Omamy i halucynacje

Omamy są określane inaczej jako halucynacje. Należą do objawów psychotycznych pozytywnych (wytwórczych), tzn. stanowią wyraźne odchylenie od normalnych procesów poznawczych, w przeciwieństwie do objawów negatywnych, które wyrażają brak lub obniżenie normalnych reakcji u chorego. Halucynacje to zaburzenia percepcji (spostrzegania). Doznania osoby nie opierają się na żadnym konkretnym bodźcu występującym w rzeczywistości. Mimo braku obiektu spostrzeżeń, spostrzeżenia takie występują. Ponadto, osoba chora ma głębokie poczucie realności własnych spostrzeżeń. Omamy występują najczęściej w przebiegu różnych chorób psychicznych, np. w schizofrenii, w psychozach organicznych, zaburzeniach świadomości, w ciężkich postaciach manii i depresji albo w wyniku odurzenia substancją psychoaktywną.

Spis treści:
  1. 1. Co to są omamy?
  2. 2. Rodzaje omamów
  3. 3. Przyczyny omamów

1. Co to są omamy?

Często na egzaminach ze specjalizacji psychiatrycznej pada pytanie: „Czym różnią się omamy od halucynacji?”. I niejednokrotnie nawet najbardziej wyuczony student popełnia błąd, doszukując się wysublimowanych różnic. Omamy i halucynacje są synonimami, używa się tych słów zamiennie, więc nie mogą się od siebie różnić. Pierwsze opisy omamów pochodzą od francuskiego psychiatry, żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku, o imieniu Jean-Étienne Dominique Esquirol. O omamach mówi się wówczas, gdy doznania danej osoby nie opierają się na żadnym konkretnym bodźcu rzeczywistości, są odbierane jako prawdziwe oraz pochodzące z narządów zmysłów chorego.

Można wyróżnić omamy proste – pojedyncze błyski, plamy, migania, trzaski, szumy, dzwonienia i złożone – kiedy chory widzi przedmioty, ludzi, zwierzęta, całe sceny, słyszy głosy ludzkie, melodie, śpiew. Halucynacje mogą mieć rozmaity stopień wyrazistości i nasilenia. Mogą być zlokalizowane w konkretnej otaczającej rzeczywistości (np. wrażenie, że zmarły ojciec chodzi po pokoju), kiedy indziej lokalizacja omamów może nie dotyczyć konkretnego środowiska. Omamy odnoszą się do wszystkich analizatorów i tak wyróżnia się omamy:

  • słuchowe, np. dialogi komentujące zachowanie chorego, głosy, proste dźwięki, melodie, gwizdy, stuki, szumienie w uszach, echo myśli;
  • wzrokowe, np. wrażenia świetlne, miganie, błyski, obrazy ludzi, zwierząt, przedmiotów, widzenie scen z filmów rozgrywających się na oczach chorego;
  • smakowe, np. zmiana wrażeń smakowych, odczuwanie w pokarmach chemikaliów, sztucznych lub obcych smaków;
  • węchowe, np. odczuwanie zapachów nieprzyjemnych (zgnilizny, fetoru, zapachu fekaliów) albo przyjemnych, które często towarzyszą patologicznym stanom ekstazy i euforii;
  • czuciowe, np. doznania z powierzchni i wnętrza ciała, wrażenia mrowienia, drętwienia, wilgoci, zmiany czucia temperatury (zimna, ciepła), doznanie przemieszczania się w środku narządów wewnętrznych, zaburzenia poczucia ruchu i lokalizacji w przestrzeni, fałszywe uczucia w obrębie stawów i mięśni.

Halucynacje somatyczne (w obrębie skóry i ciała) występują bardzo często w przypadku zażycia substancji halucynogennych, np. LSD, meskaliny. Narkomani mają tzw. halucynozy pasożytnicze, inaczej nazywane formikacjami, które objawiają się wrażeniem, że na lub pod skórą pełzają albo chodzą insekty. Często tego typu halucynacje zmysłowe prowadzą do samookaleczeń.

2. Rodzaje omamów

Czym różnią się halucynoidy od halucynozy? Halucynoidy to postrzeżenia, wobec których chory nie ma poczucia realności. Występują najczęściej w ramach zaburzeń psychosensorycznych w padaczce skroniowej. Halucynoza natomiast to zaburzenie zdominowane przez omamy. Termin „halucynozy” rezerwuje się dla stanów, w których przyczyna halucynacji ogranicza się lub wiąże się z substancją odurzającą, np. alkoholem albo narkotykami. Ze względu na treść omamów wyróżnia się:

  • omamy odruchowe – bodziec działający na jeden analizator (np. słuch) wywołuje halucynacje w ramach innego analizatora (np. wzroku);
  • omamy negatywne – niepostrzeganie przez chorego pewnych przedmiotów, znajdujących się w otoczeniu, przy prawidłowym spostrzeganiu innych przedmiotów;
  • omamy słowno-ruchowe Séglasa – odczuwanie przez chorego ruchów artykulacyjnych warg, języka, krtani, co prowadzi czasem do głośnego wypowiadania omamów;
  • pseudohalucynacje (omamy rzekome) – objawy halucynacji, które różnią się od omamów brakiem poczucia realności, obiektywności i lokalizowane są przez chorego nie w otaczającym środowisku, ale wewnątrz głowy lub ciała, np. słyszenie w brzuchu, widzenie w umyśle. Pseudohalucynacje występują np. w zespołach paranoidalnych czy psychozach pourazowych;
  • omamy psychiczne – ich treścią są myśli, bezdźwiękowe głosy. Chorzy mają poczucie, że myśli są im nasyłane z zewnątrz;
  • omamy psychosensoryczne – wrażenia zmiany wielkości swego ciała, np. głowa rozdyma się, noga kurczy się, ręka wydłuża się. Do tej kategorii omamów należy symptom sobowtóra – odczuwanie podwojenia swojego ciała.

3. Przyczyny omamów

Omamy (halucynacje) towarzyszą zaburzeniom psychotycznym, np. schizofreniom, organicznym zaburzeniom psychicznym, chorobie afektywnej dwubiegunowej lub powstają w wyniku przyjmowania substancji psychoaktywnych i w zaburzeniach psychoorganicznych (majaczenie, otępienie). Omamy mogą pojawić się wskutek maksymalnie silnych przeżyć emocjonalnych (psychozy reaktywne). Omamy mogą się też wiązać z pewnymi cechami osobowości i myśleniem życzeniowym (np. pragnienie bycia odwiedzonym przez zmarłego krewnego), ale zazwyczaj są to omamy niepsychotyczne, ewentualnie z pogranicza normy i patologii.

Obecność i charakter omamów nie wnosi zbyt wiele do obrazu klinicznego choroby ani nie decyduje o dalszych rokowaniach leczenia. Kiedy halucynacje nasilają się, mogą przyczyniać się do zwiększenia stopnia zakłóceń psychicznych i ryzyka niebezpiecznych zachowań chorego, dlatego wówczas niezbędna jest hospitalizacja i właściwe leczenie farmakologiczne, które złagodzi objawy psychotyczne. Czasami omamy mają charakter przewlekły, szczególnie u schizofreników. Występują u nich najczęściej omamy słuchowe, rzadziej wzrokowe, smakowe, węchowe czy dotykowe.

Bibliografia

  • Seligman M.E., Walker E.F., Rosenhan D.L, Psychopatologia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2003, ISBN 83-7298-441-7.
  • Szymańska Z., Psychiatria wieku dziecięcego i młodzieńczego, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1967.
Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
1

Pytania do specjalistów

Czy halucynacje to objawy schizofrenii?

Od kilku miesięcy dziwnie się czuję. Jestem słaba, nic mi się nie chce. Bywało, że miałam myśli samobójcze, ale to było kilka lat temu. Do tego doszła śmierć bliskiej osoby, ciągle się denerwuję oraz, co najgorsze, często słyszę jakieś dziwne dźwięki....

Omamy senne

Zasypiam i śni mi się, że leżę w łóżku twarzą do ściany. Na ścianie jest makatka a w stronę mojej twarzy idzie pająk, na co natychmiast odskakuję i w tym momencie się budzę. Nie pamiętam momentu przebudzenia, traktuję zdarzenie jako całość, czasem zapalam...

Odpowiada: Mgr Kamila Krocz Mgr Kamila Krocz
pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 1 odpowiedź Omamy i halucynacje u 85-latki ~:

Witam, Moja babcia od jakiegoś czasu ma omamy(halucynacje). Widzi rzeczy, których nie ma i za wszelką cenę chce drugą osobę przekonać, że jednak coś istnieje (np. wiszący stroik na drzwiach, chwyta powietrze i powtarza żeby zobaczyć bo ona daną rzecz...

~ Pytania do specjalistów 2 odpowiedzi Diagnoza depresji psychotycznej a schizofrenii ~:

Witam, mam stwierdzoną depresję psychotyczną, chciałam spytać jak lekarze ją diagnozują tzn. czym się różni ona od schizofrenii, bo objawy wydają się być podobne. Czy depresja psychotyczna jest całkowicie wyleczalna? Zauważyłam też, że mam na codzień...

Artykuły Omamy i halucynacje

Omamy i halucynacje Halucynacje alkoholowe

Halucynacje alkoholowe pojawiają się u osób uzależnionych od alkoholu, które ograniczyły okresowo ilość spożywanego alkoholu lub postanowiły przestać pić. Wówczas na objawy zespołu abstynencyjnego zaczynają nakładać się objawy...

Halucynoza
Omamy i halucynacje Halucynoza

Halucynoza to ogólne pojęcie rezerwowane na określenie zaburzeń psychicznych zdominowanych przez halucynacje (omamy). Patologiczne stany występują wskutek przyczyny organicznej albo pod wpływem substancji psychoaktywnej, np. narkotyków albo...

Grzyby halucynogenne Odtwórz wideo
Omamy i halucynacje Grzyby halucynogenne

Substancje zawarte w grzybach halucynogennych (psylocyna, psylocybina i baeocystyna) powodują wystąpienie omamów i wykazują właściwości psychoaktywne, dlatego ich spożywanie jest w naszym kraju zakazane. Choć nie powodują one uzależnienia...

Możliwe skutki spożycia grzybów halucynogennych Odtwórz wideo
Omamy i halucynacje Możliwe skutki spożycia grzybów halucynogennych

Stosowanie środków psychoaktywnych może wywołać u osoby je przyjmującej szereg działań niepożądanych. Do takich produktów należą grzyby psylocybinowe, które wywołują halucynacje. Ich spożywanie jest zatem groźne nie tylko dla...

Zaburzenia snu Omamy nocne

Problemy ze snem to dość powszechne zjawisko. Stres, przemęczenie, niezdrowy tryb życia – to wszystko może wpłynąć negatywnie na nocny odpoczynek. Niepokojącym sygnałem jest nie tylko bezsenność, ale i urojenia, zwane także omamami. Mogą pojawić...