Choroba Gravesa - Basedowa

Choroba Gravesa-Basedowa, inaczej choroba Basedowa, to jedna z chorób autoimmunologicznych o podłożu genetycznym, która przebiega z nadczynnością tarczycy. Przyczyna choroby nie jest znana, ale charakterystyczne dla choroby Basedowa jest istnienie we krwi przeciwciał, które stymulują komórki tarczycy, powodując zwiększone wytwarzanie hormonów tarczycy. Objawy choroby Gravesa-Basedowa są bardzo różne. Większość z nich wynika z nadczynności tarczycy, ale istnieją także charakterystyczne objawy choroby Basedowa. Leczenie polega przede wszystkim na podawaniu tyreostatyków, a także stosowane jest leczenie jodem radioaktywnym.

Przyczyny choroby Gravesa-Basedowa

Dokładna przyczyna choroby Basedowa nie jest znana. Wiadomo, że jest to choroba z autoagresji, tj. autoimmunologiczna. Najprawdopodobniej choroba wynika z połączenia wielu czynników genetycznych i środowiskowych. We krwi wykrywane są specyficzne przeciwciała anty-TSHR (przeciwciała TRAb), skierowane przeciwko receptorom dla TSH (hormon tyreotropowy wytwarzany przez przysadkę mózgową). Przeciwciała te stymulują komórki tarczycy to wytwarzania hormonów – tyroksyny i trijodotyroniny, w wyniku czego pojawia się nadczynność tarczycy. Choroba Gravesa-Basedowa ok. 10 razy częściej pojawia się u kobiet, dlatego też podejrzewany jest udział estrogenów w jej powstawaniu. Do czynników ryzyka zaliczamy także stres oraz palenie tytoniu.

Chorobie Basedowa mogą towarzyszyć także inne choroby z autoagresji:

• reumatoidalne zapalenie stawów,
• bielactwo,
• niedoczynność kory nadnerczy – pierwotna lub wtórna (choroba lub zespół Addisona).

Objawy choroby Gravesa-Basedowa

Symptomy tej choroby autoimmunologicznej są bardzo różne. Wyróżniamy typowe objawy nadczynności tarczycy, a także takie, które są charakterystyczne tylko dla choroby Basedowa. Niekiedy choroba, ale bardzo rzadko, może przebiegać z niedoczynnością tarczycy lub prawidłową funkcją gruczołu tarczowego.

Objawy choroby Gravesa-Basedowa:

• wole tarczycowe – powiększenie tarczycy. Pojawia się w 80% przypadków choroby Basedowa. Tarczyca powiększona jest równomiernie, wole jest miękkie i bez żadnych grudek;
• wytrzeszcz oczu (oftalmopatia, orbitopatia tarczycowa) – zespół objawów ocznych wywołanych zapaleniem immunologicznym tkanek miękkich oczodołu. Następuje gromadzenie się w obrębie gałki ocznej substancji śluzowatych oraz nacieków komórkowych. Pojawia się w 10-30% przypadków choroby. Oprócz tego pojawia się zaczerwienienie oczu, obrzęk powiek, nadmierne łzawienie;
• obrzęk przedgoleniowy pojawia się u 1-2% chorych w wyniku gromadzenia się substancji śluzowatych pod skórą, najczęściej na przedniej części piszczeli;
• akropachia tarczycowa to bardzo rzadki objaw choroby Basedowa, polegający na obrzęku palców rąk i czasami stóp z towarzyszącym podokostnowym zgrubieniem kości.

Zespół objawów związanych z nadczynnością tarczycy:

• nadpobudliwość nerwowa,
• zwiększona potliwość,
• nietolerancja gorąca,
• kołatania serca i tachykardia,
• duszność,
• osłabienie, zmęczenie,
• zaburzenia koncentracji i pamięci,
• utrata masy ciała,
• zwiększone łaknienie,
• drżenie rąk,
• ciepła i wilgotna skóra,
• nieregularne miesiączki,
• bezsenność,
• zaburzenia emocjonalne,
• zahamowanie wzrostu, natomiast u dzieci przyśpieszony wzrost.

Oprócz tych objawów występuje kilka specyficznych symptomów, które najczęściej towarzyszą orbitopatii tarczycowej:

• objaw Stellwaga – rzadkie mruganie powiekami,
• objaw Dalrymple'a – nadmierne rozszerzenie szpary ocznej, które wynika z nadmiernego skurczu mięśni Müllera i uniesienia górnej powieki,
• objaw Jellinka – nadmierna pigmentacja powiek,
• objaw Bostona – polega na nierównomiernym ruchu gałek ocznych podczas patrzenia w dół,
• objaw Graefego – polega na zaburzeniu współdziałania gałki ocznej i górnej powieki (powieka nie nadąża za ruchem gałki ocznej).

Powikłania orbitopatii tarczycowej to owrzodzenie rogówki, podwójne widzenie, niewyraźne lub ograniczone widzenie, jaskra, światłowstręt czy nawet trwałe uszkodzenie wzroku.

Leczenie choroby Gravesa-Basedowa

Diagnostyka choroby oprócz wywiadu lekarskiego obejmuje badanie poziomu hormonów tarczycy – T3 i fT3 (trijodotyroniny) oraz T4 i fT4 (tyroksyny). W leczeniu choroby Gravesa-Basedowa stosuje się leczenie chirurgiczne, podawanie tyreostatyków czy leczenie promieniotwórczym izotopem, najczęściej jodem radioaktywnym I-131. Podawanie leków przeciwtarczycowych stosuje się u dzieci, młodzieży, a także starszych osób z  współtowarzyszącymi chorobami serca. Zaleca się również zastosowanie leczenia farmakologicznego, gdy objawy choroby są łagodne. Taka terapia trwa co najmniej 2 lata, a skuteczność jej szacuje się na 20-30%, przy czym im mniejsze nasilenie objawów, tym leczenie skuteczniejsze. Leczenie operacyjne stosuje się przy powikłaniach ocznych. Polega ono na usuwaniu substancji śluzowatej z oczodołu – tzw. odbarczanie oczodołów, dekompresja kostna, usunięcie tłuszczu.