Czy nietolerancja laktozy leży w psychice?

U osoby, która po spożyciu produktów białkowych odczuwa zaburzenia ze strony układu pokarmowego – najczęściej nudności, bóle brzucha, biegunki – podejrzewana jest zazwyczaj nietolerancja laktozy. Jeśli objawy występują w specyficzny dla tej przypadłości sposób, czyli na przykład po wypiciu mleka, chory zwykle nie przeprowadza dokładnej diagnostyki, tylko przyjmuje, że jest to nietolerancja laktozy i po prostu unika zawierających ją produktów. Okazuje się jednak, że dwie trzecie z tych osób cierpi na coś zupełnie innego.

Czym jest nietolerancja laktozy?

Już od dawna mówi się, że „dorosłe ssaki nie piją mleka” – i wskazuje, że często nie mamy po prostu odpowiednich do jego trawienia enzymów. I rzeczywiście jest tak, że wraz z wiekiem zanika w pewnym stopniu aktywność enzymu zwanego laktazą, niezbędnego do trawienia zawartej w produktach mlecznych laktozy. Zaczynają się wówczas pojawiać nieprzyjemne dolegliwości związane z ich spożyciem – wzdęcia, bóle brzucha, biegunki, skurcze czy bolesne kolki. Istnieją jednak badania pozwalające sprawdzić, czy rzeczywiście te objawy występują właśnie z powodu nietolerancji laktozy. Najczęściej stosowanym, z powodu nieinwazyjności, jest wodorowy test oddechowy, czyli test oceny stężenia wodoru w wydychanym powietrzu. Jeżeli badana osoba cierpi na nietolerancję laktozy, to w około godzinę po podaniu jej produktów zawierających to białko stwierdza się podniesioną wartość wodoru w stosunku do wartości wyjściowej. Ten test, choć prosty i bezpieczny, nie jest jednak zawsze wykonywany, a diagnoza często opiera się na bardzo typowych dla tej przypadłości objawach.

Przyczyny objawów mogą być jednak inne. Gastroenterolog dr Guido Basilisco przeprowadził badania, z których wynika, że dwie trzecie pacjentów, u których podejrzewa się nietolerancję laktozy, wcale na nią nie cierpi. Ich objawy mają zupełnie inne przyczyny – i, co ciekawe, są to zaburzenia natury psychicznej, nie zaś fizycznej. Wskazują na to wyniki diagnostyki za pomocą wodorowego testu oddechowego, przeprowadzonej na 102 ochotnikach z podejrzewaną nietolerancją laktozy. Oprócz wymienionego badania, wszyscy wypełniali również kwestionariusze, dzięki którym naukowcy mogli ocenić ich predyspozycje do zaburzeń osobowości i psychicznych oraz występujące objawy depresji, lęków czy innego rodzaju problemów, zwłaszcza somatomorficznych.

Czym są zaburzenia somatomorficzne?

Pacjenci cierpiący na tego typu zaburzenia zgłaszają się często do lekarza i domagają się zdiagnozowania dolegliwości, których źródła organicznego nie można odnaleźć. Dolegliwości rzeczywiście są przez te osoby odczuwane, czasami nawet silnie – jednak ich przyczyny nie można znaleźć w zaburzeniach zdrowia fizycznego i psychicznego. Analizując dane, skupiono się na wynikach testu wodorowego, który wskazał, że jedynie mniej niż jedna trzecia uczestników rzeczywiście cierpi na nietolerancję laktozy. U pozostałych nie stwierdzono fizjologicznych przyczyn występowania tego problemu, dlatego sprawdzono bardzo dokładnie ich odpowiedzi w teście psychologicznym. Najbardziej widoczna była korelacja pomiędzy zaburzeniami somatomorficznymi a częstotliwością podejrzewania u siebie nietolerancji laktozy.

Możliwe więc, że większość osób będących na diecie eliminującej laktozę tak naprawdę wcale tego nie potrzebuje – i należałoby w ich przypadku raczej skonsultować się z psychologiem lub psychoterapeutą. Aby jednak to ocenić, znacznie częściej trzeba przeprowadzać rzeczywistą diagnozę nietolerancji laktozy, nie zaś opierać się na samych objawach, które jak widać, mogą mylić.