Porównano ją ze znanym lekiem na cukrzycę. Efekt? Spadł nie tylko cukier

Kozieradka pospolita to roślina z rodziny bobowatych, do której należy też fasola, groch oraz ciecierzyca. Jest to roślina jednoroczna. Jej nasiona są drobne, twarde i kanciaste, mają żółtobrązową barwę oraz gorzki smak z delikatnym posmakiem syropu klonowego. W kuchni indyjskiej kozieradka znana jest pod nazwą methi i wchodzi w skład wielu mieszanek curry.

W 100 g suchych nasion znajduje się średnio 323 kcal, 23 g białka, 58 g węglowodanów oraz 6 g tłuszczu, a do tego sporo błonnika, około 25 g. Główną jego część tworzy galaktomannan, lepki błonnik rozpuszczalny pęczniejący w wodzie. Nasiona zawierają też trygonelinę oraz saponiny, a z minerałów żelazo, magnez i mangan. Ciekawostką jest to, że związek odpowiedzialny za ich unikatowy zapach przedostaje się do potu po zjedzeniu większej porcji.

Za opanowanie cukru po posiłku odpowiadają w nasionach dwa różne mechanizmy. Pierwszy to wspomniany galaktomannan, który po kontakcie z wodą tworzy w jelitach swego rodzaju gęsty żel. Taki żel spowalnia opróżnianie żołądka oraz utrudnia szybkie wchłanianie glukozy z jedzenia, więc poziom cukru we krwi rośnie wolniej i łagodniej.

Drugi mechanizm to 4-hydroksyizoleucyna, rzadki aminokwas występujący głównie w kozieradce. Pobudza on trzustkę do wydzielania insuliny, ale głównie wtedy, gdy cukier jest już podwyższony, więc jest małe ryzyko nadmiernego spadku glukozy. Działanie to opisano przede wszystkim w badaniach na zwierzętach oraz w warunkach laboratoryjnych. Praktyczna wskazówka to namoczenie nasion przez noc, ponieważ żel powstaje wtedy sprawniej, a gorzki smak staje się łagodniejszy.

Najmocniejsze dane pochodzą z przeglądów zbierających wyniki wielu badań z udziałem osób z cukrzycą typu 2. Jedna z takich analiz, obejmująca 19 badań, wykazała obniżenie glukozy na czczo średnio o około 20 mg/dl oraz spadek hemoglobiny glikowanej o około 0,5 punktu procentowego.

Hemoglobina glikowana (HbA1c) pokazuje uśredniony poziom cukru z ostatnich 2-3 miesięcy, więc jej spadek oznacza trwalszą poprawę, a nie chwilowy wynik. Poprawa widoczna była głównie u osób z podwyższonym cukrem, a nie u tych zdrowych.

Trzeba dodać, że badania różniły się dawką oraz jakością, więc wyniki nie są do końca spójne, a część z nich obejmowała niewiele osób. W trakcie kuracji opisywano łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, ale co ważne, bez poważnych powikłań ani uszkodzeń wątroby lub nerek.

Sam fakt, że tanią przyprawę porównano z lekiem na receptę, świadczy o tym, że nauka traktuje kozieradkę poważnie. W tym badaniu 12 osób z cukrzycą typu 2, przyjmujących już metforminę, dostawało dodatkowo 2 g kozieradki dziennie lub lek o nazwie glibenklamid w dawce 5 mg, a obserwacja trwała 12 tygodni.

Farmakoterapia wykazała silniejszy wpływ na obniżenie poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c) oraz stężenia trójglicerydów, jednak kozieradka również przyniosła istotne korzyści. Suplementacja doprowadziła do wyraźnego wzrostu poziomu insuliny we krwi, nie wykazując przy tym toksycznego wpływu na funkcje wątroby czy nerek. Autorzy uznali nasiona za obiecujący dodatek do leczenia. Badanie było na małej próbie i krótkie, więc na spektakularne dane trzeba jeszcze poczekać.

Na cholesterol kozieradka działa głównie przez błonnik oraz saponiny, czyli naturalne związki roślinne. Rozpuszczalny błonnik wiąże w jelitach kwasy żółciowe, które wspomagają trawienie tłuszczu, i usuwa je z organizmu. Wątroba musi wtedy wyprodukować nowe kwasy żółciowe, a do tego zużywa cholesterol krążący we krwi, więc jego poziom automatycznie spada.

Saponiny też stabilizują poziom cholesterolu, bo ograniczają jego wchłanianie z jedzenia. W zbiorczych analizach badań nasiona kozieradki obniżały cholesterol całkowity średnio o około 33 mg/dl, cholesterol "zły" LDL o około 29 mg/dl, a "dobry" cholesterol HDL podnosiły o około 6 mg/dl. Wpływ na trójglicerydy jest różny w poszczególnych badaniach, więc w tym przypadku wyniki nie są tak spójne. Najwięcej widać u osób z podwyższonymi wartościami na starcie.

W badaniach najczęściej stosowano od 5 do 10 g zmielonych nasion dziennie, a niektóre dawki osiągały nawet 25 g. Na początku wystarczy zacząć od jednej płaskiej łyżeczki (około 4 g) i później ewentualnie zwiększać porcję. Taka łyżeczka to tylko około 13 kcal, więc pod tym względem nie zaburza to diety.

Nasiona najlepiej zmielić, bo całe są twarde i częściowo przechodzą przez jelita w nienaruszonej formie. Zmielone pasują do jogurtu, zup, sosów oraz ciasta na chleb. Łagodniejszą w smaku opcją są kiełki kozieradki, które wprowadzają chrupkość do kanapek oraz sałatek. Dostępne są też kapsułki z ekstraktem, wygodne dla osób, którym przeszkadza jej gorycz.

Kozieradka nie każdemu służy. Kobiety w ciąży powinny omijać większe dawki kozieradki, bo jej bezpieczeństwo w takich ilościach budzi zastrzeżenia, a tradycyjnie łączono ją także z pobudzaniem czynności macicy. Osoby przyjmujące insulinę lub inne leki obniżające cukier powinny zachować ostrożność, bo razem z kozieradką mogą obniżyć glukozę aż za bardzo.

Ze względu na łagodne działanie rozrzedzające krew warto odstawić nasiona na około dwa tygodnie przed planowaną operacją oraz uważać przy lekach przeciwzakrzepowych. Z powodu pokrewieństwa ze strączkami uczuleni na orzeszki ziemne lub ciecierzycę mogą zareagować alergicznie. W razie wątpliwości najlepiej zapytać lekarza.

Kozieradka wspiera kontrolę cukru oraz cholesterolu, ale większość dowodów pochodzi z mniejszych badań, więc warto patrzeć na ich wyniki ostrożnie. To świetny dodatek do diety, a nie zamiennik leków. Osoby przyjmujące leki na cukrzycę lub rozrzedzające krew powinny skonsultować jej stosowanie z lekarzem.

Źródła:

1. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12411738/
2. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6273931/
3. Science Direct, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024126801
4. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6531936/
5. Science Direct, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024126801