Ziołowe leki na menopauzę – czy są skuteczne i bezpieczne?

Leki ziołowe na menopauzę bez recepty – dlaczego warto?

W przypadku leczenia objawów menopauzy dobrze sprawdza się terapia zastępcza, która została gruntownie przebadana. Wiele kobiet ma jednak wątpliwości co do jej stosowania lub istnieją ku temu przeciwwskazania (np. rak piersi i inne nowotwory zależne od estrogenu, ostre choroby wątroby, choroby zatorowo-zakrzepowe). Obawy dotyczą m.in. zwiększonego ryzyka zachorowalności na raka piersi, udaru mózgu, żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej i incydentów sercowo-naczyniowych[1], zapalenia trzustki, krwotoków z dróg rodnych czy przybierania na wadze[2].

Dlatego wiele kobiet decyduje się przerwać terapię hormonalną i sięga po ziołowe leki na menopauzę łagodzące jej objawy. Pojawia się coraz więcej badań na temat skuteczności i bezpieczeństwa takiej metody. Na przykład lek Remifemin® oparty na wyciągu z pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa) został przebadany w licznych badaniach klinicznych, z których wynika, że ryzyko skutków ubocznych z takim leczeniem to jedynie 0,16%, jednak w ulotce leku Remifemin podano szczegółowy wykaz częstotliwości działań niepożądanych, które mogą występować w różnych zakresach: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo rzadko (< 1/10 000) oraz nieznane (częstość nieokreślona). Choć badanie wskazuje na bardzo niski wskaźnik działań niepożądanych, warto zauważyć, że w ulotce istnieje możliwość wystąpienia efektów ubocznych w różnych przedziałach częstości, co może sugerować większe ryzyko przy długotrwałym stosowaniu leku.

Oprócz pluskwicy groniastej w ziołowych lekach na menopauzę wykorzystuje się również wyciągi z nasion soi, szyszek chmielu zwyczajnego i nasion lnu zwyczajnego.

Wyciąg z pluskwicy groniastej w lekach na menopauzę – czy jest skuteczny?

Pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa L. (Nutt.), Actaea racemosa L., CR) to roślina z rodziny jaskrowatych, która pochodzi z północno-wschodniej Ameryki i Kanady. Od wieków znana ze swoich leczniczych właściwości. Rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej wykorzystywali ją do łagodzenia dolegliwości takich jak: przemęczenie, reumatyzm, nieżyt oskrzeli. Od XIX wieku opisywane jest jej działanie w dziedzinie ginekologii. Badania z 1989 roku wskazywały na stosowanie ekstraktów z pluskwicy groniastej przy dolegliwościach związanych z cyklem miesiączkowym i menopauzą. W 2002 roku roślina ta pojawiła się w monografii WHO, gdzie uznano ją za skuteczną przy objawach klimakterycznych takich jak: uderzenia gorąca i nadmierna potliwość, zaburzenia snu, drażliwość. O pluskwicy groniastej w kontekście menopauzy pisały też m.in.: Europejska Naukowa Kooperacja w Dziedzinie Fitoterapii i Komitet ds. Produktów Leczniczych Roślinnych[3].

Wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej zawiera składniki aktywne biologiczne, takie jak: glikozydy triterpenowe (acteina, cimicifugozyd, deoksyacteina), kwas izoferulowy alkaloidy, n-metylocytyzyna[4]. Aktualne badania wykazały, że działa ona poprzez ośrodkowy układ nerwowy, a nie ma działania estrogenowego. Ziołowe leki na menopauzę z wyciągiem z tej rośliny mogą stanowić bezpieczną i skuteczną alternatywę dla hormonalnej terapii zastępczej[5]. Mogą być stosowane podczas wszystkich etapów okresu menopauzalnego (perimenopauzy, menopauzy, postmenopauzy) naturalnej i indukowanej. Należy jednak pamiętać, że lek Remifemin® nie zawiera hormonów i nie reguluje ich poziomu, dlatego nie jest zamiennikiem terapii hormonalnej.

W 2018 roku Komitet ds. Produktów Leczniczych Roślinnych zatwierdził i wydał oficjalną monografię na temat pluskwicy, w której orzekł, że preparaty zawierające odpowiednie ekstrakty wykazują pozytywny stosunek między korzyściami a ryzykiem przy leczeniu objawów menopauzy[6].

Ziołowe leki na uderzenia gorąca

Uderzenia gorąca to jeden z najbardziej charakterystycznych objawów naczynioruchowych okresu menopauzy, który pojawia się u większości kobiet na skutek niedoboru estrogenów i zmian neuroendokrynnych. Zostało udowodnione licznymi randomizowanymi, kontrolowanymi lub obserwacyjnymi badaniami, że leki z pluskwicą groniastą skutecznie i bezpiecznie łagodzą ten uciążliwy objaw. W Niemczech opracowano standaryzowany wyciąg z kłącza pluskwicy, znany pod nazwą Remifemin®, który od lat 50. XX wieku stosowany jest w leczeniu objawów menopauzy. Badania kliniczne, obejmujące już ponad 12 000 pacjentek, wykazały, że wyciąg ten skutecznie zmniejsza częstość i intensywność uderzeń gorąca oraz poprawia jakość snu i ogólne samopoczucie. Lek ten nie zawiera hormonów, nie zwiększa ryzyka zachorowalności na nowotwory i inne choroby przewlekłe. Może być też stosowany u kobiet, które z różnych przyczyn szukają naturalnych i sprawdzonych rozwiązań [7].

[1] Kanadys Wiesław Maciej, Leszczyńska-Gorzelak Bożena, Oleszczuk Jan, Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania Pluskwicy groniastej (Actaea/Cimicifuga racemosa) w leczeniu objawów naczynioruchowych – przegląd badań klinicznych, Ginekol Pol. 2008, 79, 287-296, journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/download/46736/33523, data wejścia 20.08.2025.

[2] Anna Marchelak, Aleksandra Prokop, Anna Magiera, Pluskwica groniasta (Actaea racemosa L./ Cimicifuga racemosa (L.) Nutt.) – rola we współczesnej fitoterapii dolegliwości okresu menopauzy, Farmacja Polska, 2024, 80(6): 401–414publicum.umed.lodz.pl/info/article/AML01fa51bb6cbd4e4cb1f54d0134e85dbd?ps=20&lang=pl&title=&pn=1&cid=179564, data wejścia 20.08.2025.

[3] Dr. Jennifer-Christin Kuchernig, Dr. Yvonne Ziegler, Remifemin® Study Compendium. Expertise in the treatment of menopausal symptoms since 1956. Hormone-free phytotherapy with the unique isopropanolic Cimicifuga racemosa (iCR) special extract, Schaper & Brümmer GmbH & Co. KG.

[4] Tamże.

[5] Tamże.

[6] Tamże.

[7] Tamże.

Źródła

1. Kanadys Wiesław Maciej, Leszczyńska-Gorzelak Bożena, Oleszczuk Jan, Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania Pluskwicy groniastej (Actaea/Cimicifuga racemosa) w leczeniu objawów naczynioruchowych – przegląd badań klinicznych, Ginekol Pol. 2008, 79, 287-296, journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/download/46736/33523, data wejścia 20.08.2025.
2. Anna Marchelak, Aleksandra Prokop, Anna Magiera, Pluskwica groniasta (Actaea racemosa L./ Cimicifuga racemosa (L.) Nutt.) – rola we współczesnej fitoterapii dolegliwości okresu menopauzy, Farmacja Polska, 2024, 80(6): 401–414publicum.umed.lodz.pl/info/article/AML01fa51bb6cbd4e4cb1f54d0134e85dbd?ps=20&lang=pl&title=&pn=1&cid=179564, data wejścia 20.08.2025.
3. Dr. Jennifer-Christin Kuchernig, Dr. Yvonne Ziegler, Remifemin® Study Compendium. Expertise in the treatment of menopausal symptoms since 1956. Hormone-free phytotherapy with the unique isopropanolic Cimicifuga racemosa (iCR) special extract, Schaper & Brümmer GmbH & Co. KG.
4. Tamże.