Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Wodogłowie

Wodogłowie to z języka greckiego – hydrocephalus. Hydro znaczy „woda”, natomiast cephalus to „głowa”. Wodogłowie jest stanem nieprawidłowego nagromadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego w jamach zwanych komorami, które są strukturami anatomicznymi znajdującymi susię wewnątrz mózgu. Wodogłowie może spowodować trwałe uszkodzenie mózgu wraz z jego zanikiem, co skutkuje różnym stopniem opóźnienia rozwoju dziecka. Narastanie wodogłowia zagraża bezpośrednio życiu dziecka. W przypadku osoby dorosłej wodogłowie jest bardzo niebezpiecznym stanem ze względu na odmienną budowę kości czaszki.

1. Zaburzenia krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy jest wytwarzany przez wewnątrzmózgowe przestrzenie nazywane układem komorowym. Płyn ten krąży w układzie komorowym mózgu, a

następnie wypływa do przestrzeni zewnątrzmózgowych, gdzie jest wchłaniany do układu żylnego. Płyn mózgowo-rdzeniowy dostarcza tkance nerwowej substancji odżywczych i odprowadza szkodliwe produkty przemiany materii. W normalnych warunkach fizjologicznych między wytwarzaniem płynu, jego przemieszczaniem i wchłanianiem istnieje równowaga. Jeżeli płynu mózgowo-rdzeniowego jest za mało lub jego ciśnienie jest zbyt niskie, mózg „osiada” na podstawie czaszki. Natomiast jeśli na drodze jego odpływu z wnętrza mózgu stanie jakaś przeszkoda, ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego niebezpiecznie wzrasta, powodując poszerzenie komór mózgu i ucisk na otaczającą tkankę mózgową.

Objawem wodogłowia u niemowląt jest powiększenie głowy, które zmniejsza wzrosty ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego. W przypadku wodogłowia u dzieci starszych i dorosłych rozmiar głowy nie może się zwiększyć, ponieważ kości czaszki są skostniałe i zrośnięte.

2. Przyczyny i objawy wodogłowia

Przyczyny wodogłowia są bardzo różnorodne. Choroba może się pojawić w każdym wieku i niezależnie od płci. Do przyczyn wodogłowia zalicza się:

  • wodogłowie wrodzone – wodogłowie płodu, występuje od urodzenia, jego przyczyna nie jest znana;
  • krwotoki wewnątrzczaszkowe – wynaczyniona krew po skrzepnięciu może zablokować czasowo lub na trwałe przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego, doprowadzając do rozwoju wodogłowia;
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – to infekcja błony śluzowej pokrywającej mózg. Powoduje obrzęk błony mózgu i może blokować odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • guzy i nowotwory mózgu – w miarę wzrostu coraz bardziej naciskają na tkankę mózgową i utrudniają odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • czynniki genetyczne – bardzo rzadka przyczyna wodogłowia.

U ponad 90% noworodków z przepuklinami oponowo-rdzeniowymi objawy wodogłowia pojawiają się w wieku niemowlęcym.

Objawy wodogłowia są uwarunkowane przez nadciśnienie wewnątrzczaszkowe. Wzrost ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego zależy od wieku dziecka, a dokładnie od budowy czaszki zmieniającej się z wiekiem. U noworodków i niemowląt kości czaszki są ze sobą luźno związane, więc wodogłowie będzie powodowało:

  • powiększanie się głowy;
  • napięcie i uwypuklenia ciemienia;
  • poszerzenie stawów czaszki;
  • opóźnienie rozwoju dziecka;
  • poszerzenie żył skóry głowy.

Wodogłowie u starszych dzieci, u których czaszka jest już ostatecznie uformowana, powoduje wymioty i nasilające się bóle głowy. W ciężkich przypadkach dochodzi do ucisku na pień mózgu, co objawia się utratą przytomności, zaburzeniami krążeniowymi i oddechowymi. Stan ten świadczy o zagrożeniu życia i wymaga pilnego skontaktowania się z lekarzem.

3. Diagnostyka i leczenie wodogłowia

Wodogłowie płodu można uwidocznić za pomocą badania USG już od 20. tygodnia ciąży. U części noworodków po porodzie, pomimo wykazania poszerzenia układu komorowego, nie ma klinicznych objawów aktywnego wodogłowia. Nie można jednak wykluczyć, że objawy wodogłowia nie pojawią się później, w wieku niemowlęcym. Dlatego każde niemowlę musi być poddane długoczasowej ocenie aktywności wodogłowia, która polega na:

  • regularnych pomiarach obwodu głowy z nanoszeniem na siatkę centylową;
  • ocenianiu napięcia ciemienia i szerokości szwów czaszki;
  • ocenie rozwoju psychoruchowego dziecka;
  • ocenie objawów neurologicznych;
  • ocenie wielkości układu komorowego za pomocą USG przezciemieniowego u małych dzieci i tomografii komputerowej u dzieci starszych.

Podstawowym celem leczenia wodogłowia jest zapewnienie możliwie pełnego rozwoju dziecka. Narastające wodogłowie, nazywane czynnym, może być leczone tylko operacyjnie. Leczenie wodogłowia polega na ciągłym przetaczaniu płynu mózgowo-rdzeniowego z poszerzonych przestrzeni wewnątrzmózgowych do innej przestrzeni w ciele dziecka. Używa się do tego specjalnych układów zastawkowych, które pozwalają kontrolować obniżanie ciśnienia w układzie komorowym i objętość przepływającego płynu.

Nowoczesnym sposobem leczenia wodogłowia jest możliwie wczesne zakładanie układów zastawkowych, przetaczających płyn mózgowo-rdzeniowy z układu komorowego do jamy otrzewnowej. Rzadziej stosuje się odprowadzenie płynu mózgowo-rdzeniowego do pęcherzyka żółciowego i prawego przedsionka. Od sprawnego działania układu zastawkowego zależy życie i możliwość rozwoju leczonego dziecka, dlatego konieczna jest okresowa wymiana elementów zastawki, wykonywana w sposób planowany lub w razie nagłej niesprawności układu zastawkowego.

Bibliografia

  • Jankowski A. Kompendium pediatrii praktycznej, Cornetis, Wrocław 2010, ISBN 978-83-61415-06-0
  • Milanowski A. (red.), Pediatria, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-098-6
  • Kawalec W., Kubicka K. Pediatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3253-9

Źródła zewnętrzne

Redakcja abcZdrowie.pl,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Wodogłowie - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Wodogłowie
Zdrowie w ciąży

Toksoplazmoza w ciąży

(...) z trwałymi zaburzeniami neurologicznymi (wodogłowie, małogłowie, zwapnienie śródczaszkowe), a także z uszkodzeniem wzroku...

Badania w ciąży

Amniopunkcja w ciąży

(...) urodziły dziecko z wadą genetyczną (zespół Downa), wadą ośrodkowego układu nerwowego (wodogłowie, przepuklina...

Zdrowie w ciąży

Parwowirus B19

(...) parwowirusem B19 w ciąży wiąże się z wieloma powikłaniami u dziecka, takimi jak: noworodkowe zapalenie wątroby, wodogłowie,...

Łysienie bliznowaciejące

Łysienie bliznowaciejące wrodzone

Łysienie bliznowaciejące wrodzone wiąże się z nieprawidłowym rozwojem skóry i tkanki łącznej. Warto wiedzieć, że tkanki te posiadają skomplikowaną, wielowarstwową strukturę i często defekt jednego białka powoduje znaczne zaburzenia prawidłowej funkcji powłok. Co więcej, wrodzone, uwarunkowane genetycznie łysienie bliznowaciejące często współistnieje z ciężkimi wadami rozwojowymi dotyczącymi innych części ciała np. ubytki w przegrodzie serca, wodogłowie czy rozszczep kręgosłupa. Przyczyny wrodzonego...

Badania w ciąży

Badania genetyczne w ciąży

(...) bezmózgowie, wodogłowie, rozszczep wargi lub kręgosłupa, karłowatość. Badania genetyczne inwazyjne Wiążą się z ryzykiem...

Szczepienia obowiązkowe i zalecane

Szczepienie przeciw różyczce

Szczepienie przeciw różyczce

(...) wodogłowie oraz upośledzenie umysłowe, zapalenie mózgu i opon, uszkodzenie wątroby, płuc. Są to więc poważne wady wrodzone...

Dieta dla cukrzyków

Dieta cukrzycowa w ciąży

(...) zagrożeniem dla płodu i może przyczynić się do powikłań ciążowych, wśród których najczęstsze są: wady serca, wady...

Witaminy

Hiperwitaminoza

(...) (wodogłowie, małogłowie), wady szkieletu i inne. Wady rozwojowe często są przyczyną przedwczesnego porodu lub poronienia. Witamina...

Łysienie a choroby

Łysienie a liszaj płaski

(...) wodogłowie, defekty w przegrodzie serca. nabyte - do zewnątrzpochodnych składowych łysienia nabytego zaliczamy czynniki:...

Dieta przyszłej mamy

Suplementy w ciąży

(...) oka do ciemności. Jednak jej przedawkowanie może wpływać negatywnie na rozwój płodu (wodogłowie, małogłowie, wady...