Giełkot – terapia, objawy i przyczyny

Giełkot, inaczej mowa bezładna, trzepotanie mowy, dawniej tachyfemia, to patologiczne zaburzenie płynności mówienia. Objawia się zmiennym tempem i zbyt długimi przerwami w trakcie mówienia, często również innymi zaburzeniami mowy, błędami fonetycznymi oraz deficytami uwagi.

W myśl definicji giełkot jest centralnym zaburzeniem mowy, powstające jako efekt zaburzonych procesów myślowych programujących mowę (przyśpieszone tempo mówienia i myślenia). Oddziałuje na wszystkie kanały komunikacji: mówienie, czytanie, pisanie, rytm i muzykalność, ale i zachowanie. Jego istotą jest niewspółmierność między zdolnościami umysłowymi (przeciętnymi lub wysokimi) a niską sprawnością językową.

Przyczyna nieprawidłowości nie została ustalona. Specjaliści są zdania, że mogą być różne, zarówno somatyczne, jak i psychiczne czy nawykowe. Do przyczyn giełkotu zalicza się także nieokreśloną lateralizację (czyli dominującą stronę ciała, lewą lub prawą), zaburzenia w orientacji czasoprzestrzennej lub zaburzenia dyspraksji (zaburzone odruchy). Najczęściej jednak uważa się, że giełkot ma charakter dziedziczny. W wielu przypadkach zaburzenia tego można doszukać się u jednego z rodziców pacjenta.

Giełkot to inaczej mowa bezwładna, trzepotanie mowy, czyli wielopostaciowe zaburzenie podobne do rozwojowej niepłynności mówienia, jąkania i tachylalii (przyśpieszone tempo mówienia i myślenia). Jak go od nich odróżnić?

Giełkot jest zaburzeniem płynności mowy, charakteryzującym się:

• szybkim lub nieregularnym, nierównym tempem mówienia, podczas którego może dochodzić do „zjadania” sylab lub słów,
• powtarzaniem głosek, sylab, wyrazów, fraz,
• nadmiernymi przerwami podczas mówienia,
• nieprawidłową budową zdań, ubogą składnią,
• błędami fonetycznymi, błędną artykulacją,
• deficytami uwagi, dezorganizacją myślenia,
• niską lub zaburzoną koordynacją ruchową,
• trudnościami w czytaniu i pisaniu,
• niskim poziomem rozumienia,
• nieświadomością problemu.

Warto zauważyć, że u osób z giełkotem obserwuje się pewne cechy psychiczne. To:

• niestałe usposobienie, pobudliwość, wybuchowość, porywczość,
• brak koncentracji,
• brak spostrzegawczości,
• skłonność do lekkomyślności,
• brak muzykalności,
• słaba pamięć bezpośrednia.

Giełkot jest często mylony z jąkaniem, jednak istnieje między nimi wiele różnic. Obydwa problemy różnią się zarówno symptomami, jak i cechami osobowości jednostek je posiadających. Jąkanie i giełkot to osobne zjawiska.

Jąkanie wiąże się ze świadomością zaburzenia i często narastającą logofobią. Mówienie w warunkach koncentracji na przebiegu mowy daje gorsze efekty. Z kolei giełkotowi towarzyszy brak świadomości zaburzenia czy strachu przed sytuacjami komunikacyjnymi.

Osoba jąkająca się wie, co chce powiedzieć, ale ciężko jej to zrealizować. Z kolei giełkot może wynikać z zaburzeń w planowaniu wypowiedzi, zbyt szybkiego tempa mowy, mówienia w sposób kaskadowy lub braku pewności, co się chce powiedzieć.

Zdiagnozowanie giełkotu nie jest proste, często wymaga kilku spotkań z logopedą, a także konsultacji specjalistycznych z neurologiem czy psychologiem. Badanie dziecka podejrzanego o giełkot powinno obejmować szczegółowy wywiad z rodzicami. Ważne są informacje na temat przebiegu ciąży i porodu, a także rozwoju psychoruchowego w pierwszych latach życia.

Pomocne są także badania obrazowe (tomografia komputerowa głowy, EEG), ale także neurologiczne, psychiatryczne czy psychologiczne i pedagogiczne (z uwzględnieniem trudności w pisaniu i czytaniu, lateralizacji, nadpobudliwości). Najważniejszym badaniem jest obserwacja uczestnicząca.

Przy zdiagnozowanym giełkocie konieczna jest intensywna terapia, która koncentruje się na płynności mówienia oraz zachowaniu koncentracji. Początkowo koryguje się zbyt szybkie tempo mowy. W przypadku współwystąpienia jąkania i giełkotu najpierw leczy się giełkot, dopiero potem jąkanie.

Terapia giełkot powinna obejmować nie tylko terapię logopedyczną, ale i psychoterapię oraz farmakoterapię. Rokowania są różne. W dużej mierze zależą od motywacji pacjenta i zaangażowania w ćwiczenia.