Zapalenie mózgu

Ostre zapalenie mózgu, zwane także encefalopatią (encephalitis), powodowane przez wirus grypy jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem grypy, obarczonym wysokim stopniem śmiertelności i powstania ubytków neurologicznych.

Pod koniec lat 90. XX wieku Japońscy naukowcy opisali zwiększoną liczbę przypadków tego powikłania w ich kraju. Od tamtego czasu podobne przypadki były stwierdzane i opisywane w wielu krajach, takich jak: Kanada, Australia, Szwecja i inne.

1. Ostre grypowe zapalenie mózgu

Grypowe ostre zapalenie mózgu jest powikłaniem grypy, dotyczącym ośrodkowego układu nerwowego (OUN - mózg i rdzeń kręgowy). Dotyka głównie dzieci hospitalizowanych z powodu infekcji grypy. Powikłanie zwykle jest nierozpoznawane przez lekarzy w rejonie.

1.1. Powikłania grypy a układ nerwowy

Wirus grypy powoduje corocznie powszechne infekcje górnych dróg oddechowych oraz objawy ogólne ustrojowe. Do symptomów typowo przebiegającej grypy zalicza się:

Zwykle infekcja przebiega łagodnie. Jednak w części przypadków, w szczególności dotyczących dzieci, osób starszych, kobiet w ciąży, osób z przewlekłymi chorobami oddechowymi i sercowo-naczyniowymi, dochodzi do powstania powikłań pogrypowych, takich jak zapalenie płuc i powikłania dotyczące OUN. Do powikłań neurologicznych należą drgawki gorączkowe (najczęstsze), zespół Rey’a, zapalenie mózgu i inne.

2. Przebieg ostrego grypowego zapalenia mózgu

7 mało znanych komplikacji podczas przeziębienia i grypy

Przeziębienie czy grypa to nic miłego, jednak większość z nas może pocieszyć się faktem, że przeważnie dochodzi się do zdrowia dość szybko. Jednak nie...

Grypowe ostre zapalenie mózgu w większości przypadków postępuje dość gwałtownie i zaczyna się w pierwszej fazie infekcji grypowej, dotyczy głównie dzieci poniżej 5. roku życia, może być powodowane przez każdy typ wirusa grypy: A i B. Powikłanie w postaci ostrej encefalopatii stwierdzane jest u kilku procent (wg niektórych badań w 5 proc.) dzieci hospitalizowanych z powodu grypy. Śmiertelność powikłania jest rzędu 50 proc., wyzdrowienie występuje po 2-6 tygodniach od powstania objawów.

3. Objawy zapalenia mózgu

Do objawów zapalenia mózgu należą zarówno objawy choroby podstawowej, czyli grypy, jak i objawy zajęcia OUN. Do objawów zajęcia mózgu zaliczamy drgawki, postępującą utratę świadomości, upośledzenie mowy, porażenie nerwów, nietypowe zachowania.

3.1. Czym jest encefalopatia?

Encefalopatia to uszkodzenie mózgu powodowane przez konkretny czynnik, np. udar. Zapalenie mózgu to zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, w którym zapalny proces chorobowy obejmuje mózg. Najistotniejszym czynnikiem etiologicznym zapalenia mózgu są wirusy neurotropowe (mające powinowactwo do układu nerwowego). Do dnia dzisiejszego nie udowodniono, że wirus grypy przedostaje się do OUN i w mechanizmie, jak czynią to np. wirusy Hermes (opryszczki), powoduje zapalenie. W związku z tym, że mechanizm powstawania zapalenia mózgu w wyniku infekcji grypy nie jest jednoznacznie wyjaśniony oraz objawy zapalenia przypominają objawy encefalopatii, pojęcie zapalenia mózgu i encefalopatii są w tym przypadku używane łącznie.

4. Mechanizm powstawania grypowego ostrego zapalenie mózgu

Odpowiedź czy wirus grypy, który ma powinowactwo do nabłonka oddechowego górnych dróg oddechowych, może zajmować OUN wciąż jest niejasna. W wielu badaniach u osób z typową infekcją grypową i objawami zapalenia mózgu, pomimo nowoczesnych metod diagnostycznych, nie udało się wykazać obecności wirusa. Obecnie patogeneza powstawania tego powikłania nie jest jednoznacznie wyjaśniona, przyjmuje się 3 główne komponenty mogące powodować to powikłanie:

  • inwazja wirusa grypy na układ nerwowy,
  • powstanie i negatywny wpływ powstających w czasie zakażenia prozapalnych białek (cytokin),
  • zaburzeń metabolicznych,
  • czynników genetycznych.

5. Diagnostyka

Diagnostyka infekcji grypowej powinna być oparta zarówno na występowaniu objawów klinicznych, jak i badaniach laboratoryjnych. Przede wszystkim powinna zostać wykluczona obecność w OUN innych, znanych patogenów, mogących powodować zapalenia w mózgu. Objawy zapalenia mózgu powinny zaczynać się już od drugiego dnia objawów grypy.

6. Leczenie ostrego grypowego zapalenia mózgu

Ponieważ objawy zapalenia OUN są niewątpliwie związane z infekcją grypową, niezbędne staje się jak najszybsze włączenia leków przeciw wirusowi grypy: amantadyny i oseltamiviru. W wielu opisywanych badaniach włączenia leczenia znacznie poprawiało stan neurologiczny pacjenta. W ciężkich przypadkach zapalenia mózgu pomocna jest terapia niską temperaturą tzw. mild hipotermia. Temperatura ciała dzieci była obniżana do 34 stopni C na 3 dni, a następnie podwyższana do temperatury prawidłowej o 1 stopień C dziennie w ciągu następnych 3 dni. Terapia hipotermią okazała się skuteczna w powstałym w wyniku zapalenia obrzęku mózgu i chroniła go przed powstaniem nieodwracalnych zmian neurologicznych. Literatura opisuje także stosowanie terapii zmniejszającej ilość cytokin zapalnych (jedna z przyczyn powstawania zapalenia mózgu). W tym celu stosowano sterydy w wysokich dawkach.

Pomimo że powikłanie grypy w postaci zapalenia mózgu (encefalopatii) w porównaniu do ilości rocznych zakażeń wirusem grypy w społeczeństwie nie jest powszechne, warto zwrócić na nie uwagę, gdyż jego przebieg i rokowanie jest poważne. Powikłanie, prawdopodobnie ze względu na małą powszechność powstawania, zwykle jest źle rozpoznawane przez lekarzy pierwszego kontaktu.

Lekarz Tomasz Szafarowski,

Polecane wideo:

Bibliografia

  • Yoshikawa H., Yamazaki S., Watanabe T. i wsp.: Study of influenza- associated encephalities/ encephalopathy in children diring the 1997 to 2001 influenza seasons. J. Child Neurology 2001,16: 885-890
  • Brydak LB. Neurologiczne powikłania zakażeń wywołanych przez wirus grypy. Przegląd Epidemiologiczny 2002, 56 (supl. 1), 16-30
  • Prusiński A. Neurologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3125-7
  • Prusiński A. (red.), Neurologia w praktyce klinicznej - zasady diagnostyki i postępowania, Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-71-8

Układ nerwowy

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Układ nerwowy
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Układ nerwowy
Układ nerwowy

Otępienie a grypa

Otępienie (inaczej dementia) to zespół objawów spowodowanych chorobą mózgu, zwykle o przewlekłym i postępującym przebiegu. Szacuje się, że rozwój otępienia dotyczy około 1% przypadków w populacji. Większość obserwowanych przypadków stwierdza się po 60...

Układ nerwowy

Zapalenie opon mózgowych

W wyniku typowej infekcji górnych dróg oddechowych wirusem grypy dochodzi do namnażania się wirusa, który może pokonać barierę opon mózgowych i doprowadzić do powstania stanu zapalnego w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN). Zapalenia w OUN dotyczą...

Szczepienia obowiązkowe i zalecane

Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu

Lato to okres, kiedy częściej spędzamy czas na wycieczkach na wieś, spacerujemy po lasach i łąkach. Tam możemy się natknąć na kleszcze. Te małe, aczkolwiek niebezpieczne stworzenia

Choroby zakaźne i pasożytnicze

Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) znane także jako wczesnoletnie lub wiosenno-letnie zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych jest wirusową chorobą sezonową roznoszoną przez Flavivirusa z rodziny Togaviridae, zaliczanego kiedyś do grupy arbowirusów....

Choroby zakaźne i pasożytnicze

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu może powstawać pod wpływem takich czynników, jak: bakterie (meningokoki, pneumokoki), wirusy i pierwotniaki. W zależności od czynnika wywołującego, rozwój choroby może być nagły i bardzo burzliwy (meningokoki)...

Dieta na pamięć i koncentrację

Dieta dla mózgu

Dieta dla mózgu

Szybkie tempo życia, nadmiar codziennych obowiązków przyczyniają się do osłabienia wydolności umysłowej organizmu. Pojawiają się kłopoty z koncentracją, pogarsza się pamięć i o

Nowotwór złośliwy mózgu

Co to jest rak mózgu?

Co to jest rak mózgu?

Rak mózgu, którego prawidłową nazwą jest nowotworowy guz mózgu, to jeden z możliwych guzów mózgu. Jest wywołany namnażaniem się komórek nowotworowych w tkance mózgu. Nie każdy nowo

Choroby wieku podeszłego

Udar mózgu

Udar mózgu jest najpoważniejszą chorobą naczyniową mózgu oraz jednym z największych problemów w medycynie. Na całym świecie stanowi on trzecią w kolejności przyczynę zgonów i główny powód niesprawności u osób powyżej 40. roku życia. Każdy słyszał nieraz...

Neurologia

Wstrząs mózgu

Wstrząs mózgu to pourazowa utrata świadomości, po odzyskaniu której pacjent wraca do pełnej sprawności. Dochodzi do niego na skutek zakłócenia czynności komórek nerwowych wywołanego uderzeniem w głowę, jednak nie powoduje trwałego ich uszkodzenia. Jeśli...