Zespół jelita drażliwego - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie

Zespół jelita drażliwego inaczej zespół jelita nadwrażliwego, z łac. colon irritabile; z ang. Irritable Bowel Syndrome (w skrócie IBS) – przewlekła (trwająca przez co najmniej trzy miesiące) idiopatyczna choroba przewodu pokarmowego o charakterze czynnościowym charakteryzująca się bólami brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień, nieuwarunkowana zmianami organicznymi lub biochemicznymi. Ta krótka definicja zawiera najważniejsze informacje o tej chorobie, która niegdyś nazywana była nerwicą jelit. Zespół ten został dokładnie opisany w 1892 roku jako mucous colitis. Definicję zespołu jelita drażliwego sprecyzowano zaś na międzynarodowym zjeździe ekspertów w Rzymie w 1999 r.

Polecane wideo:

1. Zespół jelita drażliwego - przyczyny i patofizjologia

Ściana jelita cienkiego

Ściana jelita cienkiego wyścielona kosmkami jelitowymi.


Pomimo nieustannych badań pierwotna przyczyna zespołu jelita drażliwego nie jest znana. Czynniki patofizjologiczne, które mogą mieć wpływ na wystąpienie choroby to:

  • Nadmierny rozrost flory bakteryjnej (SIBO) nawet w 84% przypadków.
  • Zaburzenia czucia trzewnego i funkcji motorycznej i wydzielniczej jelit co potwierdzają badania: niski próg bólowy odbytnicy rozszerzanej balonem.
  • Zwiększona odpowiedź ruchowa jelita grubego na pobudzanie niektórymi lekami (prostygmina), hormonami (cholecystokinina) lub pokarmem.
  • Zmiany w sferze psychicznej (u 70-90% pacjentów chorych na IBS występują zaburzenia osobowości, niepokój lub depresja).
  • Spożywanie pokarmów ubogoresztkowych.
  • Przebycie infekcji jelitowej (np. czerwonki) – u osób tych stwierdzono zwiększenie liczby komórek endokrynnych jelit i zawartości w nich serotoniny. Poinfekcyjny zespół jelita drażliwego dotyczy 10% chorych i ma przeważnie postać biegunkową.
  • Rola mózgu jest nie do końca wyjaśniona – nowe badania wykazują zmiany aktywności w obszarach kory mózgowej odpowiedzialnych za odczuwanie bólu.

Według statystyk na zespół jelita drażliwego cierpi ponad 100 milionów ludzi w Ameryce Północnej i Europie. Szacuje się, że stanowi to ok. 20-30% populacji ludzi dorosłych. Nie jest to jednak choroba dotykająca tylko mieszkańców krajów wysokorozwiniętych - np. w Chinach zapadalność na zespół jelita drażliwego jest porównywalna do krajów zachodnich. Około 75-80% pacjentów z tym zespołem stanowią kobiety.

2. Zespół jelita drażliwego - objawy

Przebieg zespołu jelita wrażliwego jest wybitnie przewlekły i nawracający. W zależności od dominujących objawów można wyróżnić kilka postaci:

  1. Biegunkową,
  2. Z dominującym zaparciem (tzw. Colon spasticum),
  3. Mieszaną.

Dość ciekawym faktem jest, że sytuacje stresowe wyzwalają objawy. Do najczęstszych objawów należą:

  • Ból brzucha o ostrym, skurczowym, nękającym charakterze (zazwyczaj podbrzusza i lewego dołu biodrowego). Prawie nigdy bóle nie budzą w nocy. Typowe cechy bólu brzucha w IBS to: nasilanie się po posiłkach, złagodzenie po wypróżnieniu lub oddaniu gazów oraz występowanie przy częstych i luźniejszych wypróżnieniach.
  • Biegunka – stolce mogą być wodniste lub półpłynne ale rzadko dochodzi do zwiększenia ich objętości. Zazwyczaj występuje po posiłkach, stresie psychicznym i w godzinach rannych.
  • Zaparcie – u chorych z postacią bez biegunki. Częstotliwość wypróżnień jest zmniejszona, a stolec oddawany jest z wysiłkiem. Stolec jest zbity, twardy, niekiedy przypomina „kozie bobki”. Po oddaniu stolca często pojawia się uczucie niepełnego wypróżnienia. Wspólnym objawem dla postaci z biegunką oraz postaci z zaparciem są skąpe wypróżnienia.
  • Wzdęcie brzucha – jak wiadomo zależy od gromadzącego się w jelicie gazu, chociaż jego ilość nie musi być większa niż u osób zdrowych.
  • Domieszka śluzu w kale.
  • Odbijanie i gazy.
  • Nudności i wymioty.
  • Zgaga.
  • Inne objawy to: bóle głowy, uczucie zmęczenia, zaburzenia miesiączkowania, częstomocz, tzw. "przelewania w brzuchu".

Może się wydawać, że przy takiej różnorodności objawów lekarz nie powinien mieć problemów z wychwyceniem odchyleń od stanu prawidłowego podczas badania fizykalnego, jednakże w związku z faktem, że choroba jest zaburzeniem czynnościowym a nie organicznym najczęściej u pacjentów z zespołem jelita drażliwego nie stwierdza się zmian w badaniu lekarskim. Jedynie u niektórych chorych stwierdza się bolesność przy badaniu palpacyjnym nad esicą (okolica lewego podbrzusza). Również w badaniach dodatkowych nie stwierdza się zmian.

3. Zespół jelita drażliwego - z jakimi chorobami należy różnicować ?

Ze względu na objawy przed rozpoznaniem zespołu jelita wrażliwego należy wykluczyć takie choroby jak: nieswoiste i swoiste (infekcyjne) zapalenia jelit, uchyłki okrężnicy, biegunka u osób, nadużywających środków przeczyszczających, celiakia, nowotwory jelita grubego: rak, gruczolak kosmkowy (adenoma villosum), guzy endokrynne: gastrinoma, VIPoma, rakowiak, choroby metaboliczne: nadczynność tarczycy, cukrzyca, niedobór laktazy.

4. Zespół jelita drażliwego - kiedy rozpoznać ?

Jako, że w badaniu fizykalnym i badaniach dodatkowych nie stwierdza się zmian rozpoznanie stawiane jest na podstawie spełnienia tzw. Kryteriów Rzymskich. W oparciu o aktualne kryteria Rzymskie zespół jelita drażliwego można rozpoznać, gdy występuje ból lub dyskomfort (czyli przewlekłe odczucie nie określane jako ból) w jamie brzusznej, trwający co najmniej trzy dni w miesiącu, przez ostatnie trzy miesiące, i towarzyszą mu co najmniej dwa z trzech poniższych objawów:

  1. zmniejszenie/ ustąpienie dolegliwości po wypróżnieniu
  2. początek objawów związany ze zmianą częstości wypróżnień
  3. początek dolegliwości wiążący się ze zmianą wyglądu stolca.

Celem postępowania diagnostycznego jest przede wszystkim wykluczenie organicznej przyczyny dolegliwości. Służy temu wykonanie zestawu badań. Są to m.in. morfologia, OB, badanie biochemiczne krwi, badanie ogólne moczu, test wodorowy, badanie kału w kierunku obecności pasożytów i krwi utajonej, posiewy bakteriologiczne stolca oraz rektoskopia lub fibrosigmoidoskopia. Ponadto w zależności od stanu klinicznego pacjenta oraz wywiadu rodzinnego, wykonuje się test tolerancji laktozy lub 2-tygodniowa próba z dietą bezlaktozową, kolonoskopię, czy USG lub tomografia komputerowa jamy brzusznej.

Zespół jelita drażliwego rozpoznaje się więc ściśle na podstawie objawów i wykluczenia chorób organicznych.

5. Zespół jelita drażliwego - leczenie

Zespołu jelita drażliwego na dzień dzisiejszy nie można trwale wyleczyć, ale można opanować jej objawy. Aby to było możliwe, należy przestrzegać diety, unikać/radzić sobie ze stresem oraz stosować odpowiednie leki objawowe. Leki powinny zostać dobrane przez gastroenterologa, w zależności od postaci:

  • W postaci biegunkowej można stosować loperamid, difenoksylat, cholestyraminę.
  • Zaparcia mogą być leczone otrębami i laktulozą.
  • Chorzy z wzdęciami mogą stosować simetikon lub dimetikon.
  • W przypadku bólu poposiłkowego może być stosowany bromek oksyfenonium oraz hioscyna.
  • Jeśli ból jest przewlekły, to warto rozważyć stosowanie amitryptyliny lub paroksetyny – leków o działaniu przeciwdepresyjnym, które mogą znacznie zmniejszyć dolegliwości.
  • W przypadku nasilonego niepokoju czy lęku lekarz może zalecić benzodiazepiny.

Oprócz tych leków od wielu lat próbuje się stosować inne, czasami ze znacznym powodzeniem. Do najbardziej sprawdzonych i skutecznych należą:

1. Iberogast - jego stosowanie i liczne badania kliniczne łącznie z porównywaniem z placebo wykazują, że jest to preparat wartościowy i warty spopularyzowania. Oparty wyłącznie o składniki roślinne, zaspakajać może oczekiwania wielu „proekologicznie” nastawionych pacjentów. Poszczególne składniki leku znane są jednak od tysięcy lat i zalecane przez medycynę ludową w opisywanych schorzeniach. W skład nalewki wchodzą następujące składniki:

  • Ubiorek gorzki (Iberis amara), który ma działanie prokinetyczne, przeciwzapalne i chroniące błonę śluzową przewodu pokarmowego.
  • Korzeń arcydzięgla o działaniu spazmolitycznym i wzmagającym apetyt.
  • Kwiat rumianku o działaniu spazmolitycznym, przeciwzapalnym, wiatropędnym, przeciwbakteryjnym i przeciwwrzodowym.
  • Kminek, który działa spazmolitycznie, wiatropędnie i przeciwbakteryjnie.
  • Owoc ostropestu, który chroni wątrobę i ma działanie przeciwdyspeptyczne.
  • Liść melisy o działaniu uspokajającym i wiatropędnym.
  • Liść mięty pieprzowej, która działa spazmolitycznie, przeciwwymiotnie, przeciwfermentacyjnie i znieczulająco.
  • Ziele glistnika o działaniu spazmolitycznym i przeciwzapalnym.
  • Korzeń lukrecji działający spazmolitycznie, przeciwzapalnie i ochronnie na śluzówkę jelit.
  • W Iberogaście podstawowym składnikiem jest wyciąg z ubiorka, lecz jego działanie zostało sprzężone z działaniem ośmiu innych ekstraktów, co w rezultacie dało lek o klinicznie udowodnionej skuteczności

2. Trimebutyna – jest lekiem rozkurczowym stymulującym pracę jelit. Działa poprzez łączenie się z receptorami opioidowymi. Wywołuje działanie pobudzające na hipokinetyczne, a działanie spazmolityczne na hiperkinetyczne mięśnie jelita. Reguluje perystaltykę całego przewodu pokarmowego. Trimebutyna przywraca fizjologiczną ruchliwość w czynnościowych zaburzeniach trawienia związanych z zaburzeniami perystaltyki przewodu pokarmowego. Działanie następuje po ok. 1 godzinie po podaniu doustnym. Wskazania do zastosowania trimebutyny oprócz zespołu jelita drażliwego obejmują także bóle brzucha, stany skurczowe jelit, biegunki, zaparcia, refluks żołądkowo-jelitowy, niestrawność czynnościową oraz porażenną niedrożność jelit. Przeciwwskazaniem do zastosowania trimebutyny jest nadwrażliwość na ten lek lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. Podczas stosowania należy pamiętać o tym, nie zaleca się podawania trimebutyny w pierwszym trymestrze ciąży. W drugim i trzecim trymestrze ciąży lek można zastosować tylko w przypadku zdecydowanej konieczności. W czasie karmienia piersią stosowanie preparatu nie jest przeciwwskazane.

3. Mebeweryna – jest spazmolitykiem muskulotropowym, który działa bezpośrednio rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Usuwa skurcz bez zaburzania prawidłowej motoryki jelit. Mebeweryna może być stosowana u chorych na jaskrę i przerost prostaty. Nie powoduje podwójnego widzenia i uczucia suchości w ustach. W przypadku zespołu jelita drażliwego jego działanie służy leczeniu bólów brzucha wywołanych kurczem mięśni gładkich jelit i zaburzeń czynnościowych. Jeśli chodzi o działania niepożądane, to zdarzają się one bardzo rzadko, ale mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, w szczególności pokrzywka, obrzęk naczynioworuchowy, obrzęk twarzy i wysypka.

4. Tegaserod – jest nowym lekiem z grupy leków prokinetycznych, działającym na receptory serotoninowe 5-HT4. Leki prokinetyczne pobudzają pasaż jelitowy, dodatkowo poprawiają funkcję dolnego zwieracza przełyku i opróżnianie żołądka, co ma duże znaczenie w przypadku refluksu. Poprawa perystaltyki jest ważna w przypadkach postaci zaparciowej zespołu jelita drażliwego. W porównaniu do innych leków z grupy leków prokinetycznych (metoklopramid, cizapryd) odznacza się większą skuteczności oraz zdecydowanie mniejszą częstością występowania działań niepożądanych. Niestety w Polsce problemem jest jego dostępność, gdyż lek jeszcze nie ma rejestracji na terenie naszego kraju. Jednakże jest dostępny w wielu krajach Europy.

Pokarm powinien być urozmaicony i bogaty we włókna roślinne. U pacjentów z biegunką i bólem brzucha dobry efekt przynosi spożywanie otrębów. Zamiast otrąb chorzy mogą przyjmować środki pęczniejące typu metylocelulozy. Należy unikać potraw zawierających dużo węglowodanów oraz wzdymających: fasoli, kapusty, brukselki. Zaleca się unikanie picia kawy i alkoholu.

Jak wspomniano, zespół jelita drażliwego jest chorobą psychosomatyczną pozostającą nieraz w ścisłym związku ze stanem psychicznym chorego. W związku z tym oprócz wspomnianych leków przeciwdepresyjnych (wykorzystywanych również niekiedy w terapii przeciwlękowej) zastosowanie ma psychoterapia. Po taką metodę należy sięgnąć wówczas, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów. Najbardziej skuteczną formą psychoterapii w zespole jelita drażliwego pozostaje terapia poznawczo-behawioralna.

6. Zespół jelita drażliwego - czy można zapobiec ?

Jako, że nieznana jest pierwotna przyczyna zespołu jelita drażliwego nie wiemy jeszcze jak jej zapobiegać. Jednakże każdy chory może dowiedzieć się jak zapobiegać występowaniu objawów zespołu jelita drażliwego. Znaczna część pacjentów z IBS potrafi w większym stopniu kontrolować schorzenie dzięki starannej obserwacji potencjalnych czynników wywołujących atak IBS. Można to osiągnąć stosunkowo łatwo: prowadząc osobisty dzienniczek IBS, w którym należy przez kilka tygodni zapisywać wszystko, co pacjent zjada i wypija, oraz inne okoliczności i zdarzenia. Zapis należy porównać z występowaniem objawów zespołu jelita drażliwego. Można wówczas ustalić, jakie potrawy, napoje lub zdarzenia poprzedzają wystąpienie objawów.

7. Zespół jelita drażliwego - rokowanie

Niestety zespół jelita drażliwego na dzień dzisiejszy nie jest wyleczalna. U większości chorych dolegliwości uporczywie nawracają. Pozytywnym faktem jest to, że pomimo znacznego dyskomfortu i obniżenia jakości życia choroba ma łagodny przebieg i nigdy nie prowadzi do wyniszczenia ani innych poważnych konsekwencji.

Komentarze (15)
~Moran
~Moran ponad rok temu

Panie Doktorze no ale od samego odstawienia benzodiazepin które Pan zaleca wystąpić może zespół podobny do jelita drażliwego. Lekarze odchodzą od ich stosowania ponieważ następuje przyzwyczajenie i zespół abstynencyjny.

Odpowiedz
~ktoś
~ktoś ponad rok temu

@~Xnikita79: Można też przeprowadzić badanie na obecność kalprotektyny w stolcu zamiast robić od razu kolonoskopie:) ja się męczę już 4 miesiąc z moimi dolegliwościami i jest ciężko z tym żyć:/ mimo braku jakiś większych stresów,a czasami nawet żadnych miewam biegunki na okrągło:/

Odpowiedz
~jagoda32
~jagoda32 ponad rok temu

ciezka sprawa z tą chorobą, na pewno trzeba zmienic diete pod taka ktora nie bedzie dodatkowo draznic jelit..mi lekarz polecil probiotyk Lakcid, dziala osłonowo, sprzyja odnowieniu i regeneracji flory jelitowej.. biore od kilku miesiecy (nie ma opcji uzaleznienia sie od Lakcidu) i widze poprawe..Jednak dieta i tak musi byc zachowana..

Odpowiedz
~Polka
~Polka ponad rok temu

@~wojtek: Wojtku mnie dopiero po roku NFZ zdiagnozował, o kolonoskopię musiałam się naprosić, lekarz z Lublina leczył mnie na niestrawność lekami z laktozą, co się okazało, że mam nietolerancję. Dopiero po 2 miesiącach oczekiwania na kolonoskopię z NFZ stwierdzono IBS. Polecam badanie zrobić od razu.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zespół jelita drażliwego - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Zespół jelita drażliwego - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie
Zespół jelita drażliwego - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie

Mięta pieprzowa na zespół jelita drażliwego

nawet 20% populacji. Czym jest zespół jelita drażliwego? Zespół jelita drażliwego to przewlekła choroba przewodu pokarmowego...

Zapalenie jelit - przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie, profilaktyka

Zespół jelita drażliwego - objawy, diagnoza, przyczyny

się zespół jelita drażliwego to biegunka. Jeżeli chodzi o postać zaparć to mogą pojawić się też inne objawy przykładowo bóle napadowe w formie kolki (...) . Zespół...

Zespół jelita drażliwego - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie

Książka Gluten na widelcu

Światowej sławy ekspert w dziedzinie celiakii i dyrektor Centrum Celiakii na Uniwersytecie Columbia Peter H.R. Green oraz Rory Jones napisali znakomitą książkę na temat glutenu. Objaśniają w niej naukowe fakty stojące za obecną modą na dietę bezglutenową. Książka...

Zespół nerczycowy - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, powikłania

Zespół nefrotyczny - zdjęcia

Zespół nefrotyczny - zdjęcia

Dysfunkcja kłębuszków nerkowych u chorego na zespół nerczycowy.

Zespół jelita drażliwego - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie

Jelita jak drugi mózg

Jelita jak drugi mózg

się najczęściej chorzy na IBS, czyli zespół jelita drażliwego. Wiele osób uważa, że powiększający się w ciągu dnia brzuch jest normalnym zjawiskiem (...) przyczyną występowania zaburzeń...

Zespół policystycznych jajników (PCOS) - przyczyny powstawania, objawy, rozpoznanie, leczenie

Jajnik policystyczny - zdjęcia

Jajnik policystyczny - zdjęcia

Powodem zachorowania jest m.in. nadmierna ilość męskich hormonów.

Guz nadnerczy - objawy, rozpoznanie, leczenie, rokowanie

Nowotwór nadnerczy - zdjęcia

Nowotwór nadnerczy - zdjęcia

Zdjęcie przedstawia guza (17 cm średnicy) wyciętego 27-letniej pacjentce.

Rak pęcherza moczowego - przyczyny, objawy, leczenie, przerzuty

Badania dotyczące raka pęcherza moczowego

z wystąpieniem raka sutka oraz zespół Lyncha łączony z rakiem jelita grubego. W przypadku nowotworów bywa jednak tak, że bardzo często trudno (...) choroby nowotworowej. Ale nie zawsze tak się dzieje. Bywają bowiem...

Wzdęcia - przyczyny, dolegliwości, diagnostyka, leczenie

6 zaskakujących przyczyn wzdęć

6 zaskakujących przyczyn wzdęć

. Zespół jelita drażliwego W przypadku zespołu jelita drażliwego często obserwuje się skłonność do występowania zaparć i wzdęć. Jest to związane (...) dotkniętych stanem...

Choroby i dolegliwości

Ciekawe fakty na temat zespołu jelita drażliwego

Ciekawe fakty na temat zespołu jelita drażliwego

Znana nieznana choroba Bóle brzucha, wzdęcia, zatwardzenie czy biegunka to tylko niektóre objawy zespołu jelita drażliwego. Około jedna na dziesięć (...) i pouczające.Zespół jelita wrażliwego...