Zapalenie opon mózgowych - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

W wyniku typowej infekcji górnych dróg oddechowych wirusem grypy dochodzi do namnażania się wirusa, który może pokonać barierę opon mózgowych i doprowadzić do powstania stanu zapalnego w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN). Zapalenia w OUN dotyczą zapaleń mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych powodowanych wirusem grypy jest bardzo rzadko spotykanym powikłaniem grypy, obecnie dostępne piśmiennictwo w pojedynczych przypadkach wspomina o wirusowym zapaleniu opon mózgowych, jednak nie można zapominać o jego występowaniu.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Czym jest ból?"

Zdecydowanie szerzej niż wirusowe zapalenie opon mózgowych opisywane jest powikłanie dotyczące zapalenia lub encefalopatii mózgu powodowane przez wirus grypy. W Polsce w ostatnich latach zgłaszanych jest rocznie około 2 tys. przypadków zapalenia OUN, w tym dwukrotnie częściej z powodu wirusów.

Zapalenie opon mózgowych - przyczyny

Do typowych wirusów powodujących wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych należą:

  • enterowirusy (wirusy Echo i polio);
  • wirusy odkleszczowego zapalenia mózgu;
  • wirusy grupy Hermes (HSV, CMV) i inne.

Zapalenie opon mózgowych - charakterystyka

Wirusowe zapalenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN) to proces zapalny obejmujący OMR (opony mózgowo-rdzeniowe), przestrzeń podpajęczynówkową oraz tkankę nerwową mózgu lub rdzenia kręgowego. Proces spowodowany jest replikacją wirusów w OUN. W przypadku wirusowego zapalenia opon mózgowych używa się także pojęcia aseptyczne zapalenie OMR, gdyż wtedy nie można wyizolować z płynu mózgowo-rdzeniowego patogenów najczęściej odpowiedzialnych za zaplenia OMR.

Kiedy grypa zaczyna być groźną chorobą?

Grypa to niebezpieczna choroba wirusowa; co roku na świecie umiera rocznie od 10 000 do 40 000 osób. Rocznie, w Polsce na epidemię grypy zapada około 3...

Inną przyczyną zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych są bakterie. Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest bardzo niebezpieczne i często prowadzi do zgonów. Bakteryjnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych można się zarazić drogą kropelkową. Niestety zapalenie bakteryjne stanowi 50 proc. wszystkich rodzajów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Zapalenie opon mózgowych - przebieg

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zwykle cechuje się łagodnym przebiegiem, a neurologiczne objawy zapalenia opon mózgowych niezależnie od typu wirusa ograniczają się do takich objawów zapalenie opon mózgowych, jak zwiększone ciśnienie śródczaszkowe (bóle głowy, nudności, wymioty). Ponadto pojawiające się również w zapaleniu opon mózgowych objawy oponowe są reakcją neurologiczną na rozwijający się stan zapalny OUN. Ból głowy i gorączka zazwyczaj występują przed pojawieniem się objawów neurologicznych. W zapaleniu opon mózgowych objawy oponowe to między innymi:

  • sztywności karku (gdy osoba chora leży i próbujemy przygiąć jej głowę do klatki piersiowej, odczuwany jest ból);
  • objaw Brudzińskiego - gdy u leżącego na plecach pacjenta sprawdza się objaw sztywności karku następuje odruchowe zgięcie kończyn dolnych w stawach biodrowych i kolanowych;
  • objaw Kerniga - u osoby poziomo leżącej próba zgięcia kończyny w stawie kolanowym przy zgięciu tej kończyny w stawie biodrowym powoduje sztywność i opór.

Zapalenie opon mózgowych - diagnostyka

O rozpoznaniu wirusowego zapalenia opon mózgowo - rdzeniowych decyduje obraz kliniczny. Zwykle oprócz objawów zajęcia opon (objawy oponowe) występują objawy choroby podstawowej. Dodatkowo w diagnostyce wirusowego zapalenie opon mózgowych należy wykonać badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. W płynie tym stwierdza się podwyższone ciśnienie, zwiększoną liczbę komórek (pleocytoza) z przewagą limfocytów. Jednoznaczne rozpoznanie, który wirus jest odpowiedzialny za zapalenie można potwierdzić na podstawie zidentyfikowania materiału genetycznego wirusa w płynie mózgowo-rdzeniowym metodą genetyczną PCR. Wadą badań genetycznych PCR jest długi czas oczekiwania na ich wynik, podczas gdy leczenie trzeba włączyć jak najszybciej. Stąd tak ważna jest obserwacja chorego na wirusowe zapalenie opon mózgowych i wysunięcie podejrzenia na podstawie objawów klinicznych, w przypadku grypy obserwacja infekcji górnych dróg oddechowych oraz objawów grypy w postaci gorączki, rozbicia, bólów mięśni.

Zapalenie opon mózgowych - leczenie

Ustępowanie objawów i poprawa stanu klinicznego chorego na wirusowe zapalenie opon mózgowych świadczą o skuteczności leczenia. Zazwyczaj rutynowe, kontrolne badanie płynu mózgowo-rdzeniowego nie jest konieczne. Warto pamiętać, że niektóre zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym mogą ustępować po pewnym czasie.

W przypadkach objawów zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego stosuje się leki przeciwobrzękowe i przeciwpadaczkowe.

W przypadku podejrzenia grypowego zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych można włączyć leki przeciwgrypowe. Obecnie dostępna jest także na rynku szczepionka przeciw grypie. W dostępnych obecnie badaniach brak jest wystarczających dowodów pozwalających wyciągnąć wnioski o wpływie szczepionki na hospitalizacje, czy ilość powikłań. Warto się jednak zaszczepić, gdyż udowodnione jest, że szczepienia zmniejszają ilość zachorowań na grypę a tym samym teoretycznie szansę na powstanie powikłań grypy.

Zwykle wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych ma łagodny przebieg i ustępuje bez pozostawiania trwałych uszkodzeń neurologicznych. Szacuje się, że śmiertelność z powodu wirusowych zapaleń opon mózgowo - rdzeniowych jest poniżej 1 proc.

Lekarz Tomasz Szafarowski, 3 miesiące temu

Bibliografia

  • Yoshikawa H., Yamazaki S., Watanabe T. i wsp.: Study of influenza- associated encephalities/ encephalopathy in children diring the 1997 to 2001 influenza seasons. J. Child Neurology 2001,16: 885-890
  • Brydak LB. Neurologiczne powikłania zakażeń wywołanych przez wirus grypy. Przegląd Epidemiologiczny 2002, 56 (supl. 1), 16-30
  • Lehmann-Horn F., Ludolph A. NEUROLOGIA - diagnostyka i leczenie, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-89581-50-7
  • Prusiński A. Neurologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3125-7

Układ nerwowy

Komentarze (2)
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Układ nerwowy
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Czy to rak?

~HelpMe34 • ostatni post 1 godzinę temu

2

Płuca serce

~Jakub 15 lat • ostatni post 14 godzin temu

4

Pomocni lekarze

Artykuły Układ nerwowy
Układ nerwowy

Otępienie a grypa

Otępienie (inaczej dementia) to zespół objawów spowodowanych chorobą mózgu, zwykle o przewlekłym i postępującym przebiegu. Szacuje się, że rozwój otępienia dotyczy około 1% przypadków w populacji. Większość obserwowanych przypadków stwierdza się po 60...

Układ nerwowy

Drgawki jako powikłanie neurologiczne grypy

działanie wirusa grypy na układ nerwowy, powodujące powstanie mało nasilonej encefalopatii i zapalenia mózgu. Neurotropowe działanie wirusa grypy na komórki (...) ośrodkowego układu nerwowego...

Układ nerwowy

Zapalenie mózgu

Ostre zapalenie mózgu, zwane także encefalopatią (encephalitis), powodowane przez wirus grypy jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem grypy, obarczonym wysokim stopniem śmiertelności i powstania ubytków neurologicznych. Pod koniec lat 90. XX wieku Japońscy...

Sepsa - charakterystyka, przyczyny, predyspozycje, leczenie

Neisseria meningitidis

Neisseria meningitidis

Poza terenem szpitala sepsa występuje przez patogeny, które wywołują zapalenie opon mózgowych.

Neurologia

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych

w głąb rany i rozwoju zakażenia. Objawy zapalenia opon mózgowych Niezależnie od wywołującej go przyczyny, stan zapalny opon mózgowych...

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Jakie objawy mogą świadczyć o zapaleniu opon mózgowych?

Jakie objawy mogą świadczyć o zapaleniu opon mózgowych?

- gorączka, osłabienie i ból głowy zwykle nie wzbudzają niepokoju, a mogą oznaczać początek zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Przyczyną choroby (...) jest najczęściej zakażenie wirusowe...

Choroby zakaźne i pasożytnicze

Meningokokowe zapalenie opon

komplikacjami. Przyczyny meningokokowego zapalenia opon Bakterie i wirusy są dwoma najczęstszymi powodami pojawienia się zapalenia opon mózgowych...