Nowe zasady w zakresie zwolnień lekarskich. Kontrolerzy z większymi uprawnieniami

Najbardziej zauważalna zmiana dotyczy przeprowadzania kontroli osób przebywających na zwolnieniu. Od 13 kwietnia kontroler będzie miał jasno zapisane w przepisach prawo do:

• sprawdzenia tożsamości osoby na zwolnieniu (poprosi o dokument),
• wejścia do miejsca, w którym prowadzi kontrolę,
• zadawania pytań i zbierania wyjaśnień nie tylko od osoby kontrolowanej, ale też od płatnika składek i lekarza prowadzącego.

Jak podkreślono w uzasadnieniu, ma to "wzmacniać transparentność procesu kontroli" – czyli ujednolicić zasady i zmniejszyć wątpliwości, co kontroler może sprawdzić i z jakich źródeł może korzystać.

Zobacz także: Dlatego Polacy pracują na L4. Szczegółowe dane na temat zwolnień lekarskich

Zmiany obejmą także sposób organizacji pracy lekarzy orzeczników w ZUS. Do tej pory orzeczenia wydawali wyłącznie lekarze zatrudnieni na umowę o pracę i – co do zasady – z tytułem specjalisty. Ustawa z 18 grudnia 2025 r. poszerza ten system: w wybranych sprawach orzekać będą mogły również inne zawody medyczne ze specjalizacją, czyli fizjoterapeuci (w sprawach rehabilitacji w ramach prewencji rentowej ZUS) oraz pielęgniarki i pielęgniarze (w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji).

Jednocześnie zróżnicowano wymagania dla lekarzy orzeczników – obok specjalistów dopuszczono także lekarzy w trakcie specjalizacji lub z co najmniej pięcioletnim stażem wykonywania zawodu, przy czym osoby pełniące funkcje nadzorcze w orzecznictwie (m.in. Naczelny Lekarz Zakładu, lekarze-inspektorzy) nadal muszą mieć tytuł specjalisty.

Zobacz także: Za takie L4 nie dostaniesz ani grosza. ZUS weryfikuje zwolnienia lekarskie

Od 13 kwietnia w ustawie wprost pojawią się definicje "pracy zarobkowej" i aktywności "niezgodnej z celem zwolnienia". To ma uprościć życie pacjentom, podczas kontroli nie będzie miejsca na domysły, tylko liczyć się mają jasno opisane zasady.

Przepisy potwierdzają, że na L4 można wykonywać zwykłe czynności dnia codziennego – na przykład wyjść do apteki czy do sklepu po podstawowe zakupy. Dopuszczalne mają być też pojedyncze, wyjątkowe sytuacje, gdy "wymagają tego istotne okoliczności" – np. odprowadzenie dziecka do przedszkola, jeśli nie ma nikogo, kto mógłby zrobić to za chorego.

Jednocześnie ustawodawca podkreśla, że takie "incydentalne" działania muszą być jednorazowe i wyjątkowe. I co ważne: nie mogą wynikać z polecenia pracodawcy.

Ustawa podpisana przez prezydenta wprowadza szereg zmian, ale są one wprowadzane stopniowo. Część przepisów zmieniła się 27 stycznia, kolejna część regulacji wejdzie w życie w kwietniu. Ostatnia "partia" zmian będzie realizowana od 27 stycznia 2027 roku.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła:

• ZUS,
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.