Poza tym 5,5 tys. lat temu w Ameryce istniały już społeczności rolnicze, więc różne style życia mogły się przenikać, a choroby krążyć między populacjami.

Dziś znamy trzy podgatunki Treponema pallidum: ten wywołujący kiłę (Treponema pallidum pallidum) oraz nieweneryczne podgatunki odpowiedzialne za malinicę (pertenue) i bejel (endemicum). Blisko spokrewniony Treponema carateum powoduje pintę. Kiłę wyróżnia nie tylko droga zakażenia (weneryczna), ale przede wszystkim zjadliwość: syfilis może uszkadzać narządy wewnętrzne i układ nerwowy, podczas gdy inne treponematozy częściej kończą się zmianami skórnymi i śluzówkowymi.

Choć dziś mamy antybiotyki oraz większą świadomość, problem nie znika. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że co roku zakaża się kilka milionów osób.

Zobacz też: Lawinowo rosną przypadki wstydliwej choroby. Naukowcy znaleźli sposób na uproszczenie leczenia

Źródła:

• Science
• Wyborcza