Wodogłowie

Wodogłowie to z języka greckiego – hydrocephalus. Hydro znaczy „woda”, natomiast cephalus to „głowa”. Wodogłowie jest stanem nieprawidłowego nagromadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego w jamach zwanych komorami, które są strukturami anatomicznymi znajdującymi susię wewnątrz mózgu. Wodogłowie może spowodować trwałe uszkodzenie mózgu wraz z jego zanikiem, co skutkuje różnym stopniem opóźnienia rozwoju dziecka. Narastanie wodogłowia zagraża bezpośrednio życiu dziecka. W przypadku osoby dorosłej wodogłowie jest bardzo niebezpiecznym stanem ze względu na odmienną budowę kości czaszki.

Spis treści:
  1. 1. Zaburzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego
  2. 2. Przyczyny i objawy wodogłowia
  3. 3. Diagnostyka i leczenie wodogłowia

1. Zaburzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy jest wytwarzany przez wewnątrzmózgowe przestrzenie nazywane układem komorowym. Płyn ten krąży w układzie komorowym mózgu, a

następnie wypływa do przestrzeni zewnątrzmózgowych, gdzie jest wchłaniany do układu żylnego. Płyn mózgowo-rdzeniowy dostarcza tkance nerwowej substancji odżywczych i odprowadza szkodliwe produkty przemiany materii. W normalnych warunkach fizjologicznych między wytwarzaniem płynu, jego przemieszczaniem i wchłanianiem istnieje równowaga. Jeżeli płynu mózgowo-rdzeniowego jest za mało lub jego ciśnienie jest zbyt niskie, mózg „osiada” na podstawie czaszki. Natomiast jeśli na drodze jego odpływu z wnętrza mózgu stanie jakaś przeszkoda, ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego niebezpiecznie wzrasta, powodując poszerzenie komór mózgu i ucisk na otaczającą tkankę mózgową.

Objawem wodogłowia u niemowląt jest powiększenie głowy, które zmniejsza wzrosty ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego. W przypadku wodogłowia u dzieci starszych i dorosłych rozmiar głowy nie może się zwiększyć, ponieważ kości czaszki są skostniałe i zrośnięte.

2. Przyczyny i objawy wodogłowia

Przyczyny wodogłowia są bardzo różnorodne. Choroba może się pojawić w każdym wieku i niezależnie od płci. Do przyczyn wodogłowia zalicza się:

  • wodogłowie wrodzone – wodogłowie płodu, występuje od urodzenia, jego przyczyna nie jest znana;
  • krwotoki wewnątrzczaszkowe – wynaczyniona krew po skrzepnięciu może zablokować czasowo lub na trwałe przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego, doprowadzając do rozwoju wodogłowia;
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – to infekcja błony śluzowej pokrywającej mózg. Powoduje obrzęk błony mózgu i może blokować odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • guzy i nowotwory mózgu – w miarę wzrostu coraz bardziej naciskają na tkankę mózgową i utrudniają odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • czynniki genetyczne – bardzo rzadka przyczyna wodogłowia.

U ponad 90% noworodków z przepuklinami oponowo-rdzeniowymi objawy wodogłowia pojawiają się w wieku niemowlęcym.

Objawy wodogłowia są uwarunkowane przez nadciśnienie wewnątrzczaszkowe. Wzrost ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego zależy od wieku dziecka, a dokładnie od budowy czaszki zmieniającej się z wiekiem. U noworodków i niemowląt kości czaszki są ze sobą luźno związane, więc wodogłowie będzie powodowało:

  • powiększanie się głowy;
  • napięcie i uwypuklenia ciemienia;
  • poszerzenie stawów czaszki;
  • opóźnienie rozwoju dziecka;
  • poszerzenie żył skóry głowy.

Wodogłowie u starszych dzieci, u których czaszka jest już ostatecznie uformowana, powoduje wymioty i nasilające się bóle głowy. W ciężkich przypadkach dochodzi do ucisku na pień mózgu, co objawia się utratą przytomności, zaburzeniami krążeniowymi i oddechowymi. Stan ten świadczy o zagrożeniu życia i wymaga pilnego skontaktowania się z lekarzem.

3. Diagnostyka i leczenie wodogłowia

Wodogłowie płodu można uwidocznić za pomocą badania USG już od 20. tygodnia ciąży. U części noworodków po porodzie, pomimo wykazania poszerzenia układu komorowego, nie ma klinicznych objawów aktywnego wodogłowia. Nie można jednak wykluczyć, że objawy wodogłowia nie pojawią się później, w wieku niemowlęcym. Dlatego każde niemowlę musi być poddane długoczasowej ocenie aktywności wodogłowia, która polega na:

  • regularnych pomiarach obwodu głowy z nanoszeniem na siatkę centylową;
  • ocenianiu napięcia ciemienia i szerokości szwów czaszki;
  • ocenie rozwoju psychoruchowego dziecka;
  • ocenie objawów neurologicznych;
  • ocenie wielkości układu komorowego za pomocą USG przezciemieniowego u małych dzieci i tomografii komputerowej u dzieci starszych.

Podstawowym celem leczenia wodogłowia jest zapewnienie możliwie pełnego rozwoju dziecka. Narastające wodogłowie, nazywane czynnym, może być leczone tylko operacyjnie. Leczenie wodogłowia polega na ciągłym przetaczaniu płynu mózgowo-rdzeniowego z poszerzonych przestrzeni wewnątrzmózgowych do innej przestrzeni w ciele dziecka. Używa się do tego specjalnych układów zastawkowych, które pozwalają kontrolować obniżanie ciśnienia w układzie komorowym i objętość przepływającego płynu.

Nowoczesnym sposobem leczenia wodogłowia jest możliwie wczesne zakładanie układów zastawkowych, przetaczających płyn mózgowo-rdzeniowy z układu komorowego do jamy otrzewnowej. Rzadziej stosuje się odprowadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego do pęcherzyka żółciowego i prawego przedsionka. Od sprawnego działania układu zastawkowego zależy życie i możliwość rozwoju leczonego dziecka, dlatego konieczna jest okresowa wymiana elementów zastawki, wykonywana w sposób planowany lub w razie nagłej niesprawności układu zastawkowego.

Bibliografia

  • Jankowski A. Kompendium pediatrii praktycznej, Cornetis, Wrocław 2010, ISBN 978-83-61415-06-0
  • Milanowski A. (red.), Pediatria, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-098-6
  • Kawalec W., Kubicka K. Pediatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3253-9

Źródła zewnętrzne

Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Pytania do specjalistów

Badania na wodogłowie

Córeczka obecnie ma 6 miesięcy. Obwód główki 44,5 cm. Przy urodzeniu 34 cm, waga 2700. Urodzila się trzy tygodnie przed terminem. Wyniki badań: Rozszerzenie struktur mózgu prawidłowe. Zmiany ogniskowe niewidoczne. Powiększone przestrzenie przymózgowe,...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 1 odpowiedź Rozszczep kręgosłupa i wodogłowie u dziecka ~:

Mam pytanie ponieważ mam córeczkę która miała roszczep kręgosłupa ma wodoglowie nie chodzi i ma problemy z nerkami a u męża w rodzinie brat miał rozszczep wargi i podniebienia i mam pytanie czy to jest dziedziczna choroba bo staramy sie o drugie ale boimy...

pokaż 5 następnych

Artykuły Wodogłowie

Amniopunkcja w ciąży
Badania w ciąży Amniopunkcja w ciąży

(...) dziecko z wadą genetyczną (zespół Downa), wadą ośrodkowego układu nerwowego (wodogłowie, przepuklina...

Zdrowie w ciąży Parwowirus B19

(...) 19 w ciąży wiąże się z wieloma powikłaniami u dziecka, takimi jak: noworodkowe zapalenie wątroby, wodogłowie,...

Toksoplazmoza w ciąży
Zdrowie w ciąży Toksoplazmoza w ciąży

(...) porodu przedwczesnego, urodzenia dziecka z niedowagą, z trwałymi zaburzeniami neurologicznymi (wodogłowie, małogłowie,...

Noworodek Przepuklina oponowo-rdzeniowa

(...) wodogłowie, opóźnienie umysłowe. Leczenie przepukliny oponowo-rdzeniowej Większość dzieci w pierwszej dobie po...

Łysienie bliznowaciejące Łysienie bliznowaciejące wrodzone

Łysienie bliznowaciejące wrodzone wiąże się z nieprawidłowym rozwojem skóry i tkanki łącznej. Warto wiedzieć, że tkanki te posiadają skomplikowaną, wielowarstwową strukturę i często defekt jednego białka powoduje znaczne zaburzenia prawidłowej funkcji powłok. Co więcej, wrodzone, uwarunkowane genetycznie łysienie bliznowaciejące często współistnieje z ciężkimi wadami rozwojowymi dotyczącymi innych części ciała np. ubytki w przegrodzie serca, wodogłowie czy rozszczep...

Dieta cukrzycowa w ciąży
Dieta dla cukrzyków Dieta cukrzycowa w ciąży

(...) wady nerek, wodogłowie u noworodka, zwiększona masa dziecka - powyżej 4000g lub opóźnienie w rozwoju płodu i mała...

Badania genetyczne w ciąży
Badania w ciąży Badania genetyczne w ciąży

(...) Edwardsa lub Turnera, oraz wady wrodzone, np. serca, bezmózgowie, wodogłowie, rozszczep wargi lub kręgosłupa,...

Witaminy Hiperwitaminoza

(...) działanie teratogenne. Mogą wystąpić uszkodzenia centralnego układu nerwowego (wodogłowie, małogłowie), wady szkieletu i inne.

Łysienie a choroby Łysienie a liszaj płaski

(...) często w towarzystwie innych wad wrodzonych dziecka takich jak: rozszczep kręgosłupa i podniebienia, wodogłowie,...

pokaż 10 następnych