Odbiera odpady medyczne ze szpitali. Są dni, gdy naprawdę się boi

Według badania BioStat zrealizowanego na zlecenie inicjatora kampanii "Bezpieczny odpad" firmy EMKA, aż 61,1 proc. pracowników odbierających odpady ze szpitali, przychodni i gabinetów miało w ostatnim roku do czynienia z uszkodzonym workiem lub pojemnikiem, a ponad 50 proc. zauważa, że są one nieodpowiednio przygotowywane. Zużyte, wystające z worków na odpady igły czy zakrwawione gaziki stanowią ryzyko nie tylko dla pracowników służby zdrowia i osób postronnych, ale także dla tych, którzy takie odpady regularnie transportują do spalarni.

– Wynik raportu wcale mnie nie dziwi. Jest potwierdzeniem tego, co jako firma odbierająca odpady medyczne od lat zauważamy: znaczącego wzrostu liczby zakłuć. To ogromny problem, bo jest narażeniem zdrowia i życia naszych pracowników, a także zaburza działanie firmy. Takie zakłucie eliminuje z pracy na 2–3 tygodnie, w czasie których pracownik, aby uniknąć ewentualnego zakażenia, musi się poddać szczepieniu, a czasem nawet i leczeniu – podkreśla w rozmowie z WP abcZdrowie Małgorzata Rdest, wiceprezes EMKA.

– Skala problemu jest niepokojąca. Doszło do tego, że w ramach bezpieczeństwa pracownicy wysyłają nam zdjęcia nieprawidłowości, bo zdarzało się, że placówki medyczne wypierały się popełnianych błędów – dodaje.

Tak robi m.in. Marek, który od 10 lat pracuje jako odbiorca odpadów medycznych. Jak przyznaje, w workach, które transportuje z przychodni i szpitali, znajdują się najróżniejsze materiały, w tym zużyte waciki, strzykawki, cewniki, rękawiczki. O wystających z worków zużytych igłach mówi krótko: nie są rzadkością.

– Dwa razy taka igła wbiła mi się w nogę. Pierwszy raz zdarzyło się to w przychodni w 2021 roku. Podniosłem worek i zahaczyłem nim niechcący o nogę. Poczułem ból i zobaczyłem igłę wbitą w skórę. Od tego momentu nie mogłem już dalej pracować, musiałem zawołać kierownika przychodni, spisać protokół, sprawdzić, skąd wzięła się ta igła, dlaczego nie była właściwie zabezpieczona. Następnie musiałem zgłosić się do kadr w mojej firmie i udać się do szpitala zakaźnego na pobranie krwi. A potem jeszcze przez kilka tygodni brać leki, których zadaniem jest zapobiegać ewentualnemu rozwojowi zakażenia – wylicza.

– W pierwszej chwili bardzo się wkurzyłem. A potem przyszedł strach. Naprawdę bardzo się bałem. Tym bardziej, że miałem w domu roczną córeczkę. Pojawiały mi się myśli w głowie: a co jeśli zaraziłem się WZW albo HIV? A co jeśli zarażę żonę i dziecko? – dodaje.

Mężczyzna podkreśla, że poza strachem o zdrowie własne i rodziny takie sytuacje generują dla niego także sporo problemów związanych z powtarzaniem badań oraz wydłużeniem czasu pracy nawet do 13 godzin ze względu na konieczność pobytu w szpitalu. Dla niego nie był to jednak jednorazowy incydent – drugie zakłucie przeżył w 2024 roku.

– Podniosłem worki i – podobnie jak poprzednim razem – zahaczyłem wystającą igłą o łydkę. I znowu cała procedura od nowa – wspomina.

– Niedawno mieliśmy nawet szkolenie BHP, na którym usłyszałem, że w jednym roku w skali całej branży zdarzyło się aż dziewięć zakłuć u pracowników – mówi.

Następstwa prawne związane z zakłuciem u pracownika odbierającego odpady spadają na placówkę medyczną, która dopuściła do ich nieodpowiedniego zabezpieczenia.

– Konsekwencje mogą być różne: od kontroli sanepidu, przez grzywny BHP zwykle do 30 tys. zł, aż po administracyjne kary z ustawy o odpadach, które przy poważniejszych naruszeniach mogą sięgać nawet miliona złotych – wylicza dla WP abcZdrowie mec. Katarzyna Wolny-Tomczyk z Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych ECO LEGAL.

Niestety, zdarza się, że placówka uchyla się od odpowiedzialności.

– Zakłucie to również narażenie placówki na koszty szczepienia i leczenia takiej osoby. Często bywa, że próbuje uchylić się od odpowiedzialności, podważając wiarygodność pracownika, który odbiera odpady – mówi Rdest.

– Przy moim pierwszym zakłuciu pracownicy przychodni próbowali zrzucić odpowiedzialność na mnie, twierdząc, że to ja odbierałem worki. Musiałem tłumaczyć, że póki nie załaduję worków do auta i nie wystawię karty w BDO, to nie jest to "mój" odpad – dodaje Marek.

Od pracowników firmy EMKA słyszymy też o innych licznych nieprawidłowościach: wystawianiu do odbioru przepełnionych pojemników, wysypywaniu się z worków zużytych wacików i igieł czy o niewłaściwie oznaczonych materiałach.

– Raz odbierałem śmieci ze szpitala, przenosiłem worek i nagle czuję, że mam całe mokre spodnie. Patrzę w dół, a ja jestem cały we krwi! – opowiada Marek. – Okazało się, że ktoś wlał do worka krew, która lała się z niego ciurkiem. Była szósta rano, początek dnia pracy, a ja miałem całe przemoczone ubranie od pasa w dół, łącznie z butami i skarpetkami. Musiałem podjechać do sklepu i kupić sobie na szybko nowe. Na szczęście zdarzenie miało miejsce na terenie szpitala, a ja nie miałem wtedy żadnego skaleczenia. Aż nie chcę myśleć, co by wtedy było…

– Zdarzało mi się też odbierać chemikalia, np. bańki z formaliną. Kiedyś w transporcie jedna się rozszczelniła i formalina wylała się w aucie. Być może była źle dokręcona. To jest tak gryzący smród, że nie da się wytrzymać. Oznacza koniec ładowania auta na ten dzień – wspomina.

– Sporadycznie odbieram także odpady anatomiczne, takie jak kończyny po amputacjach. To niewielka część wszystkich odpadów medycznych – około 2 proc. – ale wymagają one szczególnego postępowania – mówi.

Mężczyzna dodaje, że w workach, w których powinny znaleźć się materiały biologiczne, często "lądują" zwykłe śmieci: papiery, opakowania po jedzeniu, a nawet butelki. Takie praktyki kłócą się z deklaracjami respondentów z placówek medycznych, z których w badaniu BioStatu aż 94,5 proc. potwierdziło, że obowiązują w nich procedury postępowania z odpadami, a 95,5 proc. oceniło, że są realizowane prawidłowo.

– To jest teoria versus praktyka. Nikt nie lubi się przyznawać do popełnionych błędów, każdy żyje w przeświadczeniu, że robi wszystko dobrze. A niemalże połowa respondentów nie zdaje sobie sprawy z konsekwencji prawnych i zdrowotnych, które wynikają z błędów popełnionych w tym obszarze – mówi Małgorzata Rdest.

Ekspertka dodaje, że rutyna, duże tempo pracy i rosnąca liczba obowiązków sprawiają, że tematyka gospodarowania odpadami jest w szpitalach i przychodniach marginalizowana. Problemem jest także brak obowiązkowych szkoleń stricte z tego zakresu – pracownicy odbywają jedynie ogólne szkolenia z zasad bezpieczeństwa.

– Raport Najwyższej Izby Kontroli z lat 2019–2022 wskazuje, że ogromnym problemem w zakresie gospodarowania odpadami medycznymi jest kwestia braku nadzoru. Mamy jasne i precyzyjne przepisy, jeśli chodzi o zbiórkę takich odpadów, natomiast w placówkach zwykle nie ma wyznaczonej osoby odpowiedzialnej za nadzór nad nimi. Moim zdaniem to jest przyczyna numer jeden tego, dlaczego mamy do czynienia z tak wieloma nieprawidłowościami – podkreśla mec. Wolny-Tomczyk.

– Obecnie funkcjonujące przepisy w teorii chronią pracowników, którzy odbierają odpady medyczne, pod warunkiem, że są one przez nich przestrzegane. Powinien być kładziony większy nacisk na ich egzekwowanie, a także na lepszy monitoring: częstsze kontrole, realne konsekwencje popełniania błędów. Może to zadziała bardziej odstraszająco – kończy ekspertka.