Chorej na raka pobrano komórki, które zmieniły medycynę. Rodzina zawarła ugodę

Szczegóły porozumienia, sfinalizowanego w sądzie federalnym w stanie Maryland, nie zostały ujawnione. Wspólne oświadczenie rodziny Lacks i szwajcarskiego koncernu ograniczyło się do informacji, że strony są zadowolone z rozwiązania sprawy poza salą sądową i nie będą jej dalej komentować.

Henrietta Lacks była 31-letnią matką pięciorga dzieci, gdy zmarła na raka szyjki macicy. Leczyła się w szpitalu Johns Hopkins w Baltimore. Podczas biopsji lekarze pobrali fragment guza. Komórki nowotworowe okazały się wyjątkowe - jako pierwsze w historii przetrwały i zaczęły namnażać się w warunkach laboratoryjnych bez ograniczeń czasowych.

Tak powstała linia HeLa, pierwsza "nieśmiertelna" linia ludzkich komórek. Umożliwiła przełomowe badania, w tym prace nad szczepionką przeciwko polio, rozwój mapowania genetycznego, a dekady później również badania nad szczepionkami przeciw COVID-19. Stała się fundamentem współczesnej biologii komórkowej.

Szpital Johns Hopkins utrzymuje, że nigdy nie sprzedawał ani nie czerpał zysków z komórek HeLa. Jednak na przestrzeni lat liczne firmy opatentowały technologie wykorzystujące tę linię komórkową i zarabiały na produktach powstałych z jej użyciem.

W pozwie złożonym w 2024 roku przeciwko Novartis spadkobiercy Lacks domagali się zwrotu pełnej kwoty zysków netto uzyskanych przez firmę dzięki komercjalizacji linii HeLa. W dokumentach sądowych komórki określono jako "skradzione", podkreślając brak świadomej zgody pacjentki.

Prawnicy rodziny argumentowali, że koncerny farmaceutyczne korzystały z efektów pracy naukowej opartej na komórkach Lacks przez dekady, mimo że pochodzenie linii HeLa było powszechnie znane. W ich ocenie był to przykład systemowych nierówności i wykorzystywania czarnoskórych pacjentów w amerykańskim systemie ochrony zdrowia w połowie XX wieku.

Ugoda z Novartis jest już drugą zawartą przez spadkobierców Lacks. W 2023 roku podobne, nieujawnione porozumienie osiągnięto z firmą biotechnologiczną Thermo Fisher Scientific. Postępowania przeciwko kolejnym firmom pozostają w toku. W sądzie w Baltimore toczy się sprawa przeciwko Ultragenyx Pharmaceutical, a także przeciwko koncernowi Viatris. Prawnicy reprezentujący rodzinę sygnalizowali, że mogą pojawić się kolejne pozwy.

Sprawa Henrietty Lacks stała się jednym z najważniejszych symboli debaty o zgodzie pacjenta, prawach do materiału biologicznego oraz etycznych granicach badań medycznych.

Źródło: AP