Miał odtruwać i pobudzać trawienie. Drażni jelita, wywołuje biegunkę

olej rycynowySpożycie oleju może prowadzić do bólu brzucha i biegunki.
Źródło zdjęć: © Getty | Dinesh Ahir

Olej rycynowy to substancja o mocnym wpływie na organizm, ale nie zawsze jest to wpływ korzystny. Właśnie dlatego dobrze zrozumieć jego działanie, zanim nieprzyjemne odczucia zrobią to za ciebie.

  • Nietypowy skład i działanie powierzchniowe – aż 85–90 proc. kwasów tłuszczowych stanowi kwas rycynolowy; ze względu na gęstą strukturę olej nie wnika w głąb tkanek ani cebulek, lecz tworzy szczelną warstwę ochronną zapobiegającą utracie wody.
  • Nie "detoks", a silne podrażnienie jelit – po spożyciu pobudza skurcze mięśni gładkich jelita cienkiego, wywołując gwałtowny efekt przeczyszczający; nie nadaje się do regularnego picia ani odtruwania organizmu.
  • Włosy, rzęsy i paznokcie są chronione, ale nie rosną szybciej – olej zabezpiecza przed uszkodzeniami mechanicznymi, dociąża i optycznie przyciemnia włoski, jednak nie stymuluje mieszków do szybszego wzrostu.
  • Przeciwwskazania i ryzyko – spożycie może prowadzić do silnych skurczów brzucha, biegunki i odwodnienia; jest bezwzględnie odradzany w ciąży (ryzyko skurczów macicy) oraz przy chorobach zapalnych jelit.
  • Mit smarowania pępka – popularny w sieci trend nie ma uzasadnienia medycznego; skóra pępka nie absorbuje oleju do narządów wewnętrznych, a przypisywane mu efekty to placebo.

Skład oleju rycynowego i dlaczego jest nietypowy?

Olej rycynowy wyróżnia się składem, który rzadko występuje w innych tłuszczach roślinnych. Około 85-90 procent jego kwasów tłuszczowych to kwas rycynolowy, czyli jednonienasycony kwas tłuszczowy z dodatkową grupą hydroksylową. Ta cecha chemiczna powoduje, że olej jest gęsty, lepki i zachowuje się inaczej niż olej oliwkowy lub słonecznikowy, ponieważ łatwiej tworzy emulsje z wodą i mocniej przylega do powierzchni skóry. Oznacza to silniejsze wiązanie wody i tworzenie szczelnej warstwy na powierzchni skóry.

Zawiera także niewielkie ilości kwasu oleinowego i linolowego, ale to nie one decydują o jego działaniu. Nietypowa struktura kwasu rycynolowego wpływa również na to, że olej słabo się wchłania i długo pozostaje na powierzchni, co jest zaletą w pielęgnacji, ale już ograniczeniem, gdy celem jest oddziaływanie na głębiej położone tkanki.

Jak olej rycynowy działa po spożyciu?

Po spożyciu olej rycynowy zachowuje się inaczej niż normalne tłuszcze obecne w diecie. W jelicie cienkim dochodzi do rozpadu trójglicerydów, a uwolniony kwas rycynolowy zaczyna oddziaływać na receptory obecne w ścianie jelita. Taki kontakt pobudza skurcze mięśni gładkich oraz zwiększa przesuwanie zawartości jelitowej.

To działanie nie ma związku z usuwaniem toksyn ani poprawą trawienia. Wynika z podrażnienia jelit i pobudzenia ich pracy. Zwykle efekt pojawia się kilka godzin po spożyciu i często jest bardzo intensywny. U części osób spożycie może prowadzić do:

Z tego powodu olej rycynowy nie nadaje się do regularnego stosowania doustnego.

Olej rycynowy na skórę i włosy

W przypadku stosowania bezpośredniego na skórę i włosy olej rycynowy działa głównie powierzchniowo. Jego gęsta konsystencja ogranicza ucieczkę wody z naskórka, a to z kolei zmniejsza uczucie suchości i szorstkości. Taki sposób działania może być korzystny przy skórze bardzo suchej, ale może też obciążać cerę skłonną do zaskórników, ponieważ olej długo przebywa na powierzchni.

Na włosach tworzy warstwę wygładzającą, która redukuje tarcie, łamliwość oraz matowość. Nie wpływa na tempo wzrostu włosów ani nie odżywia cebulek, ponieważ nie przenika do ich struktur. Poprawa wyglądu wynika z ochrony i dociążenia, a nie z przebudowy włosa. Przy cienkich włosach nadmiar oleju może prowadzić do ciężkości i szybszego przetłuszczania.

Rzęsy, brwi i paznokcie – skąd biorą się obserwowane efekty

W przypadku rzęs, brwi i paznokci zmiany dotyczą przede wszystkim wzmocnienia kondycji mechanicznej, a nie przyspieszenia wzrostu. Olej rycynowy tworzy na powierzchni włosków i płytki paznokcia warstwę ochronną, która ogranicza utratę wilgoci i zmniejsza kruchość.

Rzęsy oraz brwi stają się ciemniejsze, ponieważ są lepiej wygładzone i mniej przesuszone. Paznokcie po regularnym stosowaniu mogą być bardziej elastyczne i rzadziej się rozdwajać, ponieważ tłuszcz zmniejsza ich wysychanie. Nie dochodzi jednak do przyspieszenia wzrostu ani do zmiany liczby włosków, ponieważ olej nie wpływa na mieszki ani macierz paznokcia.

Widoczna poprawa dotyczy więc wyglądu i odporności na uszkodzenia, a nie tempa odrastania.

Działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne – zakres i granice

Działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne oleju rycynowego dotyczy jedynie miejsca, w którym jest stosowany i ma spore ograniczenia. Kwas rycynolowy może łagodzić miejscowe podrażnienie skóry, ponieważ osłabia reakcje zapalne zachodzące w jej powierzchownej warstwie. Takie działanie dotyczy głównie drobnych podrażnień, przesuszenia lub mikrouszkodzeń.

W przypadku bakterii olej rycynowy nie działa jak środek odkażający. Może jedynie ograniczać namnażanie części drobnoustrojów na powierzchni skóry, głównie przez stworzenie warstwy izolującej i zmniejszenie wilgotnego środowiska. Nie zastępuje leczenia infekcji ani preparatów z potwierdzonym działaniem antybakteryjnym. Przy skórze problematycznej wymaga ostrożności, ponieważ jego ciężka konsystencja może nasilać zatykanie porów.

Kiedy olej rycynowy może zaszkodzić?

Olej rycynowy może zaszkodzić przede wszystkim wtedy, gdy jest stosowany w sposób nieodpowiedni albo przez osoby z określonymi problemami zdrowotnymi. Po spożyciu nadmiernej ilości oleju rycynowego często pojawiają się silne bóle brzucha, kolka, wymioty i gwałtowna biegunka, która może prowadzić do odwodnienia oraz utraty elektrolitów. Taki stan jest szczególnie niebezpieczny u osób starszych oraz u tych, które mają zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej.

Przy stanach zapalnych jelit oraz przy chorobach układu pokarmowego też nie powinno się stosować oleju rycynowego, ponieważ może pogłębić dolegliwości. Kobietom w ciąży często odradza się przyjmowanie go doustnie, gdyż może wpływać na skurcze mięśni gładkich macicy.

Stosowany bezpośrednio na skórę olej rycynowy może powodować podrażnienie, zaczerwienienie lub reakcję alergiczną, tym bardziej u osób z wrażliwą cerą lub skłonnością do kontaktowego zapalenia skóry.

Jak stosować olej rycynowy bezpiecznie i rozsądnie?

Olej rycynowy spożywa się w czystej postaci, nie podgrzewa się go i nie dodaje do potraw. Najczęściej przyjmuje się jednorazowo 10-20 ml, czyli około jednej lub dwóch łyżek stołowych.

Olej można spożyć bezpośrednio albo wymieszać z niewielką ilością wody lub soku, aby złagodzić ciężki, oleisty smak, a następnie popić szklanką wody. Po spożyciu reakcja ze strony jelit pojawia się zwykle po 2-6 godzinach. Nie stosuje się go codziennie ani profilaktycznie, ponieważ działa silnie i nie nadaje się do regularnego użycia.

Na skórę nakłada się bardzo cienką warstwę, najlepiej kilka kropli na wilgotną powierzchnię, maksymalnie 1-2 razy w tygodniu, głównie przy silnej suchości. Na włosy wystarczy kilka kropli rozprowadzonych na końcówkach lub wcieranych w skórę głowy przed myciem, nie częściej niż raz w tygodniu. Na rzęsy i brwi używa się minimalnej ilości naniesionej szczoteczką 2-3 razy w tygodniu.

W ostatnich latach pojawił się trend polegający na smarowaniu pępka olejem rycynowym, któremu przypisuje się wpływ na trawienie, hormony lub pracę narządów wewnętrznych. Taki sposób stosowania nie ma jednak potwierdzenia w fizjologii ani w badaniach. Skóra w okolicy pępka nie stanowi szczególnej drogi wchłaniania substancji aktywnych do wnętrza organizmu, dlatego olej działa tam wyłącznie powierzchniowo, jak na każdej innej części skóry.

Efekty przypisywane tej praktyce wynikają raczej z przekonań i obserwacji pojedynczych osób niż z rzeczywistego działania biologicznego. Placebo również może odgrywać w tym sporą rolę.

Olej rycynowy działa w konkretny sposób, w określonych sytuacjach i ze sporymi ograniczeniami, które łatwo pominąć, kierując się popularnymi opiniami. Jego zastosowanie ma sens tylko wtedy, gdy rozumie się mechanizm działania i zakres bezpieczeństwa. Przypisywanie mu właściwości, których nie potwierdza fizjologia ani badania nie należy do najlepszych możliwych praktyk. Wiedza zawsze działa lepiej od entuzjazmu.

Źródła:

  1. https://www.scielo.br/j/cta/a/jtzR5bpyvr9Fm6WYDrRqt7t/?format=pdf&lang=en
  2. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1201627109

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie