Zapalenie opon mózgowych - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

W wyniku typowej infekcji górnych dróg oddechowych wirusem grypy dochodzi do namnażania się wirusa, który może pokonać barierę opon mózgowych i doprowadzić do powstania stanu zapalnego w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN). Zapalenia w OUN dotyczą zapaleń mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych powodowanych wirusem grypy jest bardzo rzadko spotykanym powikłaniem grypy, obecnie dostępne piśmiennictwo w pojedynczych przypadkach wspomina o wirusowym zapaleniu opon mózgowych, jednak nie można zapominać o jego występowaniu.

Zdecydowanie szerzej niż wirusowe zapalenie opon mózgowych opisywane jest powikłanie dotyczące zapalenia lub encefalopatii mózgu powodowane przez wirus grypy. W Polsce w ostatnich latach zgłaszanych jest rocznie około 2 tys. przypadków zapalenia OUN, w tym dwukrotnie częściej z powodu wirusów.

Zobacz film: "Polacy żyją aż 7 lat krócej niż Szwedzi"

spis treści

1. Zapalenie opon mózgowych - przyczyny

Do typowych wirusów powodujących wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych należą:

  • enterowirusy (wirusy Echo i polio);
  • wirusy odkleszczowego zapalenia mózgu;
  • wirusy grupy Hermes (HSV, CMV) i inne.

2. Zapalenie opon mózgowych - charakterystyka

Wirusowe zapalenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN) to proces zapalny obejmujący OMR (opony mózgowo-rdzeniowe), przestrzeń podpajęczynówkową oraz tkankę nerwową mózgu lub rdzenia kręgowego. Proces spowodowany jest replikacją wirusów w OUN. W przypadku wirusowego zapalenia opon mózgowych używa się także pojęcia aseptyczne zapalenie OMR, gdyż wtedy nie można wyizolować z płynu mózgowo-rdzeniowego patogenów najczęściej odpowiedzialnych za zaplenia OMR.

Kiedy grypa zaczyna być groźną chorobą?
Kiedy grypa zaczyna być groźną chorobą?

Grypa to niebezpieczna choroba wirusowa; co roku na świecie umiera rocznie od 10 000 do 40 000 osób....

zobacz galerię

Inną przyczyną zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych są bakterie. Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych jest bardzo niebezpieczne i często prowadzi do zgonów. Bakteryjnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych można się zarazić drogą kropelkową. Niestety zapalenie bakteryjne stanowi 50 proc. wszystkich rodzajów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

3. Zapalenie opon mózgowych - przebieg

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zwykle cechuje się łagodnym przebiegiem, a neurologiczne objawy zapalenia opon mózgowych niezależnie od typu wirusa ograniczają się do takich objawów zapalenie opon mózgowych, jak zwiększone ciśnienie śródczaszkowe (bóle głowy, nudności, wymioty). Ponadto pojawiające się również w zapaleniu opon mózgowych objawy oponowe są reakcją neurologiczną na rozwijający się stan zapalny OUN. Ból głowy i gorączka zazwyczaj występują przed pojawieniem się objawów neurologicznych. W zapaleniu opon mózgowych objawy oponowe to między innymi:

  • sztywności karku (gdy osoba chora leży i próbujemy przygiąć jej głowę do klatki piersiowej, odczuwany jest ból);
  • objaw Brudzińskiego - gdy u leżącego na plecach pacjenta sprawdza się objaw sztywności karku następuje odruchowe zgięcie kończyn dolnych w stawach biodrowych i kolanowych;
  • objaw Kerniga - u osoby poziomo leżącej próba zgięcia kończyny w stawie kolanowym przy zgięciu tej kończyny w stawie biodrowym powoduje sztywność i opór.

4. Zapalenie opon mózgowych - diagnostyka

O rozpoznaniu wirusowego zapalenia opon mózgowo - rdzeniowych decyduje obraz kliniczny. Zwykle oprócz objawów zajęcia opon (objawy oponowe) występują objawy choroby podstawowej. Dodatkowo w diagnostyce wirusowego zapalenie opon mózgowych należy wykonać badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. W płynie tym stwierdza się podwyższone ciśnienie, zwiększoną liczbę komórek (pleocytoza) z przewagą limfocytów. Jednoznaczne rozpoznanie, który wirus jest odpowiedzialny za zapalenie można potwierdzić na podstawie zidentyfikowania materiału genetycznego wirusa w płynie mózgowo-rdzeniowym metodą genetyczną PCR. Wadą badań genetycznych PCR jest długi czas oczekiwania na ich wynik, podczas gdy leczenie trzeba włączyć jak najszybciej. Stąd tak ważna jest obserwacja chorego na wirusowe zapalenie opon mózgowych i wysunięcie podejrzenia na podstawie objawów klinicznych, w przypadku grypy obserwacja infekcji górnych dróg oddechowych oraz objawów grypy w postaci gorączki, rozbicia, bólów mięśni.

5. Zapalenie opon mózgowych - leczenie

Ustępowanie objawów i poprawa stanu klinicznego chorego na wirusowe zapalenie opon mózgowych świadczą o skuteczności leczenia. Zazwyczaj rutynowe, kontrolne badanie płynu mózgowo-rdzeniowego nie jest konieczne. Warto pamiętać, że niektóre zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym mogą ustępować po pewnym czasie.

W przypadkach objawów zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego stosuje się leki przeciwobrzękowe i przeciwpadaczkowe.

W przypadku podejrzenia grypowego zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych można włączyć leki przeciwgrypowe. Obecnie dostępna jest także na rynku szczepionka przeciw grypie. W dostępnych obecnie badaniach brak jest wystarczających dowodów pozwalających wyciągnąć wnioski o wpływie szczepionki na hospitalizacje, czy ilość powikłań. Warto się jednak zaszczepić, gdyż udowodnione jest, że szczepienia zmniejszają ilość zachorowań na grypę a tym samym teoretycznie szansę na powstanie powikłań grypy.

Zwykle wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych ma łagodny przebieg i ustępuje bez pozostawiania trwałych uszkodzeń neurologicznych. Szacuje się, że śmiertelność z powodu wirusowych zapaleń opon mózgowo - rdzeniowych jest poniżej 1 proc.

Następny artykuł: Otępienie a grypa

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy