Na tę chorobę cierpi 800 tys. Polaków. Połowa z nich o tym nie wie

Jaskra to przewlekła choroba nerwu wzrokowego, w której stopniowo dochodzi do jego uszkodzenia, a w konsekwencji do zawężania pola widzenia i utraty wzroku. Najczęściej wiąże się ze zbyt wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym, ale jaskra może rozwijać się także przy prawidłowych wartościach. Właśnie dlatego kluczowe są regularne kontrole okulistyczne, zwłaszcza u osób po 40. roku życia, z obciążeniem rodzinnym, krótkowzrocznością, cukrzycą czy po długotrwałym stosowaniu steroidów.

Eksperci podkreślają, że choroba bywa długo niezauważalna.

"Jaskra to jedna z najbardziej podstępnych chorób oczu. Przez długi czas nie daje żadnych objawów, a jednocześnie prowadzi do nieodwracalnej utraty wzroku" – zaznacza prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek, prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

W praktyce oznacza to, że pacjent może widzieć pozornie dobrze, a zmiany postępują w tle, aż do momentu, gdy ubytki stają się wyraźne i trudne do nadrobienia.

Skala problemu jest ogromna.

"Według Światowego Stowarzyszenia Jaskry choruje na nią już 78 mln ludzi na świecie, a prognozy pokazują, że do 2040 roku liczba ta może wzrosnąć do ponad 111 mln" – podkreśla prof. Ewa Mrukwa-Kominek. W Polsce jaskra dotyczy około 800 tys. osób, z czego ponad połowa wciąż nie została zdiagnozowana i może nie mieć świadomości, że stopniowo traci wzrok. To właśnie ta "cisza" choroby sprawia, że wykrycie na wczesnym etapie jest najważniejszą strategią ochrony widzenia.

Wczesne stadia zwykle nie bolą i nie dają charakterystycznych sygnałów. Czasem pojawia się pogorszenie widzenia o zmierzchu, trudności w adaptacji do ciemności, wrażenie "patrzenia przez tunel" lub częstsze potykanie się o przeszkody z boku. W ostrym ataku (rzadszym) mogą wystąpić silny ból oka i głowy, zamglenie widzenia, tęczowe koła wokół świateł, nudności.

Diagnostyka opiera się m.in. na pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego, ocenie tarczy nerwu wzrokowego, badaniu pola widzenia i obrazowaniu (np. OCT). Leczenie ma na celu spowolnienie postępu uszkodzeń: zwykle zaczyna się od kropli obniżających ciśnienie, a w razie potrzeby stosuje się laseroterapię lub leczenie operacyjne. Ubytków, które już powstały, nie da się cofnąć – można jednak skutecznie zatrzymać lub wyhamować chorobę, jeśli zostanie wykryta odpowiednio wcześnie.

Ważnym elementem walki z jaskrą są badania przesiewowe i edukacja. Polskie Towarzystwo Okulistyczne (PTO) już po raz dziesiąty zaprasza gabinety i kliniki okulistyczne z całej Polski do udziału w prestiżowej, międzynarodowej akcji "Polscy Okuliści Kontra Jaskra".

"To już dziesiąta edycja akcji. W ciągu ostatnich dziewięciu lat dzięki działaniom edukacyjnym i medialnym dotarliśmy do ponad 30,5 mln odbiorców w Polsce. A co najważniejsze, przebadaliśmy aż 20 tys. osób, a aż 40 proc. z nich wymagało dalszej diagnostyki" – wskazuje prof. dr hab. n. med. Iwona Grabska-Liberek, inicjatorka akcji w Polsce. Te liczby pokazują, jak często wstępny przesiew wyłapuje osoby, które powinny pilnie pogłębić diagnostykę.

Na końcu warto przypomnieć o udziale gabinetów w jubileuszowej odsłonie inicjatywy. Jeszcze do 2 marca 2026 r. można zgłaszać gabinety, kliniki i oddziały okulistyczne do udziału w X edycji akcji. Rejestracja odbywa się przez stronę tydzienjaskry.pl – wystarczy wypełnić formularz, a po otrzymaniu elektronicznego potwierdzenia podpisać je i odesłać na adres e-mail: tydzienjaskry@pto.com.pl. Każda placówka samodzielnie decyduje o liczbie miejsc oraz dniach i godzinach bezpłatnych badań przesiewowych.

Organizatorzy podkreślają, że skala przedsięwzięcia rośnie dzięki zaangażowaniu środowiska.

"Zwracamy się do wszystkich lekarzy okulistów jako naturalnych ambasadorów akcji: państwa zaangażowanie może realnie zwiększyć zasięg i siłę tego przedsięwzięcia" – zachęca prof. Ewa Mrukwa-Kominek.

A prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik dodaje: "Zapraszamy również kolejne gabinety i placówki medyczne do współpracy. Tylko działając wspólnie możemy skutecznie powstrzymać jaskrę i sprawić, by jak najwięcej osób mogło cieszyć się dobrym wzrokiem".

Źródło: Polskie Towarzystwo Okulistyczne, PAP