Propranolol – charakterystyka, wskazania, przeciwwskazania, dawkowanie, działania niepożądane

Propranolol to lek należący do grupy beta-blokerów (beta-adrenolityków), który zmniejsza częstotliwość pracy i siłę skurczu serca. Jednocześnie obniża także ciśnienie tętnicze krwi.

Działanie Propranololu opiera się blokowaniu receptorów, które występują na powierzchni komórek mięśniowych, gruczołowych czy nerwowych w wielu tkankach i narządach.

Są one pobudzane są przez adrenalinę lub noradrenalinę, co wywołuje szybsze bicie serce i skurcz obwodowych naczyń krwionośnych. Lek wykazuje również działanie przeciwlękowe i przeciwmigrenowe.

Całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego, a jego największe stężenie następuje po 1-2 godzinach.

Wskazania do stosowania Propranololu to:

• nadciśnienie tętnicze,
• dławica piersiowa,
• kardiomiopatia przerostowa,
• migrena,
• profilaktyka zawału serca,
• nadkomorowe i komorowe zaburzenia rytmu serca,
• drżenie samoistne,
• napady lęku,
• krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego u chorych z nadciśnieniem wrotnym i żylakami przełyku,
• przełom tarczycowy,
• nadczynności tarczycy,
• okołooperacyjne postępowanie nowotworu chromochłonnego nadnerczy,
• choroba niedokrwienna serca.

Istnieją sytuacje, kiedy lek nie może być stosowany mimo występowania wskazań. Przeciwwskazania do zażywania Propranololu to:

• uczulenie lub nadwrażliwość na składnik leku,
• ciąża,
• karmienie piersią,
• astma oskrzelowa,
• stany skurczowe oskrzeli,
• niedociśnienie tętnicze,
• bradykardia,
• blok przedsionkowo-komorowy II lub III stopnia,
• wstrząs kardiogenny,
• niski puls,
• zaburzenia krążenia obwodowego,
• niewyrównana niewydolność serca,
• kwasica metaboliczna,
• zespół chorego węzła zatokowego,
• długotrwałe głodówki,
• dławica naczynio-skurczowa (Printzmetala)
• nieleczony guz chromochłonny nadnerczy,
• niedożywienie organizmu,
• wyniszczenie organizmu,
• przewlekłe choroby wątroby,
• cukrzyca,
• przyjmowanie leków blokujących kanały wapniowe.

W niektórych sytuacjach konieczna może być zmiana dawkowania lub wykonanie określonych badań. Szczególnej ostrożności wymaga zażywanie leku przez chorych z kontrolowaną niewydolnością serca.

Należy pamiętać, że w przypadku niewyrównanych zaburzeń stosowanie Propranololu jest zabronione. Preparat nie może być łączony z antagonistami wapnia, takimi jak werapamil czy diltiazem. Równoległa terapia mogłaby spowodować ciężkie niedociśnienie tętnicze, zaburzenia przewodzenia w sercu i nasilenie niewydolności tego narządu.

Propranolol może nasilać zaburzenia krążenia w tętnicach obwodowych, zaostrzać zespół Raynauda oraz przewlekłą niedrożność tętnic kończyn dolnych.

Konieczne jest kontrolowanie stanu zdrowia u osób z blokiem przedsionkowo-komorowym I stopnia oraz u pacjentów chorych na cukrzycę. Preparat może redukować objawy hipoglikemii, takie jak wzrost częstotliwości pracy serca czy nadmierna potliwość. W takiej sytuacji ważna jest regularna kontrola stężenia glukozy we krwi, a także ustalenie odpowiednich dawek leków przeciwcukrzycowych.

Może się zdarzyć, że Propranolol obniży ilość glukozy we krwi także u osób zdrowych, szczególnie u noworodków, niemowląt, dzieci i osób w podeszłym wieku. Podobna sytuacja może wystąpić u pacjentów poddawanych hemodializom i w przypadku chorób wątroby. Bardzo rzadko zdarza się, że lek nasili hipoglikemię do tego stopnia, że wystąpią drgawki oraz śpiączka. Warto wiedzieć, że Propranolol może maskować symptomy nadczynności tarczycy.

U chorych z guzem chromochłonnym nadnerczy przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie trwania terapii konieczne jest zablokowanie receptorów alfa-adrenergicznych.

Preparat może obniżać rytm pracy serca i nasilać bradykardię. Może się zdarzyć, że lek zwiększy podatność na alergeny, nie powinny go stosować osoby ze zwiększonym ryzykiem reakcji anafilaktycznej.

Nagłe przerwanie zażywania Propranololu jest zabronione u osób z chorobą niedokrwienną serca. W celu zaprzestania terapii należy stopniowo zmniejszać dawkę w okresie 7-14 dni.

Każdy zabieg w znieczuleniu ogólnym powinien być omówiony z lekarzem, który wie o stosowaniu środków z grupy beta-blokerów. Specjalista podejmie wówczas decyzję o kontynuacji leczenia lub zaleci odstawienie preparatu na co najmniej dobę przed operacją.

Konieczna jest także ostrożność w przypadku pacjentów ze znaczącą niewydolnością nerek lub wątroby, szczególnie na początku leczenia i w czasie modyfikacji dawkowania.

Należy wziąć pod uwagę, że Propranolol u osób z nadciśnieniem wrotnym może doprowadzić do pogorszenia czynności wątroby, a także do rozwoju encefalopatii wątrobowej. Co więcej, Propranolol może mieć wpływ na wyniki badań laboratoryjnych, takich jak oznaczenie bilirubiny oraz katecholaminy.

Lek będzie źle tolerowany przez osoby z nietolerancją galaktozy i fruktozy, niedoborem laktazy i sacharazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy–galaktozy.

Propranolol może wywoływać zawroty głowy, zmęczenie i inne objawy, które mogą mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn.

Leki w ciąży i podczas karmienia piersią

W czasie ciąży nie można stosować żadnego leku bez konsultacji ze specjalistą. Ważne jest omówienie wszystkich potencjalnych korzyści i zagrożeń.

Lekarz przed wypisaniem recepty powinien wiedzieć o ciąży lub planowaniu powiększenia rodziny. Propranolol i środki z grupy beta-blokerów mogą negatywnie wpływać na przebieg ciąży i rozwój płodu.

Stosowanie leku w ciąży może być uzasadnione jedynie, gdy jest absolutnie konieczne. W takiej sytuacji specjalista powinien zlecić dodatkowe badania.

Propranolol nie powinien być również zażywany przez kobietę, która karmi piersią. Należy wówczas podjąć decyzję o zaprzestaniu karmienia lub zastosować inne, bezpieczne preparaty.

Lek może negatywnie wpływać na zdrowie po połączeniu z niektórymi preparatami, takimi jak:

• leki blokujące kanały wapniowe (werapamil lub diltiazem),
• insulina i leki przeciwcukrzycowe - możliwe zaburzenie stężenia glukozy we krwi i nasilenie działania leków przeciwcukrzycowych,
• beta-blokery - mogą maskować objawy hipoglikemii,
• lekami przeciwaarytmiczne klasy I - ryzyko zwiększenia zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego i zmniejszenia siły skurczu mięśnia sercowego,
• leki sympatykomimetyczne działające na receptory alfa i beta - osłabienie właściwości przeciwnadciśnieniowych,
• lidokaina stosowana dożylnie - zmniejszenie wydalania preparatu,
• cymetydyna lub hydralazyna - zwiększenie stężenia Propranololu we krwi,
• klonidyna,
• ergotamina - skurcz naczyń krwionośnych,
• indometacyna i ibuprofen - osłabienie działania przeciwnadciśnieniowego,
• chlorpromazyna - nasilenie działania przeciwpsychotycznego i przeciwnadciśnieniowego,
• preparaty stosowane do znieczulenia - nasilenie bradykardii i znacznego niedociśnienia tętniczego,
• leki przeciwnadciśnieniowe - ryzyko nasilenia działania przeciwnadciśnieniowego,
• preparaty mające wpływ na aktywność układu enzymatycznego cytochromu P450 - ryzyko zmiany stężenia Propranololu we krwi.

Dawkowanie Propranololu powinno być ustalane indywidualnie w zależności od rodzaju choroby i wieku pacjenta. Lek jest dostępny w formie tabletek do stosowania doustnego. Zwiększanie dawek nie zwiększa działania preparatu, ale może mieć negatywny wpływ na stan zdrowia i samopoczucie.

Podstawowe **dawkowanie Propranololu dla dorosłych:

• nadciśnienie tętnicze - początkowo 80 mg 2 razy na dobę, dawkę można stopniowo zwiększać do 160-320 mg na dobę,
• dławica piersiowa (z wyjątkiem dławicy Prinzmetala) - 40 mg 2-3 razy na dobę, możliwe zwiększenie ilości do 120-240 mg na dobę,
• zapobieganie migrenie - 40 mg 2-3 razy dziennie lub 80-160 mg na dobę,
• drżenie samoistne - 40 mg 2-3 razy dziennie lub 80-160 mg na dobę,
• lęk sytuacyjny - 40 mg na dobę,
• lęk uogólniony - 40 mg 2-3 razy w ciągu dnia,
• nadkomorowe i komorowe zaburzenia rytmu serca - 10-40 mg 3 razy na dobę,
• kardiomiopatia przerostowa - 10-40 mg 3 razy na dobę,
• leczenie wspomagające nadczynności tarczycy - 10-40 mg 3 razy na dobę
• przełom tarczycowy - 10-40 mg 3 razy na dobę,
• profilaktyka zawału serca w przypadku choroby wieńcowej - leczenie należy zacząć między 5, a 21 dniem po zawale, 40 mg 4 razy na dobę przez 2–3 dni, później 80 mg 2 razy na dobę,
• profilaktyka krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego u chorych z nadciśnieniem wrotnym i żylakami przełyku - 40 mg 2 razy na dobę, następnie w razie potrzeby 80 mg 2 razy dziennie, maksymalnie 160 mg 2 razy na dobę,
• operacja guza chromochłonnego nadnerczy - przed zabiegiem 60 mg przez 3 dni, w przypadku guzów nieoperacyjnych - 30 mg na dobę.

Propranolol dla dzieci i młodzieży w przypadku zaburzeń rytmu serca zazwyczaj jest zalecane w dawce 0,25–0,5 mg na kilogram masy ciała 3-4 razy na dobę.

Maksymalnie chory może przyjmować 1 mg/kg masy ciała 4 razy na dobę. Dawka dobowa nie może być większa niż 160 mg.

U osób w podeszłym wieku leczenie powinno być rozpoczęte od możliwie najmniejszych ilości preparatu i lekarz powinien regularnie kontrolować stan zdrowia pacjenta.

Przed zażyciem Propranololu należy sprawdzić datę ważności, umieszczoną na opakowaniu. Preparat powinien być przechowany w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci.

Leku nie można dawać innym osobom bez konkretnego zalecania lekarskiego oraz ustalonego dawkowania.

• Zioła na nadciśnienie
• Niebezpieczne interakcje leków na nadciśnienie
• Jakie zmiany w oku powoduje nadciśnienie?

Propranolol jak każdy lek może spowodować działania niepożądane, ale nie pojawiają się one u każdego pacjenta. Skutki uboczne Propranololu to:

• nadmierna senność,
• bezsenność,
• sinienie kończyn,
• bradykardia,
• zmęczenie,
• nudności i wymioty,
• biegunka,
• parestezje,
• zawroty głowy,
• psychoza,
• omamy i halucynacje,
• zaburzenia widzenia,
• huśtawki nastrojów,
• małopłytkowość,
• plamica,
• nasilenie łuszczycy,
• miastenia,
• wysypki skórne,
• osłabienie siły skurczu mięśnia serca,
• obniżenie ciśnienia krwi,
• napadowe drętwienie i mrowienie kończyn,
• depresja,
• zaburzenia snu,
• zaburzenia widzenia,
• duszność z powodu skurczu oskrzeli,
• suchość w jamie ustnej,
• hipoglikemia,
• retencja płynów,
• przyrost masy ciała,
• skórne odczyny alergiczne,
• koszmary senne,
• zziębnięcie,
• nasilenie zespołu Raynauda,
• zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego,
• zaostrzenie istniejącego bloku przedsionkowo-komorowego,
• niedociśnienie tętnicze (w tym ortostatyczne) z omdleniem,
• nasilenie chromania przestankowego,
• skurcz oskrzeli,
• łysienie,
• uczucie oszołomienia.