Krzywica

Krzywica jest chorobą wieku dziecięcego, w przebiegu której dochodzi do zmniejszenia mineralizacji kości z powodu zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej. U dorosłych stan taki określamy mianem osteomalacji. Krzywica była w przeszłości dość powszechną chorobą, aż do XX wieku, kiedy to zgłębiono wiedzę o jej przyczynach i wypracowano metody zapobiegania. Dziś krzywica w krajach rozwiniętych występuje wyjątkowo rzadko, nadal jest jednak problemem dla ubogich krajów Trzeciego Świata.

Przyczyny krzywicy

Najczęstszą przyczyną krzywicy u dzieci jest niedobór witaminy D.

Istnieją jej dwa źródła dla organizmu: pierwszym jest produkcja w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego, drugim zaś pokarm. Aby witamina D uzyskała aktywność, musi zostać jeszcze przekształcona przez dwa enzymy znajdujące się w wątrobie i nerkach. Aktywna forma witaminy D spełnia w organizmie wiele ważnych funkcji. Przede wszystkim bierze udział w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej. Jej rola polega na podwyższaniu poziomu wapnia we krwi, zwłaszcza przez pobudzanie jego wchłaniania z jelit, a jak wiadomo, wapń niezbędny jest w procesie mineralizacji kości. Ponadto wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, mięśniowego i krzepnięcie krwi.

Oprócz niedoboru witaminy D, do innych czynników sprzyjających rozwojowi krzywicy u dzieci należą:

• nieprawidłowe żywienie, np. niewłaściwy stosunek wapnia do fosforu, który może wystąpić u niemowląt karmionych pokarmem matek spożywających duże ilości mleka i produktów mlecznych oraz u niemowląt karmionych mlekiem krowim lub mieszankami sporządzonymi na bazie mleka krowiego;
• słabe nasłonecznienie (np. strefa klimatyczna z niewielką ilością słonecznych dni, urbanizacja, niewychodzenie z dzieckiem na spacer);
• wcześniactwo (dzieci urodzone przedwcześnie mają mniejszy zapas witaminy D zgromadzonej przed porodem);
• upośledzone wchłanianie witaminy D z przewodu pokarmowego, np. zespoły złego wchłaniania;
• obniżona aktywność lub brak aktywności enzymów przekształcających witaminę D w aktywne metabolity – rzadka przyczyna;
• brak receptorów dla aktywnej formy witaminy D.

Osoby cierpiące na chorobę Parkinsona lub stwardnienie rozsiane także posiadają zmniejszony poziom witaminy D.

Objawy i zapobieganie krzywicy

Można podzielić je na objawy zwiastunowe (wczesne), kostne i ogólnoustrojowe.

Objawy zwiastunowe krzywicy, które pojawiają się najwcześniej, to:

• drażliwość i niepokój dziecka,
• pocenie się główki niemowlęcia podczas karmienia,
• skłonność do zaparć,
• silny zapach moczu przypominający amoniak.

Objawy kostne krzywicy to:

• miękka i spłaszczona potylica (tylna część główki dziecka),
• powiększenie ciemiączek i opóźnienie ich zarastania,
• pogrubienie żeber na granicy połączenia chrząstki z kością, tzw. różaniec krzywiczy,
• deformacje klatki piersiowej (np. dzwonowata klatka piersiowa, kurza klatka piersiowa),
• deformacje czaszki – zmiana kształtu czaszki z kulistego na zbliżony do graniastego,
• pogrubienie nasad kości rąk, tzw. bransolety krzywicze,
• skrzywienia kręgosłupa – garb krzywiczy,
• skrzywienia kończyn dolnych,
• kolana koślawe lub kolana szpotawe,
• zniekształcenia miednicy,
• bruzda Harrisona,
• płaskostopie.  

Ogólnoustrojowe objawy krzywicy:

• opóźnienie wzrostu,
• opóźnione wyrzynanie się zębów i ich podatność na próchnicę,
• tężyczka,
• obniżona odporność na zakażenia,
• obniżone napięcie mięśniowe (np. rozlany, tzw. żabi brzuch u dziecka),
• niedokrwistość.

Oprócz zmian kostnych skutkiem niedoboru witaminy D mogą być: stany zapalne skóry, zapalenie spojówek, obniżenie odporności i inne. U osób z nieprawidłowymi receptorami witaminy D występuje także łysienie.
Podczas badania laboratoryjnego krwi diagnozuje się podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej i fosforu, zachowując prawidłowy lub nieznacznie obniżony poziom wapnia.

 

W celu zapobiegania rozwojowi krzywicy w Polsce wszystkim niemowlętom zaleca się suplementację witaminy D. Począwszy od 3 tygodnia życia podaje się witaminę D w dawce 1000 j. W przypadku wcześniaków i dzieci urodzonych z ciąż mnogich zaleca się podawanie preparatów witaminy D od 2 tygodnia życia w dawce 2500 j. Latem, kiedy dziecko eksponowane jest na działanie promieni słonecznych, dawkę witaminy D można zmniejszyć.