Nowe wytyczne dotyczące nadciśnienia. Co warto wiedzieć, by chronić swoje serce?

Nadciśnienie tętnicze od lat pozostaje jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych wyzwań zdrowotnych współczesnego świata. To schorzenie, które przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów, a jednocześnie znacząco zwiększa ryzyko:

• chorób serca,
• udaru,
• zawału,
• niewydolności serca,
• chorób nerek,
• demencji.

W Stanach Zjednoczonych z podwyższonym ciśnieniem krwi zmaga się niemal połowa dorosłych. W Polsce problem ten dotyczy również ogromnej grupy osób. Szacuje się, że nadciśnienie występuje u ponad 35% dorosłych Polaków, czyli około 11 milionów osób.

W odpowiedzi na skalę problemu, po raz pierwszy od 2017 roku American Heart Association (AHA) oraz American College of Cardiology zaktualizowały swoje wytyczne dotyczące postępowania w nadciśnieniu. Ich celem jest skuteczniejsze wspieranie pacjentów w obniżaniu wartości ciśnienia i zmniejszaniu ryzyka groźnych powikłań.

- Aktualizacja wytycznych opiera się na nowej, szerokiej bazie dowodów naukowych, dając ludziom realną szansę na dłuższe i zdrowsze życie - podkreśla dr Daniel W. Jones, były dziekan i profesor University of Mississippi Medical Center School of Medicine oraz przewodniczący zespołu opracowującego zalecenia.

Nowe wytyczne koncentrują się przede wszystkim na wcześniejszym leczeniu i skuteczniejszej profilaktyce nadciśnienia. Same wartości uznawane za prawidłowe, podwyższone i wysokie pozostają jednak bez zmian i są zgodne z normami od lat stosowanymi także w polskiej praktyce klinicznej. Ciśnienie krwi, mierzone za pomocą standardowego mankietu, klasyfikuje się następująco:

• Prawidłowe ciśnienie: poniżej 120/80 mm Hg
• Podwyższone ciśnienie: 120–129/80 mm Hg
• Nadciśnienie: 130/80 mm Hg lub więcej

To właśnie od tych wartości zależą dalsze zalecenia dotyczące leczenia, stylu życia oraz momentu włączenia farmakoterapii. Na ich podstawie opracowano nowe rekomendacje dotyczące postępowania i codziennych nawyków, które przedstawiamy poniżej.

1. Wcześniejsze włączanie leczenia farmakologicznego

Zaktualizowane wytyczne kładą większy nacisk na wcześniejsze podejmowanie leczenia u osób z nadciśnieniem, zwłaszcza gdy zmiany stylu życia nie prowadzą do poprawy w ciągu kilku miesięcy. Takie podejście wynika z rosnącej liczby badań pokazujących, że utrzymujące się wysokie ciśnienie może mieć konsekwencje wykraczające poza układ krążenia, w tym wpływać na funkcje poznawcze.

- Nawet po rozpoczęciu leczenia farmakologicznego lekarze nadal zachęcają do utrzymywania zdrowych nawyków - regularnej aktywności fizycznej oraz zbilansowanej diety - podkreśla dr Scott Jerome, dyrektor ds. opieki ambulatoryjnej i działań edukacyjnych w zakresie kardiologii na University of Maryland School of Medicine.

2. Jeszcze mniej soli w diecie

Jednym z kluczowych obszarów, na które zwracają uwagę nowe rekomendacje, jest ilość soli w codziennym jadłospisie. Za bezpieczny poziom uznaje się spożycie poniżej 2300 mg sodu dziennie, a docelowo około 1500 mg na dobę.

Eksperci podkreślają, że największym źródłem soli nie jest dosalanie potraw w domu, lecz żywność przetworzona oraz dania spożywane poza domem, dlatego warto uważnie czytać etykiety i zwracać uwagę na skład posiłków. W domowej kuchni pomocne mogą być zamienniki soli z dodatkiem potasu oraz częstsze sięganie po produkty naturalnie bogate w ten pierwiastek.

3. Alkohol pod kontrolą

Eksperci zwracają uwagę, że ograniczenie alkoholu ma istotne znaczenie dla utrzymania prawidłowego ciśnienia krwi. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje całkowita rezygnacja z napojów alkoholowych, a w przypadku ich spożywania ścisłe trzymanie się limitów: do dwóch drinków dziennie dla mężczyzn i jednego dla kobiet.

Badania opublikowane w 2023 roku wskazują, że nawet niewielkie, regularne ilości alkoholu mogą z czasem prowadzić do wzrostu ciśnienia, również u osób bez wcześniejszej diagnozy nadciśnienia.

4. Mniej stresu, więcej ruchu

Długotrwały stres negatywnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy, dlatego nowe zalecenia zwracają uwagę na potrzebę regularnego rozładowywania napięcia. Pomocne mogą być zarówno codzienne formy aktywności fizycznej, jak i techniki relaksacyjne - od jogi i ćwiczeń oddechowych po medytację. Eksperci zalecają poświęcanie na ruch od 75 do 150 minut tygodniowo, łącząc ćwiczenia aerobowe, takie jak szybki marsz, z prostym treningiem siłowym.

5. Postaw na dietę DASH

W ostatnich rekomendacjach ponownie zwraca się uwagę na rolę codziennej diety w kontroli ciśnienia krwi. Jako jeden z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych wskazywana jest dieta DASH, która zakłada ograniczenie soli oraz większy udział naturalnych, nieprzetworzonych produktów.

Jej podstawę stanowią warzywa, owoce, pełne ziarna, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona, a także chudy nabiał, drób i ryby, czyli produkty, które sprzyjają utrzymaniu prawidłowych wartości ciśnienia.

6. Nawet niewielka utrata wagi ma znaczenie

Eksperci podkreślają, że już umiarkowana redukcja masy ciała może przynieść wymierne korzyści zdrowotne u osób z nadwagą lub otyłością. Za realny i osiągalny cel uznaje się zmniejszenie masy ciała o około 5%. Sposób jego realizacji warto dobrać indywidualnie, w porozumieniu z lekarzem lub dietetykiem - może to obejmować zmiany żywieniowe, leczenie farmakologiczne lub, w wybranych przypadkach, bardziej zaawansowane metody terapeutyczne.

7. Kontroluj swoje ciśnienie

Regularne monitorowanie ciśnienia krwi pozwala lepiej reagować na ewentualne zmiany i skuteczniej stosować zalecenia lekarzy - zwraca uwagę dr Allen Taylor z MedStar Heart and Vascular Institute. Specjaliści rekomendują wykonywanie pomiarów ciśnienia także w domu, zapisywanie wyników oraz omawianie ich podczas wizyt lekarskich. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy potrzebne są dodatkowe korekty stylu życia lub leczenia.

Źródła:

1. https://www.mp.pl/paim/issue/article/16746/
2. https://www.heart.org/en/news/2023/07/31/even-just-1-alcoholic-drink-a-day-may-increase-blood-pressure
3. https://www.verywellhealth.com/takeaways-from-new-blood-pressure-guidelines-11793479