Mangostan właściwy - właściwości, zastosowanie i działanie

Mangostan właściwy (Garcinia mangostana L.), znany także jako garcynia, smaczelina, żółtopla, żółciecz, należy do rodziny kluzjowatych (Clusiaceae Lindl.) Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej, prawdopodobnie z Indonezji. Obecnie występuje także w północnej Australii, Wietnamie i Brazylii, na Hawajach oraz w Indiach, ale i innych krajach tropikalnych. Plantacje zlokalizowane są przede wszystkim w południowo-wschodniej Azji.

Jak wygląda mangostan?

Mangostan właściwy to wiecznie zielone drzewo dorastające do 25 m wysokości, które rośnie dość powoli, a dopiero po 8-10 latach osiąga zdolność do owocowania. Jest pokryte eliptyczno-jajowatymi, lśniącymi liśćmi o oliwkowozielonym kolorze. Posiada kwiaty obupłciowe lub rozdzielnopłciowe. Płatki korony są wewnątrz żółtawe, a z zewnątrz czerwonozielonkawe. W środku kwiatów znajduje się pojedynczy słupek oraz pręciki. Owoc mangostanu ma wielkość mandarynki.

Owocem mangostanu jest jagoda podzielona na segmenty. Mają grubą, suchą, gładką skórkę o ciemnofioletowej barwie. Ich miąższ zawiera kilka nasion. Jest biały, soczysty, miękki, słodki, aromatyczny i orzeźwiający (nie mają nic wspólnego z owocami mango).

Jak smakują owoce mangostanu? Są soczyste, miękkie, słodkie, aromatyczne i orzeźwiające. Swoim smakiem przypominają doznania towarzyszące konsumpcji ananasa, moreli, pomarańczy lub słodkiego agrestu.

Ponieważ owoce mangostanu są trudne do przechowywania, spożywa się je na surowo oraz w postaci soku, dżemu, koncentratu lub syropu. Można je wykorzystać do przygotowania deseru, sałatki owocowej czy koktajlu. W Polsce świeże owoce mangostanu są trudno dostępne. Łatwo osiągalne są jedynie w strefie międzyzwrotnikowej.

Owoce mangostanu właściwego nie bez powodu były wykorzystywane w tradycyjnej medycynie azjatyckiej. Charakteryzują się wysoką zawartością składników odżywczych, a co za tym idzie, także właściwościami prozdrowotnymi i leczniczymi. Są bogatym źródłem:

• węglowodanów (głównie fruktozy i glukozy),
• błonnika pokarmowego,
• związków chitynowych, zwanych chitozanami, których przedstawicielem jest chityna (N-acetylo-glukozoamina),
• witamin z grupy B (tiamina, ryboflawina), witaminy C, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (beta-karoten, tokoferole),
• składników mineralnych (potas, sód, wapń, magnez, żelazo, cynk, mangan, miedź).

Owoce mangostanu zawierają wiele substancji biologicznie aktywnych. To głównie przeciwutleniacze, związki polifenolowe, w tym flawonoidy, zwłaszcza katechiny oraz stilbeny, ksantony.

Dzięki zawartości katechin mangostan wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe i przeciwwirusowe. Ma także silne właściwości antyproliferacyjne i wywołujące apoptozę. Dzięki zawartości koenzymu Q10 oraz ksantonów wspiera leczenie hipercholesterolemii, nowotworów oraz otyłości. Wspomaga leczenie choroby Alzheimera i choroby Parkinsona.

Ponadto mangostan ma działanie hipolipemiczne (obniża LDL), hipotensyjne (obniża ciśnienie tętnicze krwi), zapobiegające miażdżycy, kardioochronne (chroni mięsień sercowy) oraz hipoglikemiczne.

To wszystko sprawia, że mangostan polecany jest w przypadku dolegliwości ze strony układu pokarmowego, obniżenia odporności, obecności przewlekłych procesów zapalnych, stosowania diety odchudzającej, chorób reumatycznych, przewlekłego bólu, cukrzycy, silnej depresji, nadciśnienia tętniczego oraz do łagodzenia objawów menopauzy.

Z uwagi na fakt, że miąższ owoców mangostanu zawiera antyoksydanty, stanowi element profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego czy nowotworów. W przemyśle kosmetycznym olej z nasion mangostanu wykorzystywany jest do produkcji mydła.

Owoc mangostanu, choć smaczny i zdrowy, nie może być spożywany w nadmiernych ilościach. Ponadto, ponieważ zawiera substancje obniżające krzepliwość krwi, powinny na niego uważać osoby zmagające się z zaburzeniami krzepnięcia krwi lub oczekujące na operację. Jedzenie owoców mangostanu może wywołać reakcję alergiczną.