Zaburzenia błędnika – objawy, przyczyny i leczenie

Zaburzenia błędnika to nieprawidłowość, która wywołuje problemy ze słuchem i równowagą. Ma to związek z tym, błędnik pełni bardzo ważne funkcje związane ze zmysłem słuchu i równowagi. Dzięki temu niewielkiemu narządowi organizm uzyskuje informacje o ułożeniu ciała i jego położeniu w przestrzeni.

Błędnik to element anatomiczny ucha środkowego, który składa się z:

• części kostnej, która jest wypełniona jamami i kanałami,
• części błoniastej, która jest złożona z kanału ślimakowego i aparatu odpowiadającego za równowagę.

Istnieje wiele przyczyn zaburzeń błędnika. Zwykle są one konsekwencją powikłań infekcji w obrębie ucha wewnętrznego lub środkowego. Odpowiadać za nie mogą również z jego urazu, wstrząśnienia lub zapalenia.

Do zapalenia błędnika może doprowadzić infekcja ucha środkowego o podłożu wirusowym, w tym takie choroby jak grypa, ospa wietrzna, świnka, półpasiec, odra, różyczka czy toksoplazmoza. Stany zapalne błędnika mogą być wywołane również infekcjami ucha na tle bakteryjnym, rzadziej grzybicznymi i pierwotniakowymi (toksoplazmoza).

Bardzo częstą przyczyną problemów z błędnikiem jest choroba lokomocyjna (kinetoza), istotą której jest brak zgodności pomiędzy wzrokowym, subiektywnym postrzeganiem ruchu za oknem a sygnałami odbieranymi przez błędnik. Za zaburzenia błędnika mogą również odpowiadać starcze zmiany zanikowe (tzw. zmiany zanikowe w błędniku). Inne zaburzenia błędnika mogą być spowodowane przez stres czy zmęczenie.

Nieprawidłowe funkcjonowanie błędnika może być związane z zapaleniem nerwu przedsionkowego czy zespołem położeniowych zawrotów głowy. Rzadką przyczyną zaburzenia błędnika jest choroba Meniere’a, związana ze wzrostem ciśnienia cieczy w uchu i błędnym odbieraniem sygnałów przez zakończenia nerwowe przedsionka błędnika.

Pierwszym i najbardziej charakterystycznym objawem zaburzenia błędnika są zawroty głowy, opisywane jako wirowanie świata, które mają nagły i napadowy charakter. Są silne, ale szybko mijają. Pojawiają się w różnych sytuacjach, zarówno przy otwartych, jak i przy zamkniętych oczach, najczęściej podczas wstawania, zwłaszcza rano oraz pochylania się, ale również siedzenia czy leżenia.

Dla zaburzenia błędnika typowe są również towarzyszące długo utrzymującym się zawrotom bóle głowy, mdłości i wymioty, także zaburzenia równowagi. Towarzyszą im nieskoordynowane ruchy, zataczanie się, kołysanie, trudności z zachowaniem właściwej postawy ciała, upadanie.

O ile wyżej wymienione dolegliwości pojawiają się w bardzo różnych sytuacjach, o tyle objawy związane z chorobą lokomocyjną ustępują po zakończeniu podroży. Zaburzenia błędnika mające związek z chorobą Meniere’a objawiają się także:

• uczuciem rozpierania w uchu,
• natarczywym szumem,
• postępującą utratą słuchu,
• nasilającym się oczopląsem, czyli nagły ruch gałek ocznych przy zmianie pozycji. Konsekwencją oczopląsu związanego z chorobą błędnika może być światłowstręt.

Zarówno objawy infekcji ucha, dolegliwości związane z urazem w obrębie narządu słuchu, jak i symptomy wskazujące na zaburzenia błędnika są wskazaniem do konsultacji z lekarzem, tak pierwszego kontaktu, jak i otolaryngologiem. Czasem potrzebna jest również konsultacja z neurologiem.

Diagnostyka zawrotów głowy często wymaga przeprowadzenia wywiadu i badania laryngologicznego, ale również badania układu równowagi. Do metod diagnostycznych, które umożliwiają rozpoznanie zaburzeń błędnika należą takie badania jak:

• tomografia komputerowa,
• rezonans magnetyczny,
• próby błędnikowe polegające na ocenie narządu równowagi,
• badanie audiometryczne (badanie słuchu),
• ENG i VNG (elektronystagmografia i videonystagmografia), czyli badanie potencjałów elektrycznych w czasie oczopląsu.

Leczenie zaburzeń błędnika zależy od przyczyny problemu i charakteru dolegliwości. W fazie ostrej stosowane jest leczenie objawowe zmniejszające zawroty głowy i odruchy wymiotne. Obejmuje także leczenie zachowawcze (dieta, zmiana stylu życia, adaptacja, zmiana dotychczas stosowanych leków).

W pozostałych przypadkach wdrażana jest głównie terapia farmakologiczna (leki przyczynowe - naczyniowe, przeciwzapalne, poprawiające metabolizm komórek nerwowych) i rehabilitacja, często również leczenie chirurgiczne. Nieleczone schorzenia błędnika mogą prowadzić nawet do częściowej lub całkowitej utraty słuchu.