Menopauza w mózgu. Badanie wykazało zmiany podobne do tych w alzheimerze

Menopauza najczęściej kojarzy się z uderzeniami gorąca, problemami ze snem czy wahaniami nastroju. Coraz więcej badań sprawdza jednak, co w tym czasie dzieje się również w mózgu. Duże badanie z Wielkiej Brytanii wskazuje, że menopauzie mogą towarzyszyć zmiany strukturalne podobne do tych, które obserwuje się w chorobie Alzheimera.

Wnioski oparto na danych prawie 125 tys. kobiet, a około 11 tys. z nich przeszło dodatkowo badanie mózgu metodą rezonansu magnetycznego. Naukowcy zauważyli, że u części uczestniczek dochodziło do utraty istoty szarej w rejonach związanych z pamięcią, uczeniem się i regulacją emocji. To właśnie te obszary bywają wczesnym "polem walki" w chorobie Alzheimera.

- Regiony mózgu, w których zaobserwowaliśmy te różnice, to te, które zwykle bywają dotknięte chorobą Alzheimera. Menopauza może sprawiać, że te kobiety będą bardziej podatne na alzheimera w przyszłości. Choć to nie cała historia, może pomóc wyjaśnić, dlaczego widzimy niemal dwa razy więcej przypadków demencji u kobiet niż u mężczyzn – mówi prof. Barbara Sahakian, współautorka badania z Uniwersytetu w Cambridge.

Gdzie konkretnie zauważono różnice? Badacze wskazują m.in. hipokamp, kluczowy dla uczenia się i pamięci. Zmiany dotyczyły również kory śródwęchowej, ważnej dla tworzenia wspomnień i orientacji przestrzennej, oraz przedniej części zakrętu obręczy, która pomaga w koncentracji i kontrolowaniu emocji. To zestaw struktur, od których zależy codzienne funkcjonowanie: pamiętanie, utrzymywanie uwagi, reagowanie na stres.

Aby lepiej zrozumieć wagę obserwacji, warto przypomnieć różnicę między istotą szarą i białą. Istota szara to głównie ciała komórek nerwowych oraz ich dendryty, czyli krótkie wypustki odpowiadające za komunikację z pobliskimi neuronami.

Istota biała składa się z długich aksonów, które przesyłają impulsy na większe odległości i łączą różne części mózgu w sprawną sieć. Ubytek istoty szarej w konkretnych regionach może wpływać na działanie tych sieci, choć samo badanie nie przesądza jeszcze, jak przełoży się to na objawy u każdej kobiety.

W badaniu sprawdzono także, czy hormonalna terapia zastępcza może działać ochronnie. Wynik okazał się ostrożny: stosowanie HTZ nie wydawało się zapobiegać utracie istoty szarej.

Nie oznacza to jednak, że terapia nie ma sensu w leczeniu objawów menopauzy. Zgodnie z wytycznymi NHS HTZ może być rozważana m.in. przy uderzeniach gorąca czy zaburzeniach snu, a jej dobór zawsze powinien zależeć od sytuacji konkretnej pacjentki.

Badacze zwracają uwagę, że wiedza o wpływie menopauzy i HTZ na mózg, pamięć i nastrój nadal jest ograniczona. W analizie zauważono, że kobiety przyjmujące HTZ częściej miały problemy ze zdrowiem psychicznym, ale wiele z nich miało gorszy stan psychiczny jeszcze zanim przepisano leczenie. To ważne, bo pokazuje, że prosty wniosek "HTZ pogarsza psychikę" byłby nieuprawniony.

Współautorka badania dr Christelle Langley podkreśliła konieczność większej wrażliwości wobec kobiet w tym okresie.

- Wszyscy musimy być bardziej wrażliwi nie tylko na fizyczne, ale też na psychiczne zdrowie kobiet w okresie menopauzy. Nie powinno być w tym nic krępującego, że mówi się innym, przez co się przechodzi, i prosi o pomoc – podkreśliła.

- Wpływ HTZ na zdrowie mózgu w menopauzie nadal pozostaje tematem dyskusji, a starsze badania kliniczne, takie jak Women’s Health Initiative, nie zdołały odpowiedzieć na to pytanie. Tak czy inaczej, to ważne powikłanie, którego doświadcza w Wielkiej Brytanii miliony kobiet, więc w przyszłości zasługuje na szczególną uwagę – podnosi prof. Channa Jayasena z Imperial College London.

W praktyce wniosek jest prosty: menopauza może mieć wymiar neurologiczny i nie warto bagatelizować problemów z pamięcią, koncentracją czy nastrojem. Jednocześnie to nie wyrok ani zapowiedź choroby. Na ryzyko demencji wpływa wiele czynników, a część z nich można modyfikować: regularny ruch, niepalenie i ograniczenie alkoholu pozostają jednymi z najważniejszych działań wspierających zdrowie mózgu.

Źródło: BBC, Alzheimer’s Society, NHS, The Lancet Neurology