Chorują miliony Polaków, przebieg może być piorunujący. "Dochodzi do dewastacji układu krążenia"

Światowy Dzień Cukrzycy obchodzimy co roku 14 listopada. Został ustanowiony przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną (IDF) oraz Światową Organizację Zdrowia (WHO) w 1991 r. Data nie jest przypadkowa, ponieważ 14 listopada to rocznica urodzin Fredericka Bantinga, który w 1921 r. wspólnie z Charlesem Bestem odkrył insulinę.

Najnowsze dane Narodowego Funduszu Zdrowia pokazują, że w ciągu dziewięciu lat liczba dorosłych pacjentów z rozpoznaną chorobą wzrosła o ponad jedną czwartą. W 2025 r. było to 3,46 mln dorosłych pacjentów z rozpoznaną cukrzycą. To o blisko 748 tys. więcej niż w 2016 r., kiedy liczba ta wynosiła 2,71 mln.

Wzrost jest alarmujący, bo przekroczył już 27 proc., a rzeczywista skala problemu może być jeszcze większa. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z rozwijającej się często "po cichu" choroby. Szacuje się, że w takiej nieświadomości może żyć nawet ponad milion chorych.

Niepokojące są też obserwacje lekarzy. Prof. Grzegorz Dzida z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie podkreśla, że jest coraz więcej młodych pacjentów, u których diagnozowane są choroby cywilizacyjne, w tym cukrzyca. To ma związek z epidemią nadwagi i otyłości, które należą do głównych czynników ryzyka cukrzycy typu 2.

Lekarz zaznacza, że bardzo niebezpiecznym mitem jest przekonanie, że młody organizm wszystko wytrzyma. – Młodzi ludzie, którzy zachorowują na cukrzycę, mogą mieć znacznie gorszy przebieg tej cukrzycy. Wcześnie dochodzi do rozwoju powikłań, jeśli ta cukrzyca nie jest odpowiednio prowadzona. Dochodzi nawet do takiej dewastacji układu krążenia, że nie można już tych zmian odwrócić – podkreśla prof. Grzegorz Dzida, specjalista chorób wewnętrznych, diabetologii, hipertensjologii w nowym odcinku programu "O Zdrowiu przy kawie".

– Cukrzyca rozpoznana w młodym wieku, np. w trzeciej dekadzie życia, to jest duży problem. Nie tylko zdrowotny, ale też osobisty dla takiego człowieka, bo istotnie wpływa na jego funkcjonowanie – dodaje.

Przyznał, że bardzo często zdarza się, że pacjenci trafiają do niego w momencie, kiedy choroba jest już zaawansowana i doszło do poważnych powikłań. Przytoczył historię jednego ze swoich pacjentów, który zgłosił się z raną na stopie. – Okazało się, że ma niewykrytą cukrzycę i ma już powikłanie cukrzycy, owrzodzenie stopy, czyli zespół stopy cukrzycowej. Groziła mu amputacja – podkreśla lekarz.

Na tym nie koniec, bo, jak podaje Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, około 5 mln Polaków ma stan przedcukrzycowy, który może być bagatelizowany nie tylko przez pacjenta, ale też przez lekarzy. – Nie każdy od razu reaguje np. na podwyższone wyniki glikemii na czczo, czyli de facto stan przedcukrzycowy. Znam przypadki, kiedy pacjenci słyszeli, że nie ma jeszcze problemu i "należy to obserwować" – przyznał w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Szymon Suwała.

– Tymczasem stan przedcukrzycowy może dawać takie same powikłania jak cukrzyca. To może być pogorszenie wzroku i retinopatia czy choroba nerek. Nie jest to tylko teoretyzowanie, ale konkretne przypadki pacjentów, którzy do mnie trafiają. To jest zbyt poważna sprawa, by nie wdrożyć leczenia, tylko kazać się obserwować – zaznaczył lekarz.

Dlatego kluczowe jest wczesne wykrycie choroby, by opóźnić rozwój powikłań lub ich całkowicie uniknąć. Dlatego kluczowe jest wczesne wykrywanie takich chorób, nawet u młodych ludzi.

Następstwem cukrzycy mogą być choroby sercowo-naczyniowe, pogorszenie widzenia, a nawet utrata wzroku i niewydolność nerek. Z kolei zaburzenia czucia i krążenia w kończynach sprzyjają temu, przed czym przestrzega prof. Dzida, czyli owrzodzeniom stóp, które w najcięższych przypadkach prowadzą do amputacji.

U osób z cukrzycą typu 2 problemem jest również stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD). Pokazuje to, dlaczego opieka nad pacjentem powinna obejmować ocenę stanu całego organizmu.

Prof. Dzida podkreśla, że badania profilaktyczne warto zacząć jeszcze na długo przed czterdziestką i przypomina, że z badań w ramach programu "Moje Zdrowie" mogą skorzystać już 18-latki.

W kontekście cukrzycy chodzi nie tylko o pomiar cukru. Znaczenie mają też kontrola glikemii, ciśnienia tętniczego i lipidów, a także badania pozwalające wykryć uszkodzenia oczu, nerek oraz stóp.

Statystyki dotyczące cukrzycy w Polsce niepokoją jeszcze z jednego powodu. Pacjentów przybywa także wśród dzieci i nastolatków. W 2016 r. w statystykach NFZ było 21,9 tys. niepełnoletnich pacjentów, podczas gdy w 2025 r. takich chorych było już 25,2 tys. (wzrost o ok. 15 proc.).

W tym przypadku problemem jest przede wszystkim cukrzyca typu 1 (w przeciwieństwie do cukrzycy typu 2) jest chorobą autoimmunologiczną; układ odpornościowy niszczy komórki trzustki, które odpowiadają za produkcję insuliny).

– Jako diabetolodzy chcielibyśmy, żeby w bilansie sześciolatka znalazło się badanie w kierunku predyspozycji do cukrzycy typu 1. Na świecie to już się dzieje, można wykonać panel badań, który u osób zagrożonych może wykryć cukrzycę w stadium przedklinicznym. W tej chwili pojawiają się takie możliwości, żeby zastosować odpowiednią profilaktykę, aby do tej cukrzycy nie doszło. Jest więc o co walczyć - zaznaczył prof. Dzida.

U dzieci i młodzieży rozpoznaje się jednak również cukrzycę typu 2, której ryzyko zwiększają m.in. otyłość czy brak aktywności fizycznej.

Jakie objawy powinny zaniepokoić i skłonić do diagnostyki? – Podwyższone stężenie glukozy we krwi może przez długi czas nie dawać wyraźnych objawów, dlatego stan przedcukrzycowy i cukrzyca typu 2 bywają rozpoznawane dopiero podczas rutynowych badań – mówiła w rozmowie z WP abcZdrowie dietetyczka Anna Radowicka.

Jednym z sygnałów ostrzegawczych może być przewlekłe zmęczenie, które nie ustępuje mimo odpoczynku. Można odczuwać senność, osłabienie i spadek energii, ale łatwo to wziąć za objawy stresu czy przepracowania.

– Sygnałami, na które warto zwrócić uwagę, są też: wzmożone pragnienie, częstsze oddawanie moczu, również w nocy, pogorszenie ostrości widzenia oraz trudności z gojeniem się ran – zaznaczyła Radowicka.

Dodała, że narażone na rozwój choroby są m.in. osoby z nadwagą lub otyłością, małą aktywnością fizyczną, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą w najbliższej rodzinie lub cukrzycą ciążową w wywiadzie. Dlatego one powinny być wyjątkowo czujne, jeśli chodzi o badania profilaktyczne, ale też reakcję na niepokojące sygnały.