Zespół dziecka potrząsanego

Zespół dziecka potrząsanego, SBS (z ang. Shaken Baby Syndrome), jest formą przemocy wobec dziecka, prowadzącą do znacznego uszkodzenia ciała, kalectwa, a czasami też do śmierci. Obrzęk mózgu, krwotoki podpajęczynówkowe, krwawienia do siatkówki oka – to tylko część z objawów tego zespołu. Działania profilaktyczne polegające na odpowiedniej edukacji rodziców małych dzieci pełnią fundamentalną rolę w zapobieganiu tragedii. Koncepcja SBS powstała na początku lat 70. Zespół dziecka potrząsanego jest terminem medycznym.

Zobacz film: "Soki ekologiczne"

Co to jest SBS?

7 rzeczy, których powinnaś nauczyć swoje dziecko

Gotowanie to praktyczna umiejętność, która jest jedną z podstawowych życiowych kompetencji samodzielnego, dorosłego człowieka. Jeśli już od najmłodszych...

Koncepcja SBS powstała na początku lat 70. w oparciu o teorię oraz liczne przypadki opisane przez radiologa Johna Caffeya oraz neurochirurga Normana Guthkelcha. Zespół dziecka potrząsanego (SBS) jest terminem medycznym, który służy do opisania objawów powstałych w wyniku gwałtownego potrząsania lub uderzania niemowlęcia lub małego dziecka w głowę (zazwyczaj do ok. 18 miesiąca życia).

Choć większość rodziców słyszała, że potrząsanie dzieckiem jest niebezpieczne, niewielu z nich zdaje sobie sprawę z tego, jakie zniszczenia, wpływające na całe dalsze życie, mogą wyniknąć z kilku sekund np. bardzo intensywnego poruszania na boki wózkiem. Pomimo że wielkość szkód spowodowanych przez potrząsanie zależy od intensywności, czasu trwania i siły uderzeń, spowodowane obrażenia i uszkodzenia w większości przypadków są bardzo poważne. Dotyczą one przede wszystkim ośrodkowego układu nerwowego, a objawy spowodowane są bezpośrednio przez uszkodzenie komórek nerwowych.

Szacuje się, że w blisko 20 proc. przypadków SBS kończy się śmiercią dziecka, a zdecydowana większość pozostałych maluchów doznaje trwałego uszkodzenia czynności ciała. W łagodniejszych przypadkach objawia się to problemami w nauce, zmianami w zachowaniu, natomiast w poważniejszych – upośledzeniem umysłowym i rozwojowym, paraliżem, ślepotą, do stanu wegetatywnego włącznie.

Statystycznie blisko 60 proc. potrząsanych dzieci stanowią chłopcy. Do czynników ryzyka powstawania SBS należy życie w złych warunkach socjoekonomicznych. Szacuje się, że sprawcami potrząsania w 65 proc. do 90 proc. przypadków są mężczyźni, przeważnie ojcowie dzieci lub partnerzy matek.

Skala tego zjawiska jest niestety trudna do oszacowania i nawet w słynących z prowadzenia dużych badań statystycznych Stanach Zjednoczonych, dane nie w pełni oddają skalę zjawiska. Jedne z badań wskazują, że w tym kraju blisko 1300 dzieci rocznie doświadcza dotkliwych bądź kończących się śmiercią urazów głowy! Niestety, często, z powodu strachu rodziców, przypadki uszkodzeń w wyniku potrząsania są zatajane i ukrywane.

Jak dochodzi do SBS?

W listopadzie 2008 roku amerykański „The Washington Post” opublikował artykuł o SBS, w którym przedstawiał przypadek dziecka, które w wyniku potrząsania przez ojca doznało zniszczenia 85 proc. mózgu, w wyniku czego znajduje się od jedenastu lat w stanie wegetatywnym, jest karmione przez sondę, nie porusza się, wymaga stałej i pełnej opieki specjalistycznej. Warto zadać sobie w takim momencie pytanie – jak do tego dochodzi?

W zdecydowanej większości przypadków dzieci z SBS mają od 5 do 9 miesięcy życia. W wieku tym uwarunkowania anatomiczne predysponują do zwiększonej podatności na urazy głowy i uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Do czynników tych zalicza się: nieproporcjonalnie dużą głowę noworodka, względnie słabe mięśnie stabilizujące odcinek szyjny kręgosłupa, niezarośnięte ciemiączka, rozległą przestrzeń podpajęczynówkową i dużą zawartość wody w strukturach mózgu.

Wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy z tego, jak często płaczą zdrowe niemowlęta. Dwie, trzy, a nawet więcej godzin dziennie płaczu, który zwłaszcza w początkowych miesiącach życia jest trudny do ukojenia, powoduje, zwłaszcza u osób nerwowych i nadpobudliwych, wybuchy agresji, kończące się niestety wyładowywaniem na dziecku. Bezpośrednim następstwem potrząsania jest to, że dziecko jest spokojniejsze i nie wykazuje zazwyczaj poważniejszych urazów, co niekiedy utwierdza rodziców w skuteczności tej metody uspokajania.

Z punktu widzenia klinicznego do uszkodzenia struktur mózgowych i gałek ocznych dochodzi w wyniku działania sił akceleracyjno-deceleracyjnych (przyspieszania i hamowania), powstających przy gwałtownym poruszaniu głową dziecka do przodu i tyłu. U dorosłych i starszych osób ruchy te są kompensowane napięciem mięśni szyi oraz odpowiednimi proporcjami mózg-płyn mózgowo-rdzeniowy w jamach czaszki.

W wyniku potrząsania dochodzi nierzadko do pęknięcia naczyń krwionośnych, uszkodzenia nerwów czaszkowych, stłuczenia mózgu oraz jego obrzęku. Do częstych objawów pozamózgowych zaliczane są też krwotoki do siatkówki oka, powodujące całkowitą ślepotę. Do jeszcze cięższych urazów dochodzi w wyniku przypadkowego lub celowego uderzania główką dziecka o twarde powierzchnie/przedmioty. Obserwuje się złamania kości czaszki, złamania w obrębie kręgosłupa szyjnego i inne.

Objawy SBS

Zespół dziecka potrząsanego, jeśli nie spowoduje bezpośrednio śmierci niemowlęcia, zazwyczaj pozostawia trwałe uszkodzenia. Bardzo ważne jest wczesne wysunięcie podejrzenia SBS, postawienie rozpoznania i wdrożenie postępowania mającego na celu zapobieganie dalszym epizodom potrząsania i pogłębiania uszkodzeń. Do podstawowych urazów, które zawsze powinny zaniepokoić lekarza badającego dziecko, należą:

  • krwotoki w obrębie oka,
  • obrzęk mózgu,
  • krwiaki podtwardówkowe,
  • stłuczenia mózgu,
  • pęknięcia czaszki,
  • złamania żeber i w obrębie kończyn,
  • otarcia, podbiegnięcia krwawe w obrębie głowy, szyi i klatki piersiowej,
  • inne.

Pierwsze trzy objawy z powyższej listy stanowią triadę objawów zespołu dziecka potrząsanego. Taki maluch może prezentować najprzeróżniejsze symptomy, w zależności od rozmiaru zniszczeń spowodowanych maltretowaniem.

Pierwsze oznaki SBS:

  • ospałość,
  • drażliwość,
  • wymioty,
  • słaby odruch ssania i połykania,
  • zmniejszony apetyt,
  • brak uśmiechu i gaworzenia,
  • sztywność,
  • problemy z oddychaniem,
  • niedobór wzrostu,
  • niezdolność podnoszenia głowy,
  • niezdolność skupiania wzroku.

Jak zapobiegać SBS?

Zespołowi dziecka potrząsanego można zapobiegać w 100 proc. przez zwiększenie wiedzy rodziców i osób zajmujących się niemowlętami, zwłaszcza w środkowiskach o potencjalnych zagrożeniach wynikających z potrząsania dzieckiem. Bardzo ważnym aspektem prewencji SBS jest też edukacja na temat fizjologii płaczu dziecka oraz radzenia sobie z nim w sposób prawidłowy, niezagrażający życiu pociech.

Stosując wyciszanie monotonnym łagodnym dźwiękiem, jakie dziecko słyszało w macicy, układając na boczku lub na brzuszku, podając coś do ssania, opatulając, przytulając, kołysząc – możliwe jest w większości przypadków w pełni skuteczne uspokojenie niemowlęcia.

Jeżeli płacz dziecka jest trudny do ukojenia, nie powinno się wpadać w panikę. Należy sprawdzić, czy wszystkie jego potrzeby są zaspokajane (głód, czysta pielucha), czy nie ma objawów chorobowych. Jeśli nie ma żadnych niepokojących sygnałów, zastosuj się do podanych powyżej rad. Jeśli nie radzisz sobie samodzielnie z płaczem dziecka, poproś o pomoc sąsiada, przyjaciela/przyjaciółkę, członka rodziny, a sam odpocznij. Gdy nic nie pomaga na płacz malucha, należy zwrócić się o pomoc do lekarza.

Komentarze (50)
~Alicja
~Alicja ponad rok temu

Niestety mlodzi rodzice nie chca sluchac rad doswiadczonych mam, kiedys widzialam jak ojciec napewno kochajacy bo bylo to widac podrzucal na duza wysokosc malenkie dziecie - moglo miec ok 4-5 miesiecy , zgroza , ojciec nie mial chyba swiadomosci co czuje te malenstwo i jakie skutki moze to przyniesc w przyszlosci!! Na zwrocona uwage uslyszalam ,,,, co pania obchodz jak ja sie bawie z dzieckiem,,, --- ( nic dodac nic ujac )

Odpowiedz
~niczyja
~niczyja ponad rok temu

Mozna pisać w nieskończoność o wychowaniu i tak nie ma złotego środka. Dyscyplina,rygor,konsekwencja,kara-zasady stosowane od wieków.Nikomu nie zrobiły krzywdy,wręcz ukształtowały młodego człowieka nauczyły szacunku do innych.Teraz gówniarstwo lekceważy wszystkich i wszystko.Jest wulgarne chamskie i uważa,że wszystko im sie należy.

Odpowiedz
~gosc
~gosc ponad rok temu

Jak rodzic jest debilem to na niego nie ma żadnego usprawiedliwienia a tym samym bez sensu jest ich uświadamianie, lekarze wszystko sprowadzają do braku wiedzy ale to niestety w tym przypadku nieprawda, każdy wie że niemowlę i dziecko jest delikatne. Frustraci i tak będą maltretować, nikt im nie zabroni robić dzieci mimo że się nie nadają na rodziców.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zachowanie niemowlęcia
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Zachowanie niemowlęcia
Zachowanie niemowlęcia

Kilka rad, jak uspokoić płaczące dziecko

Kilka rad, jak uspokoić płaczące dziecko

Uspokajanie dziecka Czasami uspokojenie dziecka nie sprawia większych trudności. Wystarczy twój delikatny dotyk i ciepły głos, aby przestało płakać. Jednak są i takie chwile, gdy dziecko płacze bez ustanku, żadne sposoby nie pomagają, a rodzic czuje się...

Zachowanie niemowlęcia

Płacz niemowlęcia

brzuszka), kłopoty z wypróżnianiem czy wydalaniem gazów. Kolka u niemowlęcia W celu prawidłowego rozpoznania kolki u niemowlęcia stosuje się metodę (...) jest z niedojrzałością przewodu pokarmowego niemowlęcia...

Zachowanie niemowlęcia

Apatyczny noworodek

często i nie przebiegają ostro, to w żaden sposób nie powinny wpłynąć na rozwój niemowlaka. Aby uchronić zdrowie noworodka, warto uważnie obserwować zachowanie dziecka, a niepokojące sytuacje konsultować z pediatrą.

Zachowanie niemowlęcia

Niemowlę ciągle śpi

Niemowlę ciągle śpi

Kiedy niemowlę ciągle śpi, wynika to zazwyczaj z jego fizjologii i zapotrzebowania na sen. Największymi śpiochami są wcześniaki oraz dzieci z niską masą urodzeniową. Kiedy śpią, regenerują siły, wspomagając tym samym rozwijający się intensywnie centralny...

Zachowanie niemowlęcia

Co zrobić, gdy dziecko gryzie?

konsekwentnie zwalczać. Skąd bierze się takie zachowanie u dzieci i jak sobie z nim radzić? Dlaczego maluchy gryzą innych? Przyczyny takiego (...) zachowania są różne i w większości przypadków intencją dziecka nie...

Zachowanie niemowlęcia

Płaczące dziecko

Płaczące dziecko

Płacz to sposób na sygnalizowanie przez malutkie dziecko niezadowolenia, bólu lub choroby. Należy rozpoznać przyczyny płaczu i odpowiednio na nie reagować.

Zachowanie niemowlęcia

Gryzienie u dzieci

Gryzienie u dzieci

Wielu rodziców martwi się, gdy ich pociechy zaczynają gryźć inne dzieci. Jednak specjaliści przekonują, że gryzienie jest zupełnie naturalne w przypadku maluchów. Często zdarza się, że dzieci w wieku 1-3 lat przechodzą przez etap gryzienia innych, ale...

Zachowanie niemowlęcia

Nerwowy niemowlak

komunikacja. Pierwszym, bardzo wyraźnym sygnałem nadwrażliwości niemowlęcia na bodźce jest nerwowe zachowanie niemowlęcia przy piersi matki (...) trzech-czterech miesięcy. Wcześniejszy okres adaptacyjny...

Zachowanie niemowlęcia

Czy strefy wolne od dzieci mają prawo bytu?

Czy strefy wolne od dzieci mają prawo bytu?

Od jakiegoś czasu obserwuje się pewien trend wśród restauratorów oraz właścicieli hoteli, polegający na tworzeniu miejsc przyjaznych dzieciom i rodzicom. Właściciele prześcigają się w ułatwieniach i jak najlepszym rozreklamowaniu swoich lokali. Ale co...

Zachowanie niemowlęcia

Nowe wygodne i elastyczne smoczki Philips Avent

Nowe wygodne i elastyczne smoczki Philips Avent

Informacja prasowa Nowe ortodontyczne smoczki Philips Avent są bardzo miękkie i mają niezwykle elastyczną tarczę, która dopasowuje się do naturalnego kształtu twarzy maleństwa. Dzięki temu smoczek jest bardziej komfortowy dla dziecka, nie powoduje...