Nie ignoruj tych objawów. Neurolodzy wymieniają 11 sygnałów alarmowych

Neurologia obejmuje ogromny obszar dolegliwości, bo układ nerwowy steruje wszystkim: ruchem, mową, czuciem, pamięcią i zachowaniem. Jak podkreśla neurolog dr Andrew Dorsch, "jeśli gdzieś jest nerw, to zadanie dla neurologa". A nerwy są w całym ciele, więc lista potencjalnych problemów jest długa – samo rozpoznanie choroby bywa pracą detektywistyczną. Najgorsze, co można zrobić, to latami tłumaczyć sobie objawy wiekiem albo stresem i czekać, aż "samo przejdzie".

Jednym z sygnałów, które pacjenci potrafią bagatelizować, jest nagłe podwójne widzenie w jednym oku. Neurolog dr Luis Cruz-Saavedra przypomina, że może to mieć wiele przyczyn: od stwardnienia rozsianego, przez udar lub tętniaka, po miastenię, infekcję czy guz mózgu. Na pytanie, kiedy potraktować to poważnie, odpowiada krótko: "Natychmiast". Przy nagłym początku lekarze zwykle oceniają parametry życiowe, szukają oznak udaru, badają oczy i układ nerwowy oraz często zlecają obrazowanie, np. TK głowy lub rezonans.

Równie niepokojące jest osłabienie jednej ręki albo jednej nogi. Czasem zaczyna się od utykania, ciągnięcia nogi, problemu z uniesieniem kubka czy pisaniem dominującą dłonią. Cruz-Saavedra przyznaje:

- W moich poradniach wciąż zadziwia mnie, ile osób ignoruje osłabienie jednej ręki albo jednej nogi – komentuje dr Cruz-Saavedra.

Pacjenci podejrzewają przyciśnięty nerw, tymczasem w tle może być udar, guz, zapalenie mózgu lub SM. W takiej sytuacji neurolog sprawdzi m.in. siłę, odruchy, koordynację i chód, bo to pomaga zorientować się, gdzie leży problem.

Kolejny objaw bywa widoczny bardziej dla rodziny niż dla samego pacjenta: krótkie "wyłączenia", po których chory wraca do normy i nie pamięta momentu zawieszenia. Cruz-Saavedra opisuje sytuacje, gdy bliscy mówią: "Rozmawiałem z nim, nagle się zagapił, a po 10-15 sekundach znów był normalny". Takie epizody mogą pasować do napadów skroniowych, związanych z obszarami odpowiedzialnymi za pamięć krótkotrwałą i emocje.

Jeśli chodzi o udar, problemem jest zwlekanie. Dr Enrique Leira zwraca uwagę, że pacjenci potrafią reagować fatalnie:

- Ciągle słyszę, że ktoś ma objawy udaru, a reakcja brzmi: to się zdrzemnę i zobaczę, czy przejdzie – mówi dr Enrique Leira.

Do klasycznych sygnałów należy nagła zmiana mowy: bełkot, spowolnienie, trudność w doborze słów albo brak rozumienia, co mówią inni. W takim przypadku liczy się czas i trzeba szukać pomocy pilnie.

Inny niepokojący scenariusz to bardzo silny, nagły ból głowy, zwłaszcza podczas wysiłku. Leira podkreśla, że podejrzenie wzbudza ból, który nie narasta stopniowo, tylko uderza od razu. Jeśli jest nietypowo silny i nagły oraz pojawia się w trakcie wysiłku, powinien być skontrolowany od razu.

Z kolei dr Dorsch często spotyka pacjentów z drętwieniem stóp lub palców. Wyjaśnia, że to zwykle znak, iż nerwy nie przekazują informacji prawidłowo: "Nerw jakby zasnął". Drętwienie różni się od mrowienia, które częściej sugeruje podrażnienie. Przyczyny mogą być różne: cukrzyca, choroby genetyczne, a nawet sytuacja, w której układ odpornościowy atakuje nerwy, dlatego potrzebna jest dokładna diagnostyka.

Zaskakującym sygnałem mogą być częste epizody déjà vu. Dr Dorsch uspokaja, że każdemu się zdarza, ale gdy pojawia się regularnie, warto to wyjaśnić, bo może być ostrzeżeniem przed napadami skroniowymi.

Ważne są też pozornie prozaiczne kłopoty z ruchem: jeśli ktoś regularnie ma problem z podniesieniem się z krzesła, nie powinien tego zrzucać tylko na stawy. Dr Dorsch zaznacza, że trzeba upewnić się, czy nie chodzi o mięśnie, nerwy lub rdzeń kręgowy, a w tle mogą być choroby takie jak parkinson czy ALS.

Neurolodzy nasłuchują również zmian głosu. Dr Alexandru Olaru wymienia mowę wyraźnie cichszą i "oddechową", która może wskazywać na parkinsona, oraz bełkotliwą, kojarzoną z udarem. Niepokojąca bywa też tzw. "mokra" dyzartria, gdy głos brzmi bulgocząco, jakby w ustach była woda.

- Pacjenci tracą masę mięśni w tylnej części gardła i tracą zdolność radzenia sobie ze śliną – wyjaśnia dr Olaru. Taki objaw może towarzyszyć parkinsonowi, ALS lub SM.

Na koniec warto pamiętać o fascykulacjach, czyli widocznych lub wyczuwalnych skurczach mięśni. Jeśli powtarzają się w tym samym miejscu, lekarz może zlecić EMG, by odróżnić łagodne przyczyny od poważniejszych, jak stenoza kanału kręgowego czy choroby neuronu ruchowego.

Szczególną czujność budzą także nagłe zmiany osobowości i zachowania, zwłaszcza nowa paranoja.

- Pacjent może czuć, że jest prześladowany, że ktoś knuje przeciw niemu – tłumaczy dr Cruz-Saavedra. Tłem bywa m.in. autoimmunologiczne zapalenie mózgu, otępienie czołowo-skroniowe lub inne zaburzenia poznawcze. Jeśli bliscy zauważają, że ktoś "zupełnie nie jest sobą", nie warto czekać. W neurologii szybka reakcja często decyduje o rokowaniu.

Marta Słupska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródło: Time, clevelandclinic.org, merckmanuals.com, nhs.uk