Jak plastik wpłwa na zdrowie? Eksperci domagają się globalnego traktatu

Eksperci dowodzą, że plastik może wywoływać choroby na każdym etapie jego cyklu życia, a także na każdym etapie życia człowieka. Lista skutków zdrowotnych obejmuje m.in. choroby serca, nowotwory, cukrzycę, problemy z układem oddechowym i odpornością, a szczególnie narażone są niemowlęta i dzieci.

Choć tworzywa sztuczne uchodzą za tanie, ich realny koszt zdrowotny i społeczny jest ogromny. Według autorów raportu, straty ekonomiczne związane z chorobami i zgonami spowodowanymi plastikiem przekraczają 1,5 biliona dolarów rocznie. Najbardziej cierpią osoby z grup ryzyka i o niskich dochodach.

W innym badaniu opublikowanym w "Journal of Hazardous Materials" naukowcy wykazali, że czarny plastik pochodzący z recyklingu może uwalniać dziesiątki niebezpiecznych związków chemicznych do środowiska. Po 48 godzinach moczenia granulek w wodzie, ciecz – już zanieczyszczona – została podana larwom danio pręgowanego, ryby wykorzystywanej w badaniach toksykologicznych.

Wynik? Zaburzenia ekspresji genów odpowiedzialnych za metabolizm, gospodarkę tłuszczową i funkcje hormonalne. Analiza wykazała obecność ponad 80 różnych substancji chemicznych, w tym stabilizatorów UV, plastyfikatorów, pestycydów oraz śladów leków farmaceutycznych.

Od 1950 r. produkcja plastiku wzrosła 200-krotnie, a do 2060 r. ma się potroić. Obecnie zaledwie 10 proc. tworzyw jest przetwarzanych, a łączne zanieczyszczenie sięga 8 miliardów ton. Plastik obecny jest już wszędzie – od Mount Everestu po najgłębsze rejony oceanów.

Ponad 98 proc. plastiku powstaje z ropy, gazu i węgla, co wiąże się z emisją 2 miliardów ton CO₂ rocznie i pogłębianiem kryzysu klimatycznego.

Naukowcy proponują powołanie systemu Lancet Countdown on Health and Plastics, który pozwoli śledzić wpływ plastiku na zdrowie, oraz apelują o wiążący globalny traktat ograniczający jego produkcję. Poprzednia próba porozumienia, w grudniu 2024 r., została zablokowana przez państwa o gospodarce opartej na paliwach kopalnych.

Badanie to wyraźnie pokazuje konieczność zajęcia się toksycznymi substancjami chemicznymi obecnymi w materiałach i produktach plastikowych na wszystkich etapach cyklu ich życia – stwierdziła prof. Bethanie Carney Almroth, współautorka badania opublikowanego w "Journal of Hazardous Materials". – Nie możemy bezpiecznie produkować i wykorzystywać plastiku z recyklingu, jeśli nie jesteśmy w stanie śledzić obecnych w nim substancji chemicznych na etapach produkcji, użytkowania i utylizacji.

Źródła: PAP, "The Lancet Countdown on health and plastics" w: "The Lancet", "Effects of leachates from black recycled polyethylene plastics on mRNA expression of genes involved in adipogenesis and endocrine pathways in zebrafish embryos" [w:] "Journal of Hazardous Materials".