Fosfataza alkaliczna

Fosfataza alkaliczna (ALP) jest enzymem związanym z procesem wapnienia rozwijających się kości. Znajduje się w kościach, wątrobie i jelitach, dlatego też badanie poziomu ALP wykorzystywane jest głównie w diagnostyce chorób kości i wątroby. Badanie fosfatazy alkalicznej stosowane jest także do monitorowania leczenia danej choroby wątroby czy choroby kości. Poziom fosfatazy alkalicznej różni się wraz z wiekiem, największa jego ilość jest w fazie życia człowieka, w której występuje okres wzrostu kości. Wysoki poziom ALP powodowany jest przez choroby kości i wątroby, ale także zawał serca czy nadczynność przytarczyc. Niski poziom ALP jest wynikiem głównie niedożywienia.

Co to jest fosfataza alkaliczna?

Fosfataza alkaliczna ALP jest zaangażowana przede wszystkim w rozwój macierzy kostnej oraz wzrost kośćca. Enzym ten jest odpowiedzialny za usuwanie pirofosforanów, które hamują proces kostnienia (tworzenie kości). Fosfataza zasadowa jest enzymem obecnym głównie w kościach (50 - 60% całkowitej aktywności), wątrobie (10 - 20% całkowitej aktywności) oraz jelitach (30% całkowitej aktywności). Enzym ten wydalany jest wraz z żółcią. Podobnie jak w przypadku wielu enzymów, fosfataza alkaliczna jest glikoproteiną. Struktura fosfatazy alkalicznej różni się w zależności od miejsca, z którego pochodzi enzym. Fosfataza kości wygląda inaczej niż fosfataza alkaliczna wątroby. Enzym ten związany jest z osteoblastami, komórkami, które tworzą nowe kości. Jeśli dochodzi do chorób wątroby, dróg żółciowych bądź pęcherzyka żółciowego, fosfataza zasadowa jest uwalniana do krwi, co ułatwia regenerację. Poziom fosfatazy alkalicznej jest mierzony, gdy istnieją obawy schorzeń wątroby lub kości.

Dlaczego wykonuje się badanie fosfatazy alkalicznej?

Wysoki poziom fosfatazy zasadowej we krwi może wskazywać na choroby kości, wątroby, układu żółciowego oraz choroby nowotworowe. Rażąco niskie poziomy są charakterystyczne dla zaburzeń genetycznych znanych jako hipofosfatazja, mogąca prowadzić do deformacji kości, a w przypadku braku leczenia nawet do śmierci.

Badanie ALP wykonuje się w diagnostyce następujących chorób:

• wątroby; 
• żółtaczki; 
• niedoboru witaminy D; 
• chorobach kości; 
• chorobie przytarczyc; 
• bólu żołądka;
• przewlekłej białaczce.

Normy fosfatazy alkalicznej

Normy fosfatazy alkalicznej wynoszą 20 - 70 U/l. Istnieją różnice dla poszczególnych grup wiekowych:

• noworodki: 50 - 165 U/I;
• dzieci: 20 - 150 U/I.

Prawidłowa aktywność fosfatazy zasadowej wynosi 580 - 1400 nmol/l/s (35-84 j.m.). Wyższa aktywność występuje u dzieci do okresu pokwitania.

Co wpływa na poziom fosfatazy alkalicznej?
 Wysoki poziom fosfatazy alkalicznej związany jest z:

• chorobami wątroby, np. zapalenie wątroby, niedrożność dróg żółciowych (żółtaczka), kamica żółciowa, marskość wątroby, rak wątroby lub przerzuty nowotworowe z innych części ciała do wątroby;
• chorobami kości, np. choroba Pageta, osteomalacja, krzywica, guzy kości lub przerzuty nowotworowe do kości z innych części ciała;
• nadczynnością przytarczyc;
• gojeniem się złamań kości;
• niewydolnością serca; 
• zawałem serca;
• mononukleozą;
• nowotworami nerek;
• posocznicą.

Niski poziom fosfatazy alkalicznej pojawia się w takich przypadkach, jak niedożywienie, np. w przebiegu choroby jaką jest celiakia lub przy braku składników odżywczych, np. w przebiegu szkorbutu.