Nadczynność przytarczyc - objawy, przyczyny, powikłania, leczenie

Do najczęściej pojawiających się objawów nadczynności przytarczyc należą:

• bóle kostne i wrażliwość na ucisk,
• złamania kości, osteoporoza z tworzeniem się torbieli kostnych,
• kolka nerkowa (wynika z obecności kamieni w drogach moczowych),
• krwiomocz i zwiększone wydalanie moczu,
• bóle brzucha (mogą wskazywać na zapalenie trzustki lub wrzody żołądka),
• utrata łaknienia,
• nudności i wymioty,
• zaparcia,
• depresja, psychoza.

Niekiedy choroba może przebiegać bezobjawowo, a zwiększone stężenie wapnia w surowicy wykrywane jest przypadkowo.

Przyczyny nadczynności przytarczyc to:

1. Gruczolaki przytarczyc – pierwotna nadczynność przytarczyc. Niekiedy mogą im towarzyszyć guzy innych narządów wydzielania wewnętrznego. Choroba jest wówczas uwarunkowana genetycznie.
2. Przerost przytarczyc w przebiegu przewlekłej niewydolności nerek oraz zespołu upośledzonego wchłaniania w przewodzie pokarmowym – wtórna nadczynność przytarczyc. Niewydolne nerki nie przekształcają wystarczającej ilości witaminy D do jej aktywnej formy i w niewystarczającym stopniu wydalają fosforany. W wyniku kumulacji fosforanów w organizmie powstaje nierozpuszczalny fosforan wapnia i powoduje obniżenie wapnia zjonizowanego z krążenia. Oba mechanizmy prowadzą do hipokalcemii i w następstwie tego do nadmiernego wydzielania parathormonu i wtórnej nadczynności przytarczyc.
3. Jedną z częstych przyczyn hiperkalcemii są przerzuty nowotworowe do kości. U tych chorych nie stwierdza się zmian patologicznych w przytarczycach.

Czynniki ryzyka nadczynności przytarczyc:

• przebycie krzywicy lub niedobór witaminy D,
• choroby nerek,
• nadużywanie środków przeczyszczających,
• nadużywanie preparatów naparstnicy,
• płeć żeńska, wiek powyżej 50 lat.

Możliwe powikłania nadczynności przytarczyc obejmują:

• przełom hiperkalcemiczny,
• zaćmę,
• kamicę nerkową, uszkodzenie nerek,
• wrzody żołądka lub dwunastnicy,
• patologiczne złamania kości,
• psychozę,
• pooperacyjną niedoczynność przytarczyc,
• pooperacyjną niedoczynność tarczycy.

Nadaktywność przytarczyc wpływa na kości, zęby, naczynia krwionośne, nerki, układ pokarmowy, ośrodkowy układ nerwowy i skórę. Choroba dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Najczęściej pojawia się u osób w wieku 30-50 lat.

Celem leczenia jest usunięcie nadczynności przytarczyc. Gruczolaki przytarczyc usuwa się chirurgicznie, natomiast wtórną nadczynność przytarczyc leczy się farmakologicznie. Ponadto zaleca się spożywanie diety ubogowapniowej (z ograniczeniem mleka i jego przetworów) oraz wypijanie dostatecznie dużej ilości płynów w celu niedopuszczenia do tworzenia się kamieni nerkowych. Przeciwwskazane są potrawy ostre i mocno przyprawione, które mogą drażnić żołądek i sprzyjać powstawaniu wrzodów.

Leczenie farmakologiczne nadczynności przytarczyc polega na podawaniu diuretyków, zwiększających wydalanie sodu i wapnia. W leczeniu przełomu hiperkalcemicznego podaje się kalcytoninę (hormon produkowany przez komórki C tarczycy, który obniża stężenie wapnia w surowicy), sterydy i bisfosfoniany.

Leczenie wtórnej nadczynności przytarczyc polega na ograniczeniu przyjmowania fosforanów w diecie, suplementacji aktywną formą witaminy D, stosowaniu leków wiążących fosforany w przewodzie pokarmowym (różnego rodzaju węglany wapnia).

Źródła

1. Herrmann F., Lohmann T., Muller P., Endokrynologia w praktyce klinicznej. Diagnostyka i leczenie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3835-4
2. Syrenicz A. Endokrynologia w codziennej praktyce lekarskiej, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2009, ISBN 978-83-61517-14-6
3. Burch W.M. Endokrynologia, Urban & Partner, Wrocław 1996, ISBN 83-85842-51-9
4. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0