DHEA i DHEA-SO4

DHEA to dehydroepiandrosteron, naturalny hormon steroidowy produkowany z cholesterolu przez korę nadnerczy. DHEA pod względem budowy chemicznej jest podobny do testosteronu i innych androgenów i jest on ich prekursorem, który może być łatwo w nie przekształcany. Produkcja tego hormonu osiąga szczyt w wieku dorosłym (około 3. dekady życia), a później zaczyna spadać. DHEA-SO4 (siarczan DHEA) powstaje w wyniku szybkiej sulfatacji DHEA zachodzącej w większości w nadnerczach. Jest on w tej postaci biologicznie nieaktywny, ale po usunięciu grupy SO4 ulega reaktywacji. Stanowi on więc rezerwę osoczową do powstania DHEA. Biologicznie jest trwalszy niż DHEA i wykazuje stałe dobowe stężenie w surowicy krwi.

Przebieg badania DHEA

Oznaczanie stężenia DHEA wykonuje się w surowicy krwi. Krew potrzebna do badania to krew żylna, pobierana najczęściej w miejscu zgięcia łokciowego. Pacjent do przeprowadzenia badania nie musi być na czczo. DHEA wykazuje najwyższą aktywność w godzinach porannych, dlatego w tym czasie zaleca się pobranie krwi. Jeśli lekarz zleca oznaczenie DHEA-SO4, można wykonać badanie niezależnie od pory dnia, ponieważ hormon ten wykazuje stałe stężenie dobowe w surowicy krwi. Pobraną krew umieszcza się w probówce biochemicznej „na skrzep”. Surowica jest stabilna w temperaturze +4 stopni Celsjusza przez dobę. Przechowywana w zamrażalniku laboratoryjnym może przetrwać nawet pół roku.

Normy stężenia DHEA

Norma dla stężenia DHEA w surowicy krwi zdrowego człowieka wynosi od 7 do 31 nmol/l (200-900 ng/dl), natomiast norma DHEA-SO4 waha się od 2 do 12 µmol/l (75-470 µg/dl) i różni się nieco w zależności od płci. Oznaczanie stężenia DHEA i DHEA-SO4 nie jest badaniem rutynowym. Jeśli nie występują typowe objawy związane ze zmianami stężenia tego hormonu, oznaczeń DHEA się nie wykonuje.

Niskie stężenie DHEA i DHEA-SO4 może być spowodowane nieprawidłową funkcją nadnerczy lub niedoczynnością przysadki mózgowej. Zwiększone stężenia DHEA w surowicy wraz ze zwiększeniem wydalania metabolitów androgenów z moczem może wskazywać na gruczolaka, raka lub przerost nadnerczy. Wysoki poziom DHEA zwykle wymaga dalszych badań, aby precyzyjnie określić przyczynę zaburzeń hormonalnych.

Znaczenie badania DHEA i DHEA-SO4

DHEA jest steroidem o słabym działaniu androgenowym. Badanie stężenia DHEA jest pomocne przy ocenie funkcji kory nadnerczy, a także przy ocenie prawidłowego przebiegu procesu pokwitania, czyli dojrzewania płciowego. Nieprawidłowe wartości mogą występować w przypadkach hirsutyzmu pochodzenia nadnerczowego (czyli nadmiernego owłosienia typu męskiego u kobiet), guzów kory nadnerczy (rak czy gruczolak), zespołu nadnerczowo-płciowego (wrodzony przerost nadnerczy). Badanie DHEA, razem z oceną stężenia innych hormonów takich, jak FSH, LH, prolaktyny, estrogenów i testosteronu wykonuje się także w przypadku wirylizacji, czyli występowania u kobiety cech somatycznych męskich, w niepłodności u kobiet, pierwotnym i wtórnym braku miesiączki, przy podejrzeniu zespołu policystycznych jajników, w diagnostyce różnicowej hipertestosteronemii pochodzenia jajnikowego i nadnerczowego oraz przy wystąpieniu przedwczesnego dojrzewania płciowego.
Podsumowując, oznaczanie stężenia DHEA, testosteronu i innych androgenów służy do oceny funkcji nadnerczy oraz do rozróżnienia pomiędzy chorobami nadnerczy, w których występuje zwiększone wydzielanie androgenów, a chorobami jajników czy jąder.

Wartości nieprawidłowe DHEA możemy stwierdzić, m.in. w przypadku otyłości, gruczolaka kory nadnerczy, raka kory nadnerczy, incydentalomie (przypadkowo wykryty guz nadnerczy). Nadmierny wzrost stężenia DHEA w surowicy następuje również po stymulacji ACTH, czyli hormonem adrenokortykotropowym, wydzielanym przez przysadkę mózgową.