Sprzyjają chorobie Alzheimera. Naukowcy mówią o dwóch kluczowych czynnikach

Alzheimer to postępująca choroba neurodegeneracyjna, która prowadzi do stopniowego zaniku komórek nerwowych w mózgu. Jej główną cechą jest odkładanie się w neuronach nieprawidłowego białka – beta-amyloidu, które zaburza ich funkcjonowanie. Proces ten wpływa na spadek poziomu neuroprzekaźników, zwłaszcza acetylocholiny, kluczowej dla procesów zapamiętywania i uczenia się.

Choroba Alzheimera i schorzenia pokrewne dotykają coraz większej liczby Polaków. Według szacunków Institute for Health Metrics and Evaluation, w 2021 roku z tymi schorzeniami zmagało się aż 502 tysiące osób, co odpowiadało 1,3 proc. całej populacji naszego kraju. Z kolei dane Narodowego Funduszu Zdrowia z 2023 roku wskazują, że liczba osób oficjalnie zarejestrowanych z diagnozą choroby Alzheimera lub zaburzeń pokrewnych wyniosła 366 tysięcy. To wzrost o 8 proc. w porównaniu z rokiem 2014, co potwierdza, że problem ma tendencję wzrostową – również w kontekście starzejącego się społeczeństwa.

Jak podaje NIK sytuacja może się znacząco pogorszyć w nadchodzących dekadach. Prognozy wskazują, że do połowy XXI wieku liczba chorych może wzrosnąć nawet czterokrotnie, sięgając poziomu 2 milionów pacjentów. Taki wzrost będzie bezpośrednio związany ze starzeniem się społeczeństwa i wydłużaniem średniej długości życia. Oznacza to ogromne wyzwanie nie tylko dla systemu opieki zdrowotnej, ale również dla rodzin i opiekunów, którzy będą musieli mierzyć się z rosnącymi potrzebami osób dotkniętych otępieniem.

Nowe światło na chorobę Alzheimera rzuca badanie z 2024 r. opublikowane w "Nature Neuroscience". Badacze z Uniwersytetu McGill przez prawie 7 lat obserwowali grupę ponad 240 dorosłych, z których wszyscy mieli w rodzinie przypadki Alzheimera. Uczestnicy, średnio w wieku 68 lat, regularnie przechodzili badania mózgu. Na początku badania nikt z nich nie miał objawów demencji. Jednak z czasem u części z nich pojawiły się pierwsze niepokojące sygnały – tzw. łagodne zaburzenia poznawcze, które mogą być wczesnym etapem choroby Alzheimera.

Główna różnica między osobami, u których pojawiły się zmiany w mózgu, a tymi, które pozostały w pełni sprawne, dotyczyła obecności białka tau – substancji odpowiedzialnej za stabilność komórek nerwowych. W przebiegu Alzheimera białko to ulega patologicznej zmianie, prowadząc do tworzenia się szkodliwych złogów, które zaburzają pracę mózgu.

Dwa czynniki mają znaczenie

Naukowcy zaobserwowali, że dwa czynniki szczególnie sprzyjają nasileniu odkładania się białka tau. Pierwszym z nich jest płeć – kobiety były bardziej narażone na zmiany neurodegeneracyjne niż mężczyźni. Drugim czynnikiem okazał się być... ojciec. Uczestnicy, których ojcowie chorowali na Alzheimera, częściej wykazywali oznaki zaburzeń w mózgu niż ci, których choroba dotknęła matki. To zaskoczyło badaczy, którzy początkowo zakładali odwrotną zależność.

Wyniki badania sugerują, że dziedziczność demencji nie zależy wyłącznie od obecności choroby w rodzinie, ale od konkretnego układu czynników biologicznych. Ustalenia te mogą odegrać istotną rolę w tworzeniu przyszłych terapii profilaktycznych, które będą dostosowane do indywidualnego profilu ryzyka.

Warto pamiętać, że choć nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka zachorowania na Alzheimera, można znacząco je zmniejszyć poprzez codzienne, zdrowe nawyki. Kluczowe znaczenie ma aktywność fizyczna, która poprawia krążenie i wspiera pracę mózgu. Równie ważna jest dieta bogata w warzywa, owoce, ryby i zdrowe tłuszcze – np. śródziemnomorska. Trening umysłu, jak czytanie, rozwiązywanie krzyżówek czy nauka nowych rzeczy również wzmacnia rezerwy poznawcze. Nie można zapominać o regularnym kontrolowaniu ciśnienia, poziomu cukru i cholesterolu, a także o utrzymywaniu kontaktów społecznych, które wspierają zdrowie psychiczne.

Źródła

1. Frankfurter Rundschau