CK i CK-MB

CK, czyli kinaza kreatynowa jest to enzym, który przekształca kreatynę w wysokoenergetyczny związek, jakim jest fosfokreatyna. Aktywność tego enzymu stwierdza się w mięśniach poprzecznie prążkowanych, w mięśniu sercowym oraz w mózgu. Istnieją trzy izoformy tego enzymu, mianowicie CK-MM, która przeważa w mięśniach szkieletowych, CK-BB, której najwyższą aktywność wykrywa się w mózgu oraz CK-MB, która jest najbardziej charakterystyczna dla mięśnia sercowego. Wzrost całkowitej aktywności kinazy kreatynowej stwierdza się w wielu chorobach mięśni, natomiast oznaczanie izoenzymu CK-MB jest wykorzystywane w diagnostyce chorób mięśnia sercowego.

Wartości prawidłowe aktywności kinazy kreatynowej

Dla mężczyzn norma aktywności całkowitej CK wynosi od 24 do 195 j.m./l, a dla kobiet od 24 do 170 j.m./l. Aktywność izoenzymu CK-MB powinna być mniejsza niż 12 j.m./l. Przy oznaczaniu CK-MBmass wartości prawidłowe dla mężczyzn są mniejsze niż 5 µg/l, a dla kobiet mniejsze niż 4 µg/l.

Wartości całkowitej CK powyżej normy wraz ze wzrostem aktywności CK-MB powyżej 12 j.m./l przyjmuje się za kryterium rozpoznania świeżego zawału serca, a w przypadku CK-MBmass są to wartości 5 - 10 µg/l. Duże znaczenie ma także obserwacja narastania tych wartości w kolejnych pomiarach w pewnych odstępach czasu.

Przyczyny wzrostu aktywności kinazy kreatynowej

Wzrost aktywności CK jest obserwowany przede wszystkim w chorobach dotyczących mięśni szkieletowych, takich jak zapalenie mięśni (w tym zapalenie wielomięśniowe), dystrofie mięśniowe, miotonie, a także w przypadku urazu mięśni, po dużym wysiłku fizycznym oraz przy stosowaniu leków i substancji, które uszkadzają mięśnie szkieletowe (np. statyny, fibraty, neuroleptyki, heroina, amfetamina, zatrucie alkoholem i tlenkiem węgla).

Oznaczanie aktywności CK, a w szczególności jej izoformy CK-MB, ma także znaczenie w diagnostyce chorób mięśnia sercowego takich jak zawał serca i zapalenie mięśnia sercowego. Jednak wartość diagnostyczna tego badania w rozpoznawaniu chorób serca jest zmniejszona przez fakt, że do wzrostu aktywności CK dochodzi także w wielu stanach chorobowych niezwiązanych z mięśniem sercowym, co może być przyczyną pomyłek diagnostycznych. Z tego względu po wprowadzeniu bardziej czułych wskaźników martwicy mięśnia sercowego, takich jak troponiny sercowe, znaczenie CK w rozpoznawaniu zawału serca znacznie zmalało.

Zastosowanie pomiaru aktywności kinazy kreatynowej

W świeżym zawale mięśnia sercowego aktywność CK/CK-MB wzrasta po około 4 - 6 godzinach od dokonania się zawału, szczytowe wartości osiąga po 14 - 20 godzinach, a powrót do wartości prawidłowych następuje po około 48 godzinach. Jednak w pierwszych godzinach po zawale, czyli wtedy kiedy zastosowanie właściwego leczenia ma największe znaczenie dla zdrowia pacjenta, wartość tego badania dla rozpoznania jest niewielka i dopiero po wykonaniu serii oznaczeń w odstępach kilkugodzinnych możemy z większą pewnością potwierdzić zawał mięśnia sercowego. Z tego względu, a także dlatego, że istnieją już bardziej czułe i swoiste badania (jak troponiny sercowe) nie zaleca się badania aktywności CK/CK-MB do rozpoznawania świeżego zawału serca.

Większą czułość i swoistość diagnostyczną ma natomiast oznaczanie CK-MBmass. W badaniu tym oznacza się w jednostkach masy (a nie jak do tej pory w jednostkach aktywności) ilość izoenzymu o dużej swoistości w stosunku do mięśnia sercowego, jakim jest CK-MB. Wartość tego oznaczenia jest na tyle duża, że może on stanowić alternatywę dla oznaczania troponin sercowych w wykrywaniu świeżego zawału serca.

Pomiar aktywności CK/CK-MB ma natomiast największe znaczenie dla rozpoznania ponownego zawału, ze względu na stosunkowo szybki powrót tego enzymu do wartości prawidłowych. Jest także istotny dla oceny skuteczności zabiegów udrażniania zatkanych tętnic w sercu. W takich przypadkach znaczny wzrost aktywności CK po zabiegu wskazuje na to, że tętnica została prawidłowo udrożniona. Należy także pamiętać o zastosowaniu oznaczania CK w rozpoznawaniu i monitorowaniu chorób zapalnych mięśni szkieletowych.