Zapomnij o BMI. Ten wskaźnij więcej powie o twoim zdrowiu

Wnioski z międzynarodowego projektu badawczego, którym kierowali specjaliści z King's College London, trafiły właśnie na łamy prestiżowego magazynu "Nature". Artykuł uderza w fundamenty dotychczasowej diagnostyki. Przez dekady to właśnie BMI (Body Mass Index) – prosta relacja wagi do wzrostu – stanowiło wyrocznię, według której wynik od 30 punktów w górę bezdyskusyjnie klasyfikowano jako otyłość.

Tyle że ten powszechnie stosowany przelicznik ma fundamentalną wadę: zupełnie ignoruje architekturę ludzkiego ciała. Nie rozróżnia masy mięśniowej od tłuszczowej, nie mówi nic o tym, gdzie gromadzą się zapasy, ani nie sprawdza, czy tłuszcz trzewny zaczął już niszczyć serce, stawy lub nerki. W efekcie dwie osoby o identycznym wskaźniku mogą pod względem medycznym znajdować się na dwóch przeciwległych biegunach.

– Sam wskaźnik BMI nie powie nam, czy ktoś już choruje, czy dopiero jest zagrożony chorobą, ani jakiej opieki potrzebuje. To naraża ludzi zarówno na niedostateczne, jak i nadmierne leczenie – zaznaczył prof. Francesco Rubino, jeden z autorów publikacji.

To właśnie ta luka diagnostyczna sprawiła, że na początku 2025 roku międzynarodowa komisja powołana przez periodyk "The Lancet Diabetes & Endocrinology" zaproponowała odejście od monopolu BMI. Zamiast tego zalecono całościową ocenę pacjenta – obejmującą pomiar obwodu brzucha (szczególnie w relacji do wzrostu) oraz weryfikację wydolności narządów wewnętrznych.

W nowym ujęciu problem podzielono na dwa odrębne etapy:

• Postać kliniczną: sytuację, w której nadmiar tłuszczu przestał być jedynie balastem estetycznym i przerodził się w aktywny proces chorobowy. Obciąża on układ krążenia, upośledza oddech, wywołuje zaburzenia metaboliczne czy degraduje układ ruchu.
• Postać przedkliniczną: stan podwyższonego ryzyka na przyszłość, w którym tkanki tłuszczowej jest za dużo, lecz narządy wciąż pracują bez zarzutu i nie doszło jeszcze do trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Twarde dowody z czterech kontynentów

Słuszność tego podziału zweryfikowano na ogromnej próbie – badacze prześledzili losy przeszło 844 tys. dorosłych mieszkańców Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Hiszpanii oraz Chin. Konfrontacja dotychczasowych diagnoz z nowym modelem obnażyła słabości klasycznego podejścia.

Okazało się, że opieranie się wyłącznie na BMI prowadzi do błędów w obie strony. U blisko 5–9 proc. pacjentów wskaźnik przeoczył realne zagrożenie, które bez trudu wychwytywały dokładniejsze pomiary sylwetki. Z kolei u 1–3 proc. osób bezpodstawnie stwierdzono otyłość, choć ich obwód w pasie nie budził zastrzeżeń.

Co kluczowe, dopiero zestawienie wagi z centymetrem w talii bezbłędnie wskazywało osoby faktycznie zagrożone przedwczesną śmiercią:

• Postać kliniczna dotyczyła od 23 do 31 proc. diagnozowanych i wiązała się z aż o 69 proc. wyższym prawdopodobieństwem zgonu z dowolnej przyczyny w porównaniu ze zdrowymi rówieśnikami.
• W wariancie przedklinicznym ryzyko to rosło o 19 proc., przy czym zdecydowana większość pacjentów (od 77 do nawet 91 proc.) przez dekadę obserwacji nie rozwinęła pełnoobjawowej choroby.

Odkrycie to ma kolosalne znaczenie dla gabinetów lekarskich. Dobitnie dowodzi, że terapia nie może być szablonowa – podczas gdy u pacjentów ze zmianami narządowymi konieczne bywa natychmiastowe wdrożenie nowoczesnej farmakoterapii, u osób w fazie przedklinicznej równie skuteczna może okazać się wczesna modyfikacja nawyków i stylu życia.

Źródło: PAP