Kał na pasożyty

Jakie symptomy mogą świadczyć, że powinniśmy takie badanie wykonać?

• gazy, wzdęcia,
• skurcze żołądka,
• biegunka,
• zaparcia,
• problemy skórne,
• wysypka,
• nerwowość,
• zmęczenie i senność,
• anemia,
• swędzenie odbytu,
• podwójne widzenie.

Kał do badania na obecność pasożytów powinien być pobierany przed rozpoczęciem leczenia, gdyż niektóre leki (np. antybiotyki, leki przeciwbiegunkowe, środki kontrastowe itp.) utrudniają lub też uniemożliwiają rozpoznanie pasożytów. W przypadku, gdy pacjent przyjmował takie leki lub był poddany badaniu przewodu pokarmowego z wykorzystaniem kontrastu, należy odroczyć badanie kału na pasożyty o 1 - 3 tygodnie.

Do laboratorium dostarcza się tylko fragment oddanego kału, pobrany do specjalnego pojemniczka za pomocą załączonej szpatułki (pojemniczki takie należy wcześniej zakupić w aptece). Bardzo istotny jest prawidłowy sposób pobrania kału. Ważne, by materiał przekazywany do badań pobierać z kilku różnych miejsc oddanego kału. Kał, przeznaczony do pobrania materiału, należy oddać do czystego i suchego naczynia lub na czysty papier. Nie powinno się oddawać kału do muszli klozetowej, gdyż woda i mocz mogą spowodować zniszczenie obecnych w kale pasożytów, a tym samym zafałszować wynik badania. Niedopuszczalne jest zbieranie kału z ziemi.

Kał uformowany może być przechowywany przez kilka godzin w temperaturze pokojowej, a płynny lub biegunkowy powinien być jak najszybciej dostarczony do laboratorium (taki kał najlepiej badać do pół godziny od oddania). Każdy rodzaj kału, który nie może być zbadany w przeciągu 3 - 4 godzin, powinien być umieszczony w lodówce.

Badając kał człowieka wykryć można przede wszystkim takie pasożyty jak:

• owsik ludzki (Enterobius vermicularis), zazwyczaj wykrywane są jaja tego pasożyta;
• glista ludzka (Ascaris lumbricoides), poszukując w kale jaj pasożyta;
• węgorek jelitowy (Strongyloides stercoralis), w świeżym kale wykryć można larwy tego pasożyta;
• włosogłówka ludzka (Trichuris trichiura), w kale poszukuje się jaj pasożyta;
• pełzak czerwonki (Entamoeba histolytica), w stolcach uformowanych poszukuje się cyst pasożyta, w stolcach płynnych –trofozoitów;
• lamblia jelitowa (Giardia lamblia), w kale uformowanym poszukuje się cyst, w kale płynnym trofozoitów;*
• Cryptosporidium parvum, w kale znaleźć można cysty pasożyta;
• przywry, np. motylica wątrobowa (Fasciola hepatica), w kale poszukuje się jaj pasożyta;
• tasiemce, np. tasiemiec nieuzbrojony (Taenia saginata), poruszające się człony tasiemca można spotkać w świeżym kale, tasiemiec psi (Dipylidium caninum), jaja lub człony tasiemca w kale lub okolicach odbytu.

Badanie kału na obecność pasożytów rozpoczyna się od oglądania makroskopowego próbki kału. Ocenia się jego konsystencję, kolor, ewentualną zawartość krwi, śluzu itd. Sam wygląd kału może już sugerować konkretną chorobę. Następnie kroplę świeżego kału ogląda się pod mikroskopem. W kale płynnym, biegunkowym można poszukiwać form dorosłych (tzw. trofozoitów) pierwotniaków. Posiadają one charakterystyczne cechy w zależności od gatunku pasożyta, a ich stwierdzenie znacznie ułatwia zdiagnozowanie choroby. Trofozoity nie występują natomiast w kale uformowanym. Tu z kolei poszukuje się form rozwojowych pierwotniaków, zwanych cystami. Jaja pasożytów można odnaleźć zarówno w kale płynnym jak i uformowanym. One również mają charakterystyczne dla danego gatunku cechy, co umożliwia rozpoznanie rodzaju pasożyta. Kolejnymi krokami w analizie próbki kału jest wykonanie preparatów trwałych, barwienie ich oraz ocena mikroskopowa. W razie konieczności stosuje się też inne metody, np. zagęszczające, larwoskopowe, hodowlane itd.

Źródła

1. Podstawy diagnostyki różnicowej bólów brzucha
2. Buczek A. Choroby pasożytnicze - epidemiologia, diagnostyka, objawy, FnRRRKDN, Lublin 2005, ISBN 83-921869-9-0
3. Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Czelej, Lublin 2007, ISBN 978-83-60608-34-0
4. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
5. Prokopowicz D. Zakażenia - obraz kliniczny, rozpoznanie, leczenie, Ekonomia i Środowisko, Białystok 2004, ISBN 83-88771-43-4
6. Dziubek Z. Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2748-9
7. Buczek A. Choroby pasożytnicze - epidemiologia, diagnostyka, objawy, FnRRRKDN, Lublin 2005, ISBN 83-921869-9-0
8. Milanowski A. (red.), Pediatria, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-098-6