Choroba krwotoczna noworodków – objawy, przyczyny i zapobieganie

Choroba krwotoczna noworodków jest osoczową skazą krwotoczną. Nie występuje rodzinnie. Ma charakter nabyty. Odpowiada za nią niedobór witaminy K oraz czynników krzepnięcia, które są od niej zależne. Ma to związek z tym, że witamina K odgrywa istotną rolę w procesach syntezy białek, między innymi czynników krzepnięcia krwi.

Choroba krwotoczna noworodków może występować w trzech postaciach jako:

• postać o wczesnym początku – mówi się o niej, gdy objawy choroby pojawiają się w pierwszej dobie życia (u dzieci matek, które stosowały w ciąży leki wpływające na metabolizm witaminy K).
• postać klasyczna, która manifestuje się pomiędzy 2. a 7. dniem życia.
• postać o późnym początku, o której mówi się, gdy występuje między 1. tygodniem a 6. miesiącem życia (u niemowląt karmionych piersią, którym nie podano profilaktycznej dawki witaminy K).

Do grupy ryzyka postaci o wczesnym początku należą noworodki, które nie otrzymały profilaktycznej dawki witaminy K oraz dzieci matek, które w ciąży były leczone:

• lekami przeciwbakteryjnymi (ryfampicyna, cefalosporyny, izoniazyd),
• niektórymi lekami przeciwpadaczkowymi (fenytoina, barbiturany),
• antagonistami witaminy K (leki przeciwzakrzepowe).

W grupie ryzyka klasycznej postaci krwawienia z niedoboru witaminy K znajdują się przede wszystkim noworodki urodzone w zamartwicy, z porodów zabiegowych oraz wcześniaki.

W przypadku późnej postaci choroby w grupie najwyższego ryzyka są noworodki z chorobami wątroby przebiegającymi z cholestazą oraz noworodki karmione piersią.

Objawem choroby krwotocznej noworodków są:

• krwawienia z przewodu pokarmowego, które przyjmują postać krwawych wymiotów czy czarnych, smolistych stolców,
• krwawienie z kikuta pępowinowego,
• wylewy krwi do ośrodkowego układu nerwowego.
  Objawy ostrzegawcze, które mogą nawet o kilka tygodni wyprzedzać wystąpienie ciężkiego, zagrażającego życiu krwawienia, to:
• niewielkie krwawienia (pępek, błony śluzowe, przewód pokarmowy),
• przedłużająca się żółtaczka,
• biegunka, wymioty,
• nieprzybieranie na wadze lub słabe przyrosty masy ciała.

W przypadku stwierdzenia obecności krwawienia czy krwi w stolcu noworodka, zleca się wykonanie badań. Kluczowy jest czas protrombinowy (PT).

Gdy krwawienie jest silne bądź przedłużające się, dziecko jest kierowane do szpitala w celu podania osoczowych czynników krzepnięcia drogą dożylną.

Ponieważ ryzyko wystąpienia choroby krwotocznej noworodków eliminuje profilaktyczne podawanie witaminy K, by jej zapobiegać, zarząd Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego i Amerykańska Akademia Pediatryczna (American Academy of Pediatrics, AAP) zalecają, by każdemu dziecku po narodzinach podać witaminę K:

• U noworodków urodzonych o czasie, z masą ciała powyżej 1500 g, witaminę K w dawce 1 mg – domięśniowo lub 2 mg drogą doustną w ciągu 6 godzin od urodzenia. Preferuje się podanie domięśniowe. Dlaczego? W przypadku podania doustnego należy podawać kolejne dawki doustne. Ponadto stosowanie doustnych preparatów witaminy K jest skuteczne w zapobieganiu klasycznej postaci choroby krwotocznej noworodków, ale nie postaci o późnym początku.
• U noworodków urodzonych przedwcześnie zaleca się podanie witaminy K1 wyłącznie domięśniowo i jednorazowo. Dawka ustalana jest indywidualnie, ponieważ jest zależna od masy ciała. Decyduje o niej lekarz.

Zazwyczaj wcześniakom o masie ciała równej bądź niższej niż 1500 g AAP rekomenduje domięśniową podaż witaminy K w dawce od 0,3 do 0,5 mg/kg masy ciała. To ważne, ponieważ dzieci urodzone przedwcześnie są grupą szczególnie narażoną na krwawienia z powodu niedojrzałości układu krwiotwórczego oraz wątroby.

Bardzo ważne jest, by pamiętać, że u osób zmagających się z zaburzeniami funkcji wątroby lub wchłaniania jelitowego, profilaktyczne podawanie witaminy K trzeba kontynuować przez całe życie.