Widzisz mroczki przed oczami? Siatkówka może "wołać o pomoc"

Męty w ciele szklistym, nazywane również mroczkami, to drobne kształty widoczne w polu widzenia. Mogą wyglądać jak czarne lub szare punkty, przecinki, nitki, faliste linie, okręgi albo pajęczyny. Najłatwiej zauważyć je podczas patrzenia na jasne, jednolite tło, na przykład białą ścianę, kartkę papieru lub bezchmurne niebo.

Choć może się wydawać, że męty znajdują się przed okiem, w rzeczywistości unoszą się w jego wnętrzu. Powstają z niewielkich skupisk włókien kolagenowych, komórek lub fragmentów żelowej substancji tworzącej ciało szkliste. Elementy te rzucają cień na siatkówkę i właśnie ten cień jest odbierany jako męt.

Charakterystyczne jest to, że męty poruszają się razem z gałką oczną. Kiedy próbujemy spojrzeć na nie bezpośrednio, szybko przesuwają się poza centrum pola widzenia. Nie znikają także po mrugnięciu.

Najczęstszą przyczyną mętów są naturalne zmiany związane z wiekiem. Ciało szkliste wypełnia przestrzeń pomiędzy soczewką a siatkówką i pomaga utrzymać prawidłowy kształt oka. Z czasem zaczyna jednak zmieniać swoją konsystencję, staje się bardziej płynne i stopniowo się obkurcza.

W jego wnętrzu mogą wówczas tworzyć się pasma i skupiska włókien kolagenowych. U części osób dochodzi także do oddzielenia ciała szklistego od tylnej powierzchni oka. Proces ten, nazywany tylnym odłączeniem ciała szklistego, często wiąże się z pojawieniem się większej liczby mętów lub błysków.

Ryzyko ich występowania rośnie po 50. roku życia. Częściej obserwuje się je również u osób z krótkowzrocznością, po operacji zaćmy, urazie oka albo przebytym stanie zapalnym. Męty mogą pojawić się także w przebiegu retinopatii cukrzycowej, krwawienia do wnętrza oka lub zapalenia błony naczyniowej.

Niektóre osoby oprócz mętów widzą migające punkty, smugi lub błyski przypominające błyskawice. Pacjenci porównują je czasem do "gwiazd", które pojawiają się po uderzeniu w głowę. Objawy te mogą wystąpić, gdy ciało szkliste pociąga siatkówkę lub ociera się o nią.

Błyski mogą również towarzyszyć migrenie. W takim przypadku przybierają postać zygzakowatych linii, migoczących plam albo fal pojawiających się w jednym lub obu oczach. Bywają opisywane jako "migoczące lub iskrzące światła" widoczne na obrzeżach pola widzenia. Mogą poprzedzać ból głowy, ale czasem występują bez niego.

Pojedyncze męty, które występują od dłuższego czasu, zazwyczaj nie są groźne. Z czasem mogą przesunąć się poza centralne pole widzenia i stać się mniej zauważalne. Nie oznacza to jednak, że wszystkie zmiany można ignorować.

Pilnej konsultacji okulistycznej wymaga nagłe pojawienie się wielu nowych mętów, zwłaszcza gdy jednocześnie występują liczne błyski światła. Niepokój powinno wzbudzić także nagłe pogorszenie widzenia, pojawienie się ciemnego obszaru po jednej stronie pola widzenia lub szarej "kurtyny" zasłaniającej fragment obrazu.

Takie objawy mogą świadczyć o przedarciu albo odwarstwieniu siatkówki. Jest to poważny stan, który bez szybkiego leczenia może doprowadzić do trwałej utraty wzroku.

W większości przypadków leczenie nie jest potrzebne. Okulista przeprowadza badanie, aby wykluczyć uszkodzenie siatkówki, krwawienie lub stan zapalny. Jeśli męty są związane wyłącznie z naturalnym starzeniem się oka, zazwyczaj wystarcza ich obserwacja.

Z czasem mózg może przyzwyczaić się do ich obecności, dzięki czemu stają się mniej dokuczliwe. U osób, u których męty są bardzo nasilone i wyraźnie utrudniają widzenie, można rozważyć witrektomię. Jest to operacja polegająca na usunięciu ciała szklistego i zastąpieniu go odpowiednim płynem. Zabieg wiąże się jednak z ryzykiem, dlatego wykonuje się go rzadko.

Najważniejsza jest uważna obserwacja wzroku. Każda nagła zmiana liczby mętów, nowe błyski lub ubytek pola widzenia powinny zostać jak najszybciej ocenione przez okulistę.

Źródło:

• Mayo Clinic
• Cleveland Clinic
• American Academy of Ophthalmology