Testy prowokacyjne

Testy prowokacyjne to inaczej testy ekspozycyjne, które polegają na potwierdzeniu tego, że określone alergeny (farmakologiczne, chemiczne, biologiczne lub fizyczne) powodują zmiany chorobowe. Dowodem jest odtworzenie charakterystycznych reakcji uczuleniowych. Trzy najpopularniejsze formy prowokacji to: prowokacja donosowa, prowokacja dooskrzelowa oraz prowokacja pokarmowa. Badanie jest wykonywane tylko na polecenie lekarza alergologa, który kieruje na nie, aby potwierdzić wywiad alergologiczny, testy skórne i badanie serologiczne, ustalić wskazania do odczulenia oraz aby monitorować odczulanie.

1. Rodzaje testów prowokacyjnych i sposób ich wykonania

Przed wykonaniem testów prowokacyjnych chory powinien zostać poinformowany, w jaki sposób należy się przygotować do diagnostyki astmy. Należy odstawić na ok. 2 tygodnie przed wykonaniem badania leki przeciwhistaminowe o przedłużonym działaniu, a na 48 godzin – leki przeciwhistaminoweo krótkim działaniu, kortykosteroidy i preparaty wapnia, leki powodujące rozszerzenie oskrzeli (beta2-mimetyki, teofilina, bromek ipratropium), palenie papierosów przez 24 godz. przed badaniem (min. 2 godz.), spożywanie alkoholu przez 4 godz. przed badaniem, wykonywanie intensywnego wysiłku fizycznego przez 30 min. przed badaniem, obfitych posiłków na 2 godz. przed badaniem.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Dlaczego warto robić screening?"

Na początku wykonywana jest spirometria podstawowa. Następnie pacjent jest poddawany działaniu czynników, które mają na celu ujawnienie nadreaktywności oskrzeli. Najczęściej są to:

  • Metacholina.
  • Histamina.
  • Wysiłek fizyczny.
  • Hiperwentylacja zimnym lub suchym powietrzem.
  • Woda destylowana.
  • Mannitol.
  • Hiperosmotyczny roztwór NaCl.
  • Monofosforan adenozyny.

W większości pracowni diagnostycznych czynniki najchętniej wykorzystywane do badań to metacholina i histamina (ze względu na opracowane i przyjęte ujednolicone postępowanie oraz łatwość wykonania). Czynnik zwężający oskrzela jest podawany w postaci wziewnej, chory inhaluje go w stopniowo zwiększanej dawce. Po inhalacji każdej kolejnej dawki wykonywane jest badanie spirometryczne. Dawkę lub stężenie substancji, która wywołała istotne zwężenie oskrzeli (zmniejszenie FEV1, czyli natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej, o 20% w stosunku do wartości wyjściowej), nazywa się dawką lub stężeniem progowym (PD20 lub PC20). W porównaniu do osób zdrowych, oskrzela chorych na astmę reagują skurczem na około 75 razy mniejsze stężenie metacholiny i około 60 razy mniejsze stężenie histaminy.

W przypadku testu prowokacyjnego z metacholiną za wynik dodatni uznaje się PC20 równy 4,0 mg/ml lub niższy. Odpowiada on nadreaktywności łagodnej. Wynik niższy niż 1,0 mg/ml świadczy o nadreaktywności umiarkowanej lub ciężkiej. Oskrzelowe testy prowokacyjne cechują się dużą czułością, ale małą swoistością, dlatego stosowane są raczej w celu wykluczenia niż potwierdzenia astmy.

Testy ekspozycyjne możemy podzielić na 3 typy:

  • Prowokacja donosowa.
  • Prowokacja dooskrzelowa.
  • Prowokacja pokarmowa.

W zależności od rodzaju testu, jego wykonanie jest nieco inne:

  • Prowokacja donosowa - pacjentowi podawana jest zawiesina wybranego alergenu na małżowinę nosową dolną przewodu nosowego. Podczas podawania zawiesiny należy pamiętać o zachowaniu ostrożności, aby alergen nie dostał się do dróg oddechowych. Błona śluzowa powinna zareagować na alergen. Zmiany obserwuje się na podstawie zmniejszonego przepływu powietrza przez nos, który mierzony jest za pomocą specjalnego urządzenia. Prowokacje donosowe alergenami sezonowymi wykonywane są poza sezonem pylenia, a w przypadku alergenów całorocznych, test wykonuje się tylko u pacjentów bez nasilonych objawów chorobowych.
  • Prowokacja dooskrzelowa - w przypadku prowokacji dooskrzelowej pacjent wdycha określone stężenia wybranego antygenu w postaci aerozolu. Lekarz obserwuje reakcję oskrzeli za pomocą badania spirometrycznego. Prowokacja dooskrzelowa musi być przeprowadzona w warunkach szpitalnych.
  • Prowokacja pokarmowa - test polega na tym, że pacjent odstawia z diety podejrzane alergeny, a następnie pod obserwacją lekarza zjada je. Lekarz obserwuje reakcję pacjenta.

Czas testów prowokacyjnych jest ustalany indywidualnie z lekarzem alergologiem.

Przed przystąpieniem do badania na alergię, pacjent powinien poinformować o zaostrzeniu objawów alergicznych, chorobach infekcyjnych oraz o chorobach przewlekłych. W czasie testu należy zgłaszać wszelkie pojawiające się dolegliwości: osłabienie, duszność, zaburzenia wzroku, świąd skóry, zatkanie nosa, wzdęcia i ból brzucha, kaszel, chrypka, zaburzenia połykania, kichanie, pojawienie się wydzieliny z nosa itd. Zgłaszanie tego typu objawów jest o tyle ważne, ze względu na to, że mogą one poprzedzać objawy wstrząsu anafilaktycznego, który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Po badaniu astmy pacjent powinien unikać kontaktu z alergenem oraz większego wysiłku fizycznego.

2. Wskazania do wykonania testów prowokacyjnych i możliwe powikłania

U chorych z nadreaktywnością oskrzeli w wyniku zadziałania bodźca, który u zdrowych osób nie wywołałby widocznej reakcji, oskrzela kurczą się zbyt łatwo i nadmiernie. Spowodowane jest to zwiększoną pobudliwością mięśniówki ścian oskrzeli. Prawdopodobnie jest to skutek przewlekłego stanu zapalnego toczącego się w ścianach oskrzeli chorych na astmę. Nadreaktywność oskrzeli można stwierdzić, wykonując oskrzelowe próby prowokacyjne.

Teksty ekspozycyjne na alergen wykonywane są w celu:

  • Potwierdzenia wywiadu alergologicznego, testów skórnych i badań serologicznych.
  • Ustalenia wskazań do odczulania.
  • Monitorowania odczulania.

Wskazania do wykonania oskrzelowych testów prowokacyjnych

  • Badania kwalifikacyjne przed przyjęciem do pracy.
  • Ocena stopnia nasilenia lub potwierdzenie remisji astmy.
  • Monitorowanie lub ocena skuteczności leczenia astmy oskrzelowej.
  • Badanie reaktywności oskrzeli u osób z alergią atopową.
  • Diagnostyka niejasnych przypadków.
  • Badania epidemiologiczne.
  • Bezwzględne przeciwwskazania do wykonania testów prowokacyjnych.
  • Ciężkie ograniczenie wentylacji - FEV1
  • Umiarkowane ograniczenie wentylacji - FEV1
  • Zawał serca lub udar w ciągu ostatnich 3 miesięcy.
  • Tętniak aorty.
  • Niezdolność badanego do zrozumienia procedury i współpracy.
  • Przeciwwskazania względne.
  • Ciąża i okres karmienia piersią.
  • Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze.
  • Zakażenie układu oddechowego w ciągu ostatnich 4 tygodni.
  • Padaczka leczona farmakologicznie.

Przeciwwskazaniem do wykonania któregokolwiek testu jest zaostrzenie objawów choroby alergicznej oraz ostre choroby infekcyjne.

Po badaniu pacjent powinien być pod opieką lekarską przez dwie godziny. Istnieje możliwość wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, który jest najgroźniejszym powikłaniem oraz ryzyko wystąpienia nadmiernej reakcji miejscowej, obrzęku, zaczerwienienia, podwyższonej ciepłoty ciała, uczucia rozbicia. Te objawy należy zgłosić lekarzowi.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!